Adhyaya 27

Verse 1

पार्वत्युवाच । नमस्ते देवदेवेश प्रणमत्करुणानिधे । वद केदारमाहात्म्यं भक्तानामनुकंपया

પાર્વતીએ કહ્યું—હે દેવોના દેવેશ! તમને નમસ્કાર; પ્રણતજન પર કરુણાના નિધિ! ભક્તો પર અનુકંપાથી કેદારનું માહાત્મ્ય કહો।

Verse 2

तस्मिंल्लिंगे महाप्रीतिस्तव काश्यामनुत्तमा । तद्भक्ताश्च जना नित्यं देवदेवमहाधियः

કાશીમાં તે લિંગ પ્રત્યે તમારી મહાપ્રીતિ અનુપમ છે; અને તેના ભક્તજન સદા દેવોના દેવમાં પરાયણ, મહાધી હોય છે।

Verse 3

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णेभिधास्यामि केदारेश्वर संकथाम् । समाकर्ण्यापि यां पापोप्यपापो जायते क्षणात्

દેવદેવે કહ્યું—હે અપર્ણે, સાંભળ; હું કેદારેશ્વરની પવિત્ર સંકથા કહું છું, જેને સાંભળતાં પાપી પણ ક્ષણમાં નિષ્પાપ બને છે।

Verse 4

केदारं यातुकामस्य पुंसो निश्चितचेतसः । आजन्मसंचितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

જે પુરુષ દૃઢ ચિત્તથી કેદાર જવાનો સંકલ્પ કરે છે, તેના જન્મથી સંચિત પાપ તે ક્ષણમાં જ નાશ પામે છે।

Verse 5

गृहाद्विनिर्गते पुंसि केदारमभिनिश्चितम् जन्मद्वयार्जितं पापं शरीरादपि निर्व्रजेत्

જે પુરુષ કેદારનું દૃઢ નિશ્ચય કરીને ઘરેથી નીકળે છે, તેના બે જન્મમાં અર્જિત પાપ શરીરથી પણ દૂર થઈ જાય છે.

Verse 6

मध्ये मार्गं प्रपन्नस्य त्रिजन्मजनितं त्वघम् । देहगेहाद्विनिःसृत्य निराशं याति निःश्वसत्

જે માર્ગે નીકળી પડ્યો છે, તેના ત્રણ જન્મનું પાપ દેહ-ગૃહમાંથી બહાર નીકળી નિરાશ થઈ, જાણે પરાજિત થઈ નિશ્વાસ છોડતું દૂર ચાલે જાય છે.

Verse 7

सायंकेदारकेदारकेदारेति त्रिरुच्चरन् । गृहेपि निवसन्नूनं यात्राफलमवाप्नुयात्

સાંજે ‘કેદાર, કેદાર, કેદાર’ એમ ત્રણ વાર ઉચ્ચાર કરનાર, ઘરમાં રહેતાં પણ નિશ્ચયે યાત્રાનું ફળ પામે છે.

Verse 8

दृष्ट्वा केदारशिखरं पीत्वा तत्रत्यमंबु च । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

કેદારશિખરનું દર્શન કરીને અને ત્યાંનું જળ પીવાથી, મનુષ્ય સાત જન્મના કરેલા પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 9

हरपापह्रदे स्नात्वा केदारेशं प्रपूज्य च । कोटिजन्मार्जितैनोभिर्मुच्यते नात्र संशयः

હર-પાપ હ્રદમાં સ્નાન કરીને અને કેદારેશનું પૂજન કરીને, મનુષ્ય કરોડો જન્મમાં સંચિત પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 10

सकृत्प्रणम्य केदारं हरपापकृतोदकः । स्थाप्य लिंगं हृदंभोजे प्रांते मोक्षं गमिष्यति

જે એકવાર કેદારને પ્રણામ કરી હર-પાપ-હર જળથી પવિત્ર બને અને હૃદયકમળમાં શિવલિંગ સ્થાપે—તે અંતે મોક્ષને પામે છે.

Verse 11

हरपापह्रदे श्राद्धं श्रद्धया यः करिष्यति । उद्धृत्य सप्तपुरुषान्स मे लोकं गमिष्यति

જે શ્રદ્ધાપૂર્વક હર-પાપ-હ્રદમાં શ્રાદ્ધ કરે, તે સાત પેઢીઓને ઉદ્ધર કરી મારા લોકને પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 12

पुरा राथंतरे कल्पे यदभूदत्र तच्छृणु । अपर्णे दत्तकर्णा त्वं वर्णयामि तवाग्रतः

રાથંતર કલ્પમાં પ્રાચીનકાળે અહીં જે બન્યું તે સાંભળ. હે અપર્ણા, કાન આપી સાવધાન રહેજે; હું તારા સમક્ષ તેનું વર્ણન કરું છું.

Verse 13

एको ब्राह्मणदायाद उज्जयिन्या इहागतः । कृतोपनयनः पित्रा ब्रह्मचर्यव्रतेस्थितः

ઉજ્જયિનીથી બ્રાહ્મણ વંશનો એક યુવાન અહીં આવ્યો. પિતાએ તેનું ઉપનયન કર્યું હતું અને તે બ્રહ્મચર્ય વ્રતમાં સ્થિત હતો.

Verse 14

स्थलीं पाशुपतीं काशीं स विलोक्य समंततः । द्विजैः पाशुपतैः कीर्णां जटामुकुटभूषितैः

તેને ચારે તરફ પાશુપતી-સ્વરૂપ કાશીની પવિત્ર ભૂમિ દેખાઈ—જટામુકુટથી શોભિત પાશુપત દ્વિજોથી તે ભરપૂર હતી.

Verse 15

कृतलिंगसमर्चैश्च भूतिभूषितवर्ष्मभिः । भिक्षाहृतान्नसंतुष्टैः पुष्टैर्गंगामृतोदकैः

તેઓ વિધિપૂર્વક લિંગની સમર્ચના કરતા; તેમના દેહ પવિત્ર વિભૂતિથી ભૂષિત હતા. ભિક્ષાથી પ્રાપ્ત અન્નમાં સંતોષ પામી, ગંગાના અમૃતસમાન જળથી તેઓ પોષિત થતા.

Verse 16

बभूवानंदितमना व्रतं जग्राह चोत्तमम् । हिरण्यगर्भादाचार्यान्महत्पाशुपताभिधम्

આનંદિત મનથી તેણે ઉત્તમ વ્રત ગ્રહણ કર્યું—‘પાશુપત’ નામે પ્રસિદ્ધ મહાન આચાર—જે આચાર્ય હિરણ્યગર્ભ પાસેથી પ્રાપ્ત થયું હતું.

Verse 17

स च शिष्यो वशिष्ठोभूत्सर्वपाशुपतोत्तमः । स्नात्वा ह्रदे हरपापे नित्यप्रातः समुत्थितः

એ શિષ્ય વશિષ્ઠ બન્યો—સર્વ પાશુપતોમાં શ્રેષ્ઠ. તે નિત્ય પ્રાતઃકાળે ઊઠીને ‘હરપાપ’ હ્રદમાં સ્નાન કરતો.

Verse 18

विभूत्याहरहः स्नाति त्रिकालं लिंगमर्चयन् । नांतरं स विजानाति शिवलिंगे गुरौ तथा

તે દરરોજ વિભૂતિ ધારણ કરીને સ્નાન કરતો અને ત્રિકાળ લિંગની અર્ચના કરતો. શિવલિંગ અને ગુરુમાં તે કોઈ ભેદ જાણતો ન હતો.

Verse 19

स द्वादशाब्ददेशीयो वशिष्ठो गुरुणा सह । ययौ केदारयात्रार्थं गिरिं गौरीगुरोर्गुरुम्

વશિષ્ઠ બાર વર્ષનો થતાં જ ગુરુ સાથે કેદારયાત્રા માટે નીકળ્યો—તે ગિરિ તરફ, જે ગૌરીના ગુરુના પણ પરમ ગુરુ છે.

Verse 20

यत्र गत्वा न शोचंति किंचित्संसारिणः क्वचित । प्राश्योदकं लिंगरूपं लिंगरूपत्वमागताः

તે સ્થાને ગયા પછી સંસારના જીવો ક્યારેય કોઈ રીતે શોક કરતા નથી. લિંગસંબંધિત પવિત્ર તીર્થજળ પીને તેઓ લિંગરૂપતા પ્રાપ્ત કરી શિવરૂપમાં એકત્વ પામે છે.

Verse 21

असिधारं गिरिं प्राप्य वशिष्ठस्य तपस्विनः । गुरुर्हिरण्यगर्भाख्यः पंचत्वमगमत्तदा

તપસ્વી વશિષ્ઠ અસિધારા પર્વત પર પહોંચતાં જ, હિરણ્યગર્ભ નામના તેમના ગુરુએ ત્યારે પંચત્વ પ્રાપ્ત કર્યું—અર્થાત પંચમહાભૂતોમાં લીન થઈ દેહત્યાગ કર્યો.

Verse 22

पश्यतां तापसानां च विमाने सार्वकामिके । आरोप्य तं पारिषदाः कैलासमनयन्मुदा

તપસ્વીઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, શિવના પારષદોએ તેમને સર્વકામ-પૂર્તિ કરનાર વિમાનમાં બેસાડી આનંદથી કૈલાસ લઈ ગયા.

Verse 23

यस्तु केदारमुद्दिश्य गेहादर्धपथेप्यहो । अकातरस्त्यजेत्प्राणान्कैलासे स चिरं वसेत्

જે કેદારના ઉદ્દેશથી ઘરેથી નીકળીને અર્ધમાર્ગમાં પણ—અકાતર અને અડગ રહી—પ્રાણ ત્યાગે, તે લાંબા સમય સુધી કૈલાસમાં વસે છે.

Verse 24

तदाश्चर्यं समालोक्य स वशिष्ठस्तपोधनः । केदारमेव लिंगेषु बह्वमंस्त सुनिश्चितम्

તે અદ્ભુત જોઈ તપોધન વશિષ્ઠે દૃઢ નિશ્ચય કર્યો કે શિવલિંગોમાં કેદાર જ નિઃસંદેહ પરમ મહાન છે.

Verse 25

अथ कृत्वा स कैदारीं यात्रां वाराणसीमगात् । अग्रहीन्नियमं चापि यथार्थं चाकरोत्पुनः

પછી તેણે કેદાર-યાત્રા પૂર્ણ કરીને વારાણસી ગયો. અને તેણે ફરીથી વિધિ મુજબ નિયમો ગ્રહણ કરીને તેમને યથાવત્ સાચી રીતે આચર્યા.

Verse 26

प्रति चैत्रं सदा चैत्र्यां यावज्जीवमहं ध्रुवम् । विलोकयिष्ये केदारं वसन्वाराणसीं पुरीम्

દર વર્ષે ચૈત્ર માસમાં—હા, જીવનભર નિશ્ચિતપણે—હું વારાણસી પુરીમાં વસીને કેદારનું દર્શન કરીશ.

Verse 27

तेन यात्राः कृताः सम्यक् षष्टिरेकाधिका मुदा । आनंदकानने नित्यं वसता ब्रह्मचारिणा

આ રીતે બ્રહ્મચારી બની આનંદકાનનમાં નિત્ય વસતા તેણે આનંદપૂર્વક વિધિવત્ યાત્રાઓ કરી—કુલ એકસઠ.

Verse 28

पुनर्यात्रां स वै चक्रे मधौ निकटवर्तिनि । परमोत्साहसंतुष्टः पलिता कलितोप्यलम्

મધુ (વસંત) માસ નજીક આવતાં તેણે ફરી યાત્રા આરંભી; પરમ ઉત્સાહથી સંતોષિત હતો, ભલે તેના વાળ પૂરતાં ધોળા થઈ ગયા હતા.

Verse 29

तपोधनैस्तन्निधनं शंकमानैर्निवारितः । कारुण्यपूर्णहृदयैरन्यैरपि च संगिभिः

આથી તેનું મૃત્યુ થઈ જશે એવી શંકાથી તપોધન મુનિઓએ તેને રોક્યો; અને કરુણાથી ભરેલા હૃદયવાળા અન્ય સાથીઓએ પણ તેને અટકાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

Verse 30

ततोपि न तदुत्साहभंगोभूद्दृढचेतसः । मध्ये मार्गं मृतस्यापि गुरोरिव गतिर्मम

તથાપિ તે દૃઢચિત્તનો ઉત્સાહ ભંગ થયો નહિ. માર્ગના મધ્યમાં પણ, મૃત્યુ પામેલા ગુરુની જેમ, તેની ગતિ મને માર્ગદર્શક બની.

Verse 31

इति निश्चितचेतस्के वशिष्ठे तापसे शुचौ । अशूद्रान्न परीपुष्टे तुष्टोहं चंडिकेऽभवम्

આ રીતે નિશ્ચયી, શુદ્ધ તપસ્વી વશિષ્ઠ શૂદ્રોના અન્નથી પોષિત ન થયા, ત્યારે હું ચંડિકા તેમના પર સંપૂર્ણ પ્રસન્ન થઈ.

Verse 32

स्वप्रेमया स संप्रोक्तो वशिष्ठस्तापसोत्तमः । दृढव्रत प्रसन्नोस्मि केदारं विद्धि मामिह

પોતાની પ્રેમભક્તિથી શ્રેષ્ઠ તપસ્વી વશિષ્ઠે મને સંબોધ્યો. ત્યારે મેં કહ્યું: ‘હે દૃઢવ્રત, હું પ્રસન્ન છું; અહીં મને કેદાર તરીકે જાણ.’

Verse 33

अभीष्टं च वरं मत्तः प्रार्थयस्वाविचारितम् । इत्युक्तवत्यपि मयि स्वप्नो मिथ्येति सोब्रवीत्

મેં કહ્યું છતાં—‘મારી પાસેથી તારો અભીષ્ટ વર નિઃસંકોચ માગ’—તે બોલ્યો, ‘આ તો સ્વપ્ન છે; મિથ્યા છે.’

Verse 34

ततोपि स मया प्रोक्तः स्वप्नो मिथ्याऽशुचिष्मताम् । भवादृशाममिथ्यैव स्वाख्या सदृशवर्तिनाम्

તથાપિ મેં તેને કહ્યું—‘અશુચિજન માટે સ્વપ્ન મિથ્યા છે; પરંતુ તારા જેવા, પોતાના સદાચારને અનુરૂપ વર્તન કરનાર માટે મારું સ્વ-પ્રકાશન કદી અસત્ય નથી.’

Verse 35

वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि स्वप्नशंकां त्यज द्विज । तव सत्त्ववतः किंचिन्मयादेयं न किंचन

વર બોલ, હું પ્રસન્ન છું; હે દ્વિજ, આ સ્વપ્ન છે એવી શંકા ત્યજી દે. સત્ત્વવાન ધર્મનિષ્ઠ તારા માટે મારી તરફથી અદેય એવું કશું નથી.

Verse 36

इत्युक्तं मे समाकर्ण्य वरयामास मामिति । शिष्यो हिरण्यगर्भस्य तपस्विजनसत्तमः

મારા વચન સાંભળી, તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ—હિરણ્યગર્ભનો શિષ્ય—તદનુસાર મારી પાસે વર માગવા લાગ્યો.

Verse 37

यदि प्रसन्नो देवेश तदा मे सानुगा इमे । सर्वे शूलिन्नुग्राह्या एष एव वरो मम

હે દેવેશ, જો તમે પ્રસન્ન હો, તો મારી સાથે રહેલા આ બધા અનુયાયીઓ શૂલધારી પ્રભુની કૃપાના પાત્ર બને—આ જ મારો વર છે.

Verse 38

देवि तस्येदमाकर्ण्य परोपकृतिशालिनः । वचनं नितरां प्रीतस्तथेति तमुवाच ह

હે દેવી, પરોપકારમાં નિપુણ એવા તેના વચન સાંભળી (પ્રભુ) અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને તેને કહ્યું—‘તથાસ્તુ’।

Verse 39

पुनः परोपकरणात्तत्तपो द्विगुणीकृतम् । तेन पुण्येन स मया पुनः प्रोक्तो वरं वृणु

ફરી પરોપકારના કારણે તેનું તપ દ્વિગુણ થયું. તે પુણ્યના પ્રભાવથી મેં તેને ફરી કહ્યું—‘વર પસંદ કર’.

Verse 40

स वशिष्ठो महाप्राज्ञो दृढ पाशुपतव्रतः । देवि मे प्रार्थयामास हिमशैलादिह स्थितिम्

તે મહાપ્રાજ્ઞ વશિષ્ઠ, પાશુપત વ્રતમાં દૃઢ સ્થિત, હે દેવી! હિમશૈલથી આવીને મને અહીં નિવાસ કરવા વિનંતી કરવા લાગ્યા।

Verse 41

ततस्तत्तपसाकृष्टः कलामात्रेण तत्र हि । हिमशैले ततश्चात्र सर्वभावेन संस्थितः

પછી તે તપસ્યાના પ્રભાવથી આકર્ષાઈ, ક્ષણમાત્રમાં જ હું હિમશૈલ પર પહોંચ્યો; અને ત્યારબાદ અહીં સર્વભાવથી સ્થિર થયો।

Verse 42

ततः प्रभाते संजाते सर्वेषां पश्यतामहम् । हिमाद्रे प्रस्थितः प्राप्तस्तूयमानः सुरर्षिभिः

પછી પ્રભાત થતાં, સૌ જોઈ રહ્યા ત્યારે હું હિમાદ્રિ તરફ પ્રસ્થાન કરી ત્યાં પહોંચ્યો, દેવર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતો।

Verse 43

वशिष्ठं पुरतः कृत्वा सर्वसार्थसमायुतम् । हरपापह्रदे तीर्थे स्थितोहं तद्नुग्रहात्

વશિષ્ઠને અગ્રે રાખીને, સમગ્ર સાથ-સમૂહ સાથે, તેમના અનુગ્રહથી હું ‘હરપાપહ્રદ’ નામના તીર્થમાં સ્થિત થયો।

Verse 44

मत्परिग्रहतः सर्वे हरपापे कृतोदकाः । आराध्य मामनेनैव वपुषा सिद्धिमागताः

મારા આશ્રયમાં રહેલા સૌએ હરપાપમાં ઉદકવિધિ કરી, આ જ મારા સાકાર સ્વરૂપની આરાધના કરીને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 45

तदा प्रभृति लिंगेस्मिन्स्थितः साधकसिद्धये । अविमुक्ते परे क्षेत्रे कलिकाले विशेषतः

ત્યાંથી આગળ ભક્ત-સાધકોની સિદ્ધિ માટે હું આ લિંગમાં જ સ્થિત રહ્યો છું—પરમ અવિમુક્ત ક્ષેત્ર કાશીમાં, વિશેષ કરીને કલિયુગમાં।

Verse 46

तुषाराद्रिं समारुह्य केदारं वीक्ष्य यत्फलम् । तत्फलं सप्तगुणितं काश्यां केदारदर्शने

હિમાચ્છાદિત પર્વત પર ચડી કેદારના દર્શનથી જે પુણ્ય મળે છે, કાશીમાં કેદાર-દર્શનથી તે પુણ્ય સાતગણું મળે છે।

Verse 47

गौरीकुंडं यथा तत्र हंसतीर्थं च निर्मलम् । यथा मधुस्रवा गंगा काश्यां तदखिलं तथा

જેમ ત્યાં ગૌરીકુંડ અને નિર્મળ હંસતીર્થ છે, અને જેમ ત્યાં મધુસરવા ગંગા છે—તેમ જ તે બધું કાશીમાં પણ એ જ રીતે છે।

Verse 48

इदं तीर्थं हरपापं सप्तजन्माघनाशनम् । गंगायां मिलितं पश्चाज्जन्मकोटिकृताघहम्

આ હરપાપ તીર્થ સાત જન્મોના પાપોનો નાશ કરે છે; અને પછી ગંગામાં મળી જઈને કરોડો જન્મોના સંગ્રહિત પાપોને પણ નષ્ટ કરે છે।

Verse 49

अत्र पूर्वं तु काकोलौ युध्यतौ खान्निपेततुः । पश्यतां तत्र संस्थानां हंसौ भूत्वा विनिर्गतौ

અહીં પૂર્વકાળમાં બે કાગડા લડતા લડતા આકાશમાંથી પડી ગયા; ત્યાં હાજર લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે જ તેઓ હંસ બનીને નીકળી ગયા।

Verse 50

गौरि त्वया कृतं पूर्वं स्नानमत्र महाह्रदे । गौरीतीर्थं ततः ख्यातं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम्

હે ગૌરી! તું પૂર્વે આ મહાહ્રદમાં સ્નાન કર્યું હતું; તેથી આ તીર્થ ‘ગૌરીતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું—સર્વ તીર્થોમાં પરમ શ્રેષ્ઠ.

Verse 51

अत्रामृतस्रवा गंगा महामोहांधकारहृत् । अनेकजन्मजनित जाड्यध्वंसविधायिनी

અહીં ગંગા અમૃતધારા સમી વહે છે; તે મહામોહના ઘોર અંધકારને હરાવે છે અને અનેક જન્મોથી ઉત્પન્ન જડતાનો નાશ કરે છે.

Verse 52

सरसा मानसेनात्र पूर्वं तप्तं महातपः । अतस्तु मानसं तीर्थं जने ख्यातिमिदं गतम्

અહીં પ્રાચીનકાળે સરસા અને માનસા મહાતપ કર્યું હતું; તેથી આ સ્થાન લોકોમાં ‘માનસતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 53

अत्र पूर्वं जनः स्नानमात्रेणैव प्रमुच्यते । पश्चात्प्रसादितश्चाहं त्रिदशैर्मुक्तिदुर्दृशैः

અહીં પહેલાં લોકો માત્ર સ્નાનથી જ બંધનમાંથી મુક્ત થતા; પછી મુક્તિ આપનારા, દુર્લભ-દર્શન ત્રિદેવોએ મને પણ પ્રસન્ન કર્યા.

Verse 54

सर्वे मुक्तिं गमिष्यंति यदि देवेह मानवाः । केदारकुंडे सुस्नातास्तदोच्छित्तिर्भविष्यति

જો આ દિવ્ય સ્થાને સર્વ માનવો કેદારકુંડમાં સુસ્નાન કરે, તો સર્વે મુક્તિને પામશે; ત્યારે જગતની સતતતા પણ અંત પામશે.

Verse 55

सर्वेषामेव वर्णानामाश्रमाणां च धर्मिणाम् । तस्मात्तनुविसर्गेत्र मोक्षं दास्यति नान्यथा

સર્વ વર્ણો અને સર્વ આશ્રમોના ધર્મનિષ્ઠ જન માટે; તેથી અહીં દેહત્યાગના સમયે જ આ મુક્તિ આપે છે, અન્યથા નહીં।

Verse 56

ततस्तदुपरोधेन तथेति च मयोदितम् । तदारभ्य महादेवि स्नानात्केदारकुंडतः

પછી તેમના આગ્રહથી મેં કહ્યું—‘તથાસ્તુ’। હે મહાદેવી, તે સમયથી કેદારકુંડમાં સ્નાનનું આ ફળ પ્રગટ થયું।

Verse 57

समर्चनाच्च भक्त्या वै मम नाम जपादपि । नैःश्रेयसीं श्रियं दद्यामन्यत्रापि तनुत्यजाम

ભક્તિપૂર્વક સમ્યક્ પૂજન અને મારા નામજપથી પણ હું પરમ શ્રેયસરૂપ શ્રી આપું છું; જે અન્યત્ર દેહત્યાગ કરે તેમને પણ એ પરમ ગતિ પ્રદાન કરું છું।

Verse 58

केदारतीर्थे यः स्नात्वा पिंडान्दास्यति चात्वरः । एकोत्तरशतं वंश्यास्तस्य तीर्णा भवांबुधिम्

જે કેદારતીર્થમાં સ્નાન કરીને તરત પિંડદાન કરે છે, તેના એકસો એક વંશજો ભવસાગર પાર કરે છે।

Verse 59

भौमवारे यदा दर्शस्तदा यः श्राद्धदो नरः । केदारकुंडमासाद्य गयाश्राद्धेन किं ततः

જ્યારે દર્શ-અમાવાસ્યા મંગળવારે આવે, ત્યારે જે મનુષ્ય કેદારકુંડ પહોંચીને શ્રાદ્ધ કરે—તેને પછી ગયા-શ્રાદ્ધની શું જરૂર?

Verse 60

केदारं गंतुकामस्य बुद्धिर्देया नरैरियम् । काश्यां स्पृशंस्त्वं केदारं कृतकृत्यो भविष्यसि

કેદાર જવાની ઇચ્છા ધરાવનારને લોકો આ ઉપદેશ આપે—‘કાશીમાં જ કેદારને સ્પર્શી પૂજીશ તો તું કૃતકૃત્ય બનશે.’

Verse 61

चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च । त्रिगंडूषान्पिबन्प्रातर्हृल्लिंगमधितिष्ठति

ચૈત્ર માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ ઉપવાસ કરીને, પ્રાતઃ ત્રણ વાર આચમન (ત્રિગંડૂષ) કરી, વિધિપૂર્વક હૃલ્લિંગની ઉપાસના કરે છે.

Verse 62

केदारोदकपानेन यथा तत्र फलं भवेत् । तथात्र जायते पुंसां स्त्रीणां चापि न संशयः

કેદારનું જળ પીવાથી ત્યાં જેવું ફળ મળે છે, એવું જ ફળ અહીં કાશીમાં પણ પુરુષો અને સ્ત્રીઓને મળે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 63

केदारभक्तं संपूज्य वासोन्नद्रविणादिभिः । आजन्मजनितं पापं त्यक्त्वा याति ममालयम्

વસ્ત્ર, અન્ન, ધન વગેરે દ્વારા કેદારભક્તનું યથાવિધી સન્માન-પૂજન કરવાથી, જન્મથી સચિત પાપ ત્યજી તે મારા ધામે જાય છે.

Verse 64

आषण्मासं त्रिकालं यः केदारेशं नमस्यति । तं नमस्यंति सततं लोकपाला यमादयः

જે છ માસ સુધી દરરોજ ત્રિકાળ કેદારેશને નમસ્કાર કરે છે, તેને યમ વગેરે લોકપાલો સદા નમસ્કાર કરે છે.

Verse 65

कलौ केदारमाहात्म्यं योपि कोपि न वेत्स्यति । यो वेत्स्यति सुपुण्यात्मा सर्वं वेत्स्यति स ध्रुवम्

કલિયુગમાં કેદારનું માહાત્મ્ય પ્રાયઃ કોઈ પણ જાણશે નહીં. પરંતુ જે તેને જાણે છે તે મહાપુણ્યાત્મા છે; નિશ્ચયે તે જાણવાપાત્ર સર્વ જાણે છે.

Verse 66

केदारेशं सकृद्दृष्ट्वा देवि मेऽनुचरो भवेत् । तस्मात्काश्यां प्रयत्नेन केदारेशं विलोकयेत्

હે દેવી, કેદારેશનું એકવાર દર્શન કરવાથી મનુષ્ય મારો અનુચર બને છે. તેથી કાશીમાં પ્રયત્નપૂર્વક કેદારેશના દર્શન કરવા જોઈએ.

Verse 67

चित्रांगदेश्वरं लिंगं केदारादुत्तरे शुभम् । तस्यार्चनान्नरो नित्यं स्वर्गभोगानुपाश्नुते

કેદારના ઉત્તરે ‘ચિત્રાંગદેશ્વર’ નામનું શુભ લિંગ છે. તેની નિત્ય અર્ચના કરવાથી મનુષ્ય સતત સ્વર્ગભોગોનો આનંદ મેળવે છે.

Verse 68

केदाराद्दक्षिणे भागे नीलकंठ विलोकनात् । संसारोरगदष्टस्य तस्य नास्ति विषाद्भयम्

કેદારના દક્ષિણ ભાગે નીલકંઠના દર્શનથી, સંસાર-સર્પે દંશિત જનને વિષાદ-રૂપ વિષનો ભય રહેતો નથી.

Verse 69

तद्वायव्यंबरीषेशो नरस्तदवलोकनात् । गर्भवासं न चाप्नोति संसारे दुःखसंकुले

તેના વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) તરફ અંબારીષેશ છે; તેના દર્શનથી મનુષ્ય દુઃખસંકુલ સંસારમાં ફરી ગર્ભવાસ (પુનર્જન્મ) પામતો નથી.

Verse 70

इंद्रद्युम्नेश्वरं लिंगं तत्समीपे समर्च्य च । तेजोमयेन यानेन स स्वर्ग भुवि मोदते

ઇન્દ્રદ્યુમ્નેશ્વર લિંગને તેના સમીપે વિધિપૂર્વક પૂજીને, ભક્ત તેજોમય દિવ્ય વિમાનમાં સ્વર્ગલોકે આનંદ પામે છે।

Verse 71

तद्दक्षिणे नरो दृष्ट्वा लिंगं कालंजरेश्वरम् । जरां कालं विनिर्जित्य मम लोके वसेच्चिरम्

તેના દક્ષિણમાં આવેલા કાલંજરેશ્વર લિંગનું દર્શન કરનાર મનુષ્ય જરા અને કાળને જીતે છે અને મારા લોકમાં લાંબા સમય સુધી વસે છે।

Verse 72

दृष्ट्वा क्षेमेश्वरं लिंगमुद्क्चित्रांगदेश्वरात् । सर्वत्र क्षेममाप्नोति लोकेऽत्र च परत्र च

ચિત્રાંગદેશ્વરના ઉત્તર તરફ આવેલા ક્ષેમેશ્વર લિંગનું દર્શન કરવાથી મનુષ્ય આ લોક અને પરલોક—બન્નેમાં સર્વત્ર કલ્યાણ પામે છે।

Verse 73

स्कंद उवाच । देवदेवेन विंध्यारे केदार महिमा महान् । इत्याख्यायि पुरांबायै मया तेपि निरूपितः

સ્કંદે કહ્યું—વિંધ્ય પ્રદેશમાં કેદારની મહાન મહિમા દેવોના દેવએ પૂર્વે અંબા પાર્વતીને કહેલી; એ જ વાત મેં પણ તમને નિવેદિત કરી છે।

Verse 74

केदारेश्वरलिंगस्य श्रुत्वोत्पत्तिं कृती नरः । शिवलोकमवाप्नोति निष्पापो जायते क्षणात्

કેદારેશ્વર લિંગની ઉત્પત્તિની કથા જે પુણ્યશાળી સાંભળે છે, તે શિવલોકને પામે છે અને ક્ષણમાં નિષ્પાપ બને છે।

Verse 77

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे केदारमहिमाख्यानं नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતાના ચોથા વિભાગના કાશીખંડના ઉત્તરાર્ધમાં ‘કેદાર-મહિમાખ્યાન’ નામનો સત્તોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।