Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

विरजाख्यं हि तत्पीठं तत्र लिंगं त्रिविष्टपम् । तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः

Transliteration

virajākhyaṃ hi tatpīṭhaṃ tatra liṃgaṃ triviṣṭapam | tatpīṭhadarśanādeva virajā jāyate naraḥ

Translation

તે પવિત્ર પીઠ ‘વિરજા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને ત્યાં ‘ત્રિવિષ્ટપ’ લિંગ સ્થિત છે. તે પીઠના દર્શનમાત્રથી મનુષ્ય ‘વિરજ’—કલુષરહિત—બની જાય છે.

Word by Word

• विरजाख्यम्: named ‘Virajā’
• विरजाख्यम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विरजा + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (विरजा इति आख्या यस्य) विशेषण (पीठम्)

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• तत्-पीठम्: that sacred seat (pīṭha)
• तत्-पीठम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (तत् पीठम् = that seat/holy spot)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Co-subject)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्रिविष्टपम्: heavenly, of Triviṣṭapa
• त्रिविष्टपम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्)

• तत्-पीठ-दर्शनात्: from seeing that pīṭha
• तत्-पीठ-दर्शनात्: Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + पीठ (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तत्पीठस्य दर्शनम्)

• एव: just, indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (restrictive particle)

• विरजा: free from impurity
• विरजा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विरजा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नरः)

• जायते: is born, becomes
• जायते: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Virajā-pīṭha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya

Visual Art Cues

Scene: A luminous pīṭha named Virajā with the Triviṣṭapa Liṅga स्थापित; pilgrims approach and, upon mere sight, are shown as purified—garments bright, faces serene.

Characters & Entities

• Virajā-pīṭha
• Triviṣṭapa-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of a sanctified Śaiva pīṭha is transformative—contact through sight can purify and remove inner taint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Virajā-pīṭha and the Triviṣṭapa-liṅga located there, within the Kāśī-khaṇḍa sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (pilgrimage sight/visitation) is implied as the key act yielding purification.