Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 53

Devanagari script

मम सर्वगतस्यापि प्रासादोयं परास्पदम् । परं ब्रह्म यदाम्नातं परमोपनिषद्गिरा । अमूर्तं तदहं मूर्तो भूयां भक्तकृपावशात्

Transliteration

mama sarvagatasyāpi prāsādoyaṃ parāspadam | paraṃ brahma yadāmnātaṃ paramopaniṣadgirā | amūrtaṃ tadahaṃ mūrto bhūyāṃ bhaktakṛpāvaśāt

Translation

હું સર્વવ્યાપી હોવા છતાં આ પ્રાસાદ મારું પરમ આસન છે. ઉપનિષદોની પરમ વાણી જે પરબ્રહ્મને પ્રગટ કરે છે તે હું જ છું; અમૂર્ત હોવા છતાં ભક્તો પર કરુણાવશ હું મૂર્તરૂપ ધારણ કરું છું.

Word by Word

• मम: of me / my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (Singular)

• सर्वगतस्य: of the all-pervading
• सर्वगतस्य: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्वगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)

• प्रासादः: palace / temple-building
• प्रासादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परास्पदम्: supreme abode
• परास्पदम्: Karta (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: पर + आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (उपपद-तत्पुरुष)

• परम्: supreme
• परम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ब्रह्म: Brahman
• ब्रह्म: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/यत्-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• आम्नातम्: handed down / transmitted
• आम्नातम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आम्नात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √म्ना/मन् (धातु) + क्त, उपसर्ग आ-)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• परमोपनिषद्गिरा: by the speech/utterance of the supreme Upaniṣads
• परमोपनिषद्गिरा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: परम + उपनिषद् + गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: उपनिषदां गिरा)

• अमूर्तम्: formless
• अमूर्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ + मूर्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मूर्छ्/मूर्त (धातु-निष्पन्न) )
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास/नकारार्थ (negation)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मूर्तः: embodied
• मूर्तः: Karta (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूर्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूयाम्: may I become
• भूयाम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• भक्तकृपावशात्: due to being under devotees’ compassion
• भक्तकृपावशात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: भक्त + कृपा + वश (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (Ablative) एकवचन-रूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोगः; समासः—तत्पुरुष (कृपायाः वशः)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context, addressing Agastya; voice presents the Lord’s self-declaration)

Characters & Entities

• Brahman
• Upaniṣads
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The formless Absolute is accessible through compassionate embodiment; Kāśī’s sacred seat bridges Upaniṣadic Brahman and devotional worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, with a particular ‘prāsāda’ described as the Lord’s supreme seat.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse legitimizes temple worship as the compassionate, embodied presence of the Supreme.