Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे

Transliteration

tatastāmravarāhākhyaṃ tīrthaṃ caivātipāvanam | yatra snānena dānena na majjedaghasāgare

Translation

ત્યારબાદ ‘તામ્ર-વરાહ’ નામનું અતિ પાવન તીર્થ છે. જ્યાં સ્નાન અને દાન કરવાથી મનુષ્ય પાપસાગરમાં ડૂબતો નથી.

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (Sequence marker/अनन्तर)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb) = thereafter/from there

• ताम्र-वराह-आख्यम्: named ‘Tāmravarāha’
• ताम्र-वराह-आख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक) + वराह (प्रातिपदिक) + आख्य (आख्या धातु/प्रातिपदिक; ‘named’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन; समासः: ताम्रवराह इति आख्यं (नामधेय-तत्पुरुष)

• तीर्थम्: tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• अति-पावनम्: very purifying
• अति-पावनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग) + पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन; समासः: अतिशयेन पावनम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• स्नानेन: by bathing
• स्नानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• दानेन: by giving (charity)
• दानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• मज्जेत्: would sink/fall into
• मज्जेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मज्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• अघ-सागरे: in the ocean of sin
• अघ-सागरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अघ (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः: अघस्य सागरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tāmra-varāha tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: A copper-hued (tāmra) aura over a small sacred pool; a Varāha emblem or relief near the steps; pilgrims bathe and then offer alms to a waiting brāhmaṇa/poor devotee, symbolizing not sinking into sin’s ocean.

Characters & Entities

• Tāmra-varāha Tīrtha
• Dāna
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sin is overcome by purification (snāna) and generosity (dāna), especially when performed in sanctified places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Tāmra-varāha Tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathing and giving charity at Tāmra-varāha tīrtha.