Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

Devanagari script

मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य प्रासादस्योत्तरे मम । ऐश्वर्यमडपं रम्यं तत्रैश्वर्यं ददाम्यहम्

Transliteration

mokṣalakṣmīvilāsākhya prāsādasyottare mama | aiśvaryamaḍapaṃ ramyaṃ tatraiśvaryaṃ dadāmyaham

Translation

મારા ‘મોક્ષ-લક્ષ્મી-વિલાસ’ નામના પ્રાસાદના ઉત્તરે રમ્ય ‘ઐશ્વર્ય-મંડપ’ છે. ત્યાં હું ભક્તોને ઐશ્વર્ય—સમૃદ્ધિ અને પ્રભુત્વ—અર્પું છું.

Word by Word

• मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य: named ‘Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa’
• मोक्षलक्ष्मीविलासाख्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष-लक्ष्मी-विलास-आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासः—(मोक्षस्य लक्ष्मीः) षष्ठी-तत्पुरुषः, ततः (लक्ष्म्याः विलासः) षष्ठी-तत्पुरुषः, ततः (विलासस्य आख्यः) षष्ठी-तत्पुरुषः; 'प्रासादस्य' विशेषणम्

• प्रासादस्य: of the palace
• प्रासादस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• उत्तरे: to the north (in the northern part)
• उत्तरे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• मम: of me/my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• ऐश्वर्यमडपम्: the pavilion of sovereignty/prosperity
• ऐश्वर्यमडपम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य-मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऐश्वर्यस्य मण्डपः)

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; 'मण्डपम्' विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• ऐश्वर्यम्: sovereignty/prosperity
• ऐश्वर्यम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• ददामि: I give
• ददामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa (palace motif within Kāśī’s sacred map)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhavānī/Devī (implied by continuity with adjacent address)

Visual Art Cues

Scene: A radiant palace labeled Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa; to its north a jeweled pavilion (maṇḍapa) where Śiva, as cosmic king, extends a boon of sovereignty to a devotee/king, with attendants and auspicious emblems (chatra, cāmara).

Characters & Entities

• Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa
• Aiśvarya-maḍapa
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kāśī, Śiva is depicted as the direct giver of both worldly aiśvarya and the higher aim of mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Aiśvarya-maḍapa, situated north of the palace named Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the maṇḍapa is identified as the locus where Śiva grants aiśvarya.