Adhyaya 25

Verse 1

अगस्त्य उवाच । श्रुत्वोंकारकथामेतां महापातकनाशिनीम् । न तृप्तोस्मि विशाखाथ ब्रूहि त्रैविष्टपीं कथाम्

અગસ્ત્યએ કહ્યું—હે વિશાખ! મહાપાતકનો નાશ કરનારી આ ઓંકારકથા સાંભળ્યા છતાં હું તૃપ્ત થયો નથી; તેથી ત્રૈવಿಷ್ಟપી વિષયક પવિત્ર કથા મને કહો।

Verse 2

कथं च कथिता देव्यै देवदेवेन षण्मुख । आविर्भूतिर्महाबुद्धे पुण्या त्रैलोचनी परा

હે ષણ્મુખ! દેવોના દેવએ દેવીને આ વાત કેવી રીતે કહી? હે મહાબુદ્ધિમાન, ત્રિલોચનનો તે પરમ પુણ્યમય આવિર્ભાવ કેવી રીતે થયો?

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां श्रमनिवारिणीम् । यथा देवेन कथितां त्रिविष्टपसमुद्भवाम्

સ્કંદે કહ્યું—હે મુનિ, સાંભળો; હું શ્રમ દૂર કરનારી કથા કહું છું, જેવી દેવએ કહી હતી—ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગલોક)માંથી ઉદ્ભવેલી.

Verse 4

विरजाख्यं हि तत्पीठं तत्र लिंगं त्रिविष्टपम् । तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः

તે પવિત્ર પીઠ ‘વિરજા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને ત્યાં ‘ત્રિવિષ્ટપ’ લિંગ સ્થિત છે. તે પીઠના દર્શનમાત્રથી મનુષ્ય ‘વિરજ’—કલુષરહિત—બની જાય છે.

Verse 5

तिस्रस्तु संगतास्तत्र स्रोतस्विन्यो घटोद्भव । तिस्रः कल्मषहारिण्यो दक्षिणे हि त्रिलोचनात्

હે ઘટોદ્ભવ (અગસ્ત્ય)! ત્યાં ત્રણ પ્રવાહિની ધારા સંગમ કરે છે—ત્રણે કલ્મષ હરણારી—અને તે ત્રિલોચનના દક્ષિણ ભાગે છે.

Verse 6

स्रोतोमूर्तिधराः साक्षाल्लिंगस्नपनहेतवे । सरस्वत्यथ कालिंदी नर्मदा चातिशर्मदा

તે ધારા-રૂપે સాక్షાત પ્રગટ છે, લિંગસ્નાનના હેતુથી: સરસ્વતી, કાલિંદી (યમુના) અને નર્મદા—અતિશય શાંતિ અને મંગળ આપનારી.

Verse 7

तिस्रोपि हि त्रिसंध्यं ताः सरितः कुंभपाणयः । स्नपयंति महाधाम लिंगं त्रैविष्टपं महत्

એ ત્રણેય નદીઓ હાથમાં કુંભ ધારણ કરીને પ્રાતઃ‑મધ્યાહ્ન‑સાયં ત્રિસંધ્યાએ મહાધામ ત્રૈવિષ્ટપ મહાલિંગનું અભિષેક કરે છે।

Verse 8

लिंगानि परितस्ताभिः स्वनाम्नास्थापि तान्यपि । तेषां संदर्शनात्पुंसां तासां स्नानफलं भवेत्

તે (નદીઓ) એના ચારે તરફ પોતાના‑પોતાના નામવાળા લિંગો પણ સ્થાપિત કર્યા છે; તેમનું માત્ર દર્શન કરવાથી મનુષ્યને તે નદીઓમાં સ્નાનનું ફળ મળે છે।

Verse 9

सरस्वतीश्वरं लिंगं दक्षिणेन त्रिविष्टपात् । सारस्वतं पदं दद्याद्दृष्टं स्पृष्टं च जाड्यहृत्

ત્રૈવિષ્ટપના દક્ષિણમાં સરસ્વતીશ્વર લિંગ છે; તેનું દર્શન અને સ્પર્શ સારસ્વત પદ (વિદ્યા‑વાક્પટુતા) આપે અને જડતા દૂર કરે છે।

Verse 10

यमुनेशं प्रतीच्यां च नरैर्भक्त्या समर्चितम् । अपि किल्बिषवद्भिश्च यमलोकनिवारणम्

પશ્ચિમ દિશામાં યમુનેશ લિંગ છે, જેને લોકો ભક્તિથી પૂજે છે; પાપભારવાળાઓ માટે પણ તે યમલોકનું નિવારણ કરે છે।

Verse 11

दृष्टं त्रिलोचनात्प्राच्यां नर्मदेशं सुशर्मदम् । तल्लिंगार्चनतो नृणां गर्भवासो निषिध्यते

ત્રિલોચનના પૂર્વમાં નર્મદેશ લિંગ છે, જે ઉત્તમ કલ્યાણ આપે છે; તે લિંગની અર્ચનાથી મનુષ્યનો ગર્ભવાસ (પુનર્જન્મ) રોકાય છે।

Verse 12

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे त्रिविष्टपसमीपतः । दृष्ट्वा त्रिलोचनं लिंगं किं भूयः परिशोचति

ત્રિવિષ્ટપની નજીક પિલિપિલા તીર્થમાં સ્નાન કરીને અને ત્રિલોચન લિંગનું દર્શન કર્યા પછી ફરી કોણ શોક કરે?

Verse 13

त्रिविष्टपस्य लिंगस्य स्मरणादपि मानवः । त्रिविष्टप पतिर्भूयान्नात्र कार्या विचारणा

ત્રિવિષ્ટપ લિંગનું સ્મરણ માત્ર કરવાથી પણ મનુષ્ય સ્વર્ગનો અધિપતિ બને છે; તેમાં શંકા કે વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

Verse 14

त्रिविष्टपस्य द्रष्टारः स्रष्टारः स्युर्न संशयः । कृतकृत्यास्त एवात्र त एवात्र महाधियः

ત્રિવિષ્ટપ (લિંગ)ના દર્શન કરનારાઓ સ્રષ્ટા-સમાન બને છે—એમાં શંકા નથી. તેઓ જ અહીં કૃતકૃત્ય છે, તેઓ જ અહીં મહાધી છે.

Verse 15

आनंदकानने लिंगं प्रणतं यैस्त्रिविष्टपम् । त्रिलोचनस्य नामापि यैः श्रुतं शुद्धबुद्धिभिः

આનંદકાનનમાં શુદ્ધબુદ્ધિથી જેમણે ત્રિવિષ્ટપ લિંગને પ્રણામ કર્યો છે અને જેમણે ત્રિલોચનનું નામ પણ સાંભળ્યું છે—તેઓ ધન્ય છે.

Verse 16

सप्तजन्मार्जितात्पापात्ते पूता नात्र संशयः । पृथिव्यां यानि लिंगानि तेषु दृष्टेषु यत्फलम्

તેઓ સાત જન્મોમાં સંચિત પાપોથી પણ પવિત્ર થાય છે—એમાં શંકા નથી. પૃથ્વી પર જેટલા લિંગો છે, તેમના દર્શનનું જે ફળ, તે જ ફળ અહીં પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 17

तत्स्यात्रिविष्टपे दृष्टे काश्यां मन्ये ततोधिकम् । काश्यां त्रिविष्टपे दृष्टे दृष्टं सर्वं त्रिविष्टपम्

ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ)નું દર્શન નિશ્ચયે મહાન ફળ આપે છે; છતાં હું માનું છું કે કાશીમાં તેનું દર્શન તેનાથી પણ અધિક છે. કારણ કે કાશીમાં ત્રિવિષ્ટપ દર્શાય તો જાણે સમગ્ર સ્વર્ગનું જ દર્શન થઈ જાય.

Verse 18

क्षणान्निर्धूत पापोसौ न पुनर्गर्भभाग्भवेत । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वावभृथवान्स च

ક્ષણમાત્રમાં તેના પાપો ધૂળી જાય છે; તે ફરી ગર્ભભાગી (પુનર્જન્મ) થતો નથી. તે જાણે સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરેલું હોય અને સર્વ અવભૃથ-સ્નાન કરેલું હોય—એવું ફળ પામે છે.

Verse 19

यो वै पिलिपिला तीर्थे स्नात्वोत्तरवहांभसि । सरित्त्रयं महापुण्यं यत्र साक्षाद्वसेत्सदा

જે પિલિપિલા-તીર્થમાં ઉત્તરવાહિની પ્રવાહના જળમાં સ્નાન કરે છે, ત્યાં સాక్షાત્ અને સદા મહાપુણ્યદાયક ત્રણ પવિત્ર નદીઓનો સંગમ નિવાસ કરે છે.

Verse 20

तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा गयायां किं करिष्यति । स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे कृत्वा वै पिंडपातनम्

ત્યાં જ શ્રાદ્ધાદિ કરી લીધા પછી ગયામાં જઈને શું કરવું? કારણ કે પિલિપિલા-તીર્થમાં સ્નાન કરીને વિધિપૂર્વક પિંડદાન (પિંડપાતન) કરવાથી કર્તવ્ય પૂર્ણ થાય છે.

Verse 21

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं कोटितीर्थफलं लभेत् । यदन्यत्रार्जितं पापं तत्काशी दर्शनाद्व्रजेत्

ત્રિવિષ્ટપ-લિંગના દર્શનથી કરોડ તીર્થોનું ફળ મળે છે. અને અન્યત્ર સંચિત થયેલું પાપ કાશીના દર્શનમાત્રથી જ નાશ પામે છે.

Verse 22

काश्यां तु यत्कृतं पापं तत्पैशाचपदप्रदम् । प्रमादात्पातकं कृत्वा शंभोरानंदकानने

કાશીમાં જે પાપ કરવામાં આવે તે પિશાચપદ આપનાર બને છે. શંભુના આનંદ-કાનનમાં જો પ્રમાદવશ કોઈ મહાપાતક કરી બેસે…

Verse 23

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं तत्पापमपि हास्यति । सर्वस्मिन्नपि भूपृष्ठे श्रेष्ठमानंदकाननम्

ત્રિવિષ્ટપ-લિંગનું દર્શન કરવાથી તે પાપ પણ નાશ પામે છે. સમગ્ર ભૂપૃષ્ઠ પર આનંદ-કાનન સર્વશ્રેષ્ઠ છે.

Verse 24

तत्रापि सर्वतीर्थानि ततोप्योंकारभूमिका । ओंकारादपि सल्लिंगान्मोक्षवर्त्म प्रकाशकात्

ત્યાં પણ સર્વ તીર્થો છે; પરંતુ તેનાથી પણ ઊંચી ઓંકાર-ભૂમિકા છે. ઓંકારથી પણ શ્રેષ્ઠ તે શુભ લિંગ છે, જે મોક્ષમાર્ગ પ્રકાશિત કરે છે.

Verse 25

अतिश्रेष्ठतरं लिंगं श्रेयोरूपं त्रिलोचनम्

અતિશ્રેષ્ઠ લિંગ ત્રિલોચન છે—તે શ્રેય, પરમ કલ્યાણનું સ્વરૂપ છે.

Verse 26

तेजस्विषु यथा भानुर्दृश्येषु च यथा शशी । तथा लिंगेषु सर्वेषु परं लिंगं त्रिलोचनम्

જેમ તેજસ્વીઓમાં સૂર્ય અને દૃશ્ય વસ્તુઓમાં ચંદ્ર—તેમ જ સર્વ લિંગોમાં પરમ લિંગ ત્રિલોચન છે.

Verse 27

त्रिलोचनार्चकानां सा पदवी न दवीयसी । परं निर्वाणपद्माया महासौख्यैकशेवधेः

ત્રિલોચનના ઉપાસકોને પ્રાપ્ત થતી તે પદવી કદી દૂર નથી; એ જ પરમ ધામ—નિર્વાણનું કમળ, મહાસુખનો એકમાત્ર ખજાનો।

Verse 28

सकृत्त्रिलोचनार्चातो यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । न तदा जन्मसंपूंज्य लिंगान्यन्यानि लभ्यते

ત્રિલોચનની એકવારની પૂજાથી જે પરમ શ્રેય પ્રાપ્ત થાય છે, તે મળ્યા પછી અન્ય લિંગો માટે જન્મોજન્મનો સંગ્રહ કરવો પડતો નથી।

Verse 29

काश्यां त्रिलोचनं लिंगं येर्चयंति महाधियः । तेर्च्यास्त्रिभुवनौकोभिर्ममप्रीतिमभीप्सुभिः

કાશીમાં જે મહાધીજન ત્રિલોચન-લિંગની આરાધના કરે છે, તેઓ જ મારી પ્રીતિ ઇચ્છતા ત્રિભુવનવાસીઓ દ્વારા પૂજ્ય બને છે।

Verse 30

कृत्वापि सर्वसंन्यासं कृत्वा पाशुपतव्रतम् । नियमेभ्यः स्खलित्वापि कुतो बिभ्यति मानवाः

સર્વસંન્યાસ કરીને, પાશુપત વ્રત ધારણ કરીને પણ—નિયમોમાં ક્યાંક સ્ખલન થઈ જાય તો પણ—આવો આશ્રય હોય ત્યારે મનુષ્યો કેમ ડરે?

Verse 31

विद्यमाने महालिंगे महापापौघहारिणि । त्रिविष्टपे पुण्यराशौ मोक्षनिक्षेपसद्मनि

જ્યારે મહાલિંગ વિદ્યમાન છે—મહાપાપોના પ્રવાહને હરનાર—અને કાશીના દિવ્ય ક્ષેત્રમાં પુણ્યરાશિ તથા મોક્ષ-નિક્ષેપનું ધામ છે।

Verse 32

समभ्यर्च्य महालिंगं सकृदेव त्रिलोचनम् ऽ । मुच्यते कलुषैः सर्वैरपिजन्मशतार्जितैः

જે મહાલિંગ ત્રિલોચનનું વિધિપૂર્વક એકવાર પણ પૂજન કરે છે, તે સો જન્મોમાં સંચિત થયેલા સર્વ કલુષોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 33

ब्रह्महापि सुरापो वा स्तेयी वा गुरुतल्पगः । तत्संयोग्यपि वा वर्षं महापापी प्रकीर्तितः

બ્રાહ્મણહંતક, મદિરાપાન કરનાર, ચોર, અથવા ગુરુશય્યા ભંગ કરનાર—અને જે એવો પાપી સાથે એક વર્ષ સુધી સંગ કરે—તે પણ ‘મહાપાપી’ કહેવાય છે.

Verse 34

परदाररतश्चापि परहिंसा रतोपि वा । परापवादशीलोपि तथा विस्रंभघातकः

પરસ્ત્રીમાં આસક્ત, પરહિંસામાં રત, પરનિંદા કરવાનું સ્વભાવ ધરાવનાર, તથા વિશ્વાસઘાત કરનાર—આ બધાં અહીં ઘોર પાપીઓમાં ગણાયા છે.

Verse 35

कृतघ्नोपि भ्रूणहापि वृषलीपतिरेव वा । मातापितृगुरुत्यागी वह्निदो गरदोपि वा

કૃતઘ્ન, ભ્રૂણહંતક, વૃષલીનો પતિ, માતા-પિતા-ગુરુનો ત્યાગ કરનાર, અગ્નિદાતા (આગ લગાવનાર), તથા વિષદાતા—આ બધાં અહીં મહાપાપીઓમાં ગણાય છે.

Verse 36

गोघ्नः स्त्रीघ्नोपि शूद्रघ्नः कन्यादूषयितापि च । क्रूरो वा पिशुनो वापि निजधर्मपराङ्मुखः

ગોહંતક, સ્ત્રીહંતક, શૂદ્રહંતક, કન્યાદૂષક; અથવા ક્રૂર, પિશુન (ચુગલખોર), અને પોતાના ધર્મથી વિમુખ—આ બધા અહીં ઘોર પાપીઓમાં સમાવિષ્ટ છે.

Verse 37

निंदको नास्तिको वापि कूटसाक्ष्यप्रवादकः । अभक्ष्यभक्षको वापि तथाऽविक्रेय विक्रयी

કોઈ નિંદક હોય, નાસ્તિક હોય, ખોટી સાક્ષી ફેલાવનાર હોય, અભક્ષ્ય ભક્ષણ કરનાર હોય, અથવા જે કદી વેચવા યોગ્ય નથી તે પણ વેચનાર હોય—

Verse 38

इत्यादि पापशीलोपि मुक्त्वैकं शिवनिंदकम । पापान्निष्कृतिमाप्नोति नत्वा लिंगं त्रिलोचनम्

આવા પાપોમાં રત હોય તોય—માત્ર એક જ વસ્તુ છોડે, એટલે શિવનિંદા—તો ત્રિલોચન પ્રભુના લિંગને નમસ્કાર કરીને પાપમોચન પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 39

शिवनिंदारतो मूढः शिवशास्त्रविनिंदकः । तस्य नो निष्कृतिर्दृष्टा क्वापि शास्त्रेपि केनचित्

પરંતુ જે મૂઢ શિવનિંદામાં રત રહે છે અને શિવશાસ્ત્રની પણ નિંદા કરે છે—તેના માટે કોઈ શાસ્ત્રમાં, કોઈ દ્વારા, ક્યાંય પ્રાયશ્ચિત્ત દેખાતું નથી.

Verse 40

आत्मघाती स विज्ञेयः सदा त्रैलोक्यघातकः । शिवनिंदां विधत्ते यः स नाभाष्योऽधमाधमः

જે શિવનિંદા કરે છે તેને આત્મઘાતી જાણવો; તે સદા ત્રૈલોક્યઘાતક છે. તે અધમોમાં પણ અધમ છે અને તેની સાથે વાત કરવી પણ યોગ્ય નથી.

Verse 41

शिवनिंदारता ये च शिवभक्तजनेष्वपि । ते यांति नरके घोरे यावच्चंद्रदिवाकरौ

જે શિવનિંદામાં રત રહે છે અને શિવભક્તજનોની પણ નિંદા કરે છે—તે ચંદ્ર અને સૂર્ય જેટલો સમય રહે તેટલો સમય ઘોર નરકમાં જાય છે.

Verse 42

शैवाः पूज्याः प्रयत्नेन काश्या मोक्षमभीप्सुभिः । तेष्वर्चितेष्वपि शिवः प्रीतो भवत्यसंशयः

કાશીમાં મોક્ષ ઇચ્છનારોએ શૈવોનું પ્રયત્નપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ; તેઓ પૂજિત થાય ત્યારે સ્વયં શિવ નિઃસંદેહ પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 43

सर्वेषामिह पापानां प्रायश्चित्तचिकीर्षया । निःशंकैरेव वक्तव्यं प्रमाणज्ञैरिदं वचः

અહીં સર્વ પાપોના પ્રાયશ્ચિત્ત માટે, પ્રમાણ જાણનારોએ આ વચન નિઃશંકપણે જ ઉચ્ચારવું જોઈએ।

Verse 44

पुरश्चरणकामश्चेद्भीतोसि यदि पापतः । मन्यसे यदि नः सत्यं वाक्यशास्त्रप्रमाणतः

જો તું પુરશ્ચરણ કરવા ઇચ્છે, જો પાપથી ભયભીત હોય, અને વાક્ય તથા શાસ્ત્ર-પ્રમાણથી અમારા વચનને સત્ય માને—

Verse 45

ततः सर्वं परित्यज्य कृत्वा मनसि निश्चयम् । आनंदकाननं याहि यत्र विश्वेश्वरः स्वयम्

પછી સર્વનું પરિત્યાગ કરીને અને મનમાં દૃઢ નિશ્ચય કરીને આનંદકાનનમાં જા, જ્યાં સ્વયં વિશ્વેશ્વર વિરાજે છે।

Verse 46

यत्र क्षेत्रप्रविष्टानां नराणां निश्चितात्मनाम् । न बाधतेऽघनिचयः प्राप्येत च परोवृषः

તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં દૃઢ નિશ્ચયથી પ્રવેશ કરનાર મનુષ્યોને પાપનો સંગ્રહ પીડિત કરતો નથી; અને પરમ વૃષભ—શિવ—ની પ્રાપ્તિ થાય છે।

Verse 47

तत्राद्यापि महातीर्थं त्रिस्रोतस्यतिनिर्मले । पुण्ये पिलिपिलानाम्नि त्रिसरित्परिसेविते

ત્યાં આજેય ત્રિસ્રોતસ (ત્રણ પ્રવાહોના સંગમ)નું અતિ નિર્મળ મહાતીર્થ છે—‘પિલિપિલા’ નામનું પુણ્યસ્થાન, જે ત્રણ નદીઓની સેવાથી પાવન છે।

Verse 48

त्रिलोचनाक्षिविक्षेप परिक्षिप्त महैनसि । स्नात्वा गृह्योक्तविधिना तर्पणीयान्प्रतर्प्य च

જ્યાં ત્રિલોચન પ્રભુના માત્ર દૃષ્ટિક્ષેપથી મહાપાપ દૂર થાય છે, ત્યાં ગૃહ્યવિધિ મુજબ સ્નાન કરીને તર્પણીય પિતૃઓ અને દેવોને તર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 49

दत्त्वा देयं यथाशक्ति वित्तशाठ्यविवर्जितः । दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं समभ्यर्च्यातिभक्तितः

યથાશક્તિ દાન આપી, ધનમાં કંજૂસાઈ ત્યજી, ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગીય) લિંગનું દર્શન કરીને તેને અત્યંત ભક્તિથી પૂજવું જોઈએ।

Verse 50

गंधाद्यैर्विविधैर्माल्यैः पंचामृतपुरःसरैः । धूपैर्दीपैः सनैवेद्यैर्वासोभिर्बहुभूषणैः

સુગંધ વગેરે વિવિધ ઉપચારો વડે, અનેક માળાઓ વડે, અગ્રે પંચામૃત અર્પી; ધૂપ-દીપ અને નૈવેદ્ય સહિત; વસ્ત્રો અને અનેક આભૂષણો વડે—

Verse 51

पूजोपकरणैर्द्रव्यैर्घंटादर्पणचामरैः । चित्रध्वजपताकाभिर्नृत्यवाद्यसुगायनैः

પૂજાના દ્રવ્ય-ઉપકરણોથી—ઘંટ, દર્પણ અને ચામર સહિત; રંગબેરંગી ધ્વજ-પતાકાઓથી; નૃત્ય, વાદ્ય અને મધુર ગાનથી—

Verse 52

जपैः प्रदक्षिणाभिश्च नमस्कारैर्मुदायुतैः । परिचारकसंतोषैः कृत्वेति परिपूजनम्

મંત્રજપ, પ્રદક્ષિણા, આનંદયુક્ત નમસ્કાર તથા યોગ્ય સેવા-દાનથી પરિચારકોને પ્રસન્ન કરીને—આ રીતે પૂર્ણ પૂજન સંપન્ન થાય છે.

Verse 53

ब्राह्मणान्वाचयेत्पश्चान्निष्पापोहमिति ब्रुवन् । एवं कुर्वन्नरः प्राज्ञो निरेना जायते क्षणात्

પછી બ્રાહ્મણો દ્વારા પાઠ/આશીર્વચન કરાવી ‘હું નિષ્પાપ છું’ એમ કહે. આમ કરનાર પ્રાજ્ઞ પુરુષ ક્ષણમાં જ ઋણબંધનથી મુક્ત થાય છે.

Verse 54

ततः पंचनदे स्नात्वा मणिकर्णी ह्रदे ततः । ततो विश्वेशमभ्यर्च्य प्राप्नोति सुकृतं महत्

પછી પંચનદમાં સ્નાન કરીને, ત્યારબાદ મણિકર્ણી હ્રદમાં સ્નાન કરે; અને પછી વિશ્વેશ્વરનું અર્ચન કરીને મહાન પુણ્યસંપદા પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 55

प्रायश्चित्तमिदं प्रोक्तं महापापविशोधनम् । नास्तिके न प्रवक्तव्यं काशीमाहात्म्य निंदके

આ પ્રાયશ્ચિત્ત મહાપાપોને શુદ્ધ કરનારું કહેવાયું છે. નાસ્તિકને તથા કાશી-માહાત્મ્યની નિંદા કરનારને તે કહેવું નહીં.

Verse 57

क्षमां प्रदक्षिणीकृन्य यत्फलं सम्यगाप्यते । प्रदोषे तत्फलं काश्यां सप्तकृत्वस्त्रिलोचने

‘ક્ષમા-પ્રદક્ષિણા’ વિધિપૂર્વક કરવાથી જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ કાશીમાં ત્રિલોચન પાસે પ્રદોષકાળે સાત વાર કરવાથી પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 58

भुजंगमेखलं लिंगं काश्यां दृष्ट्वा त्रिविष्टपम् । जन्मांतरेपि मुक्तः स्यादन्यत्र मरणे सति

કાશીમાં ભુજંગ-મેખલાથી અલંકૃત ત્રિવિષ્ટપ-લિંગનું દર્શન કરનાર, અન્યત્ર મરણ થાય તોય, આગલા જન્મમાં પણ મુક્તિ પામે છે।

Verse 59

अन्यत्र सर्वलिंगेषु पुण्यकालो विशिष्यते । त्रिविष्टपे पुण्यकालः सदा रात्रिदिवं नृणाम्

અન્યત્ર સર્વ લિંગોમાં પુણ્યકાળ વિશેષ સમયોએ જ ગણાય છે; પરંતુ ત્રિવિષ્ટપમાં મનુષ્યો માટે પુણ્યકાળ સદા—રાતદિવસ—છે।

Verse 60

लिंगान्योंकारमुख्यानि सर्वपापप्रकृंत्यलम् । परं त्रैलोचनी शक्तिः काचिदन्यैव पार्वति

ઓંકાર વગેરે અન્ય લિંગો પણ છે, જે સર્વ પાપોને કાપવામાં સમર્થ છે; પરંતુ હે પાર્વતી, ત્રૈલોચની (ત્રિલોચન) ની પરમ શક્તિ ખરેખર અલગ અને વિશેષ છે।

Verse 61

यतः सर्वेषु लिंगेषु लिंगमेतदनुत्तमम् । तत्कारणं शृण्व पर्णे कर्णे कुरु वदाम्यहम्

કારણ કે સર્વ લિંગોમાં આ લિંગ અનુત્તમ છે; હે પાર્વતી, તેનું કારણ સાંભળ—કાન ધરી સાંભળ—હું કહું છું।

Verse 62

पुरा मे योगयुक्तस्य लिंगमेतद्भुवस्तलात् । उद्भिद्य सप्तपातालं निरगात्पुरतो महत्

પૂર્વે હું યોગમાં લીન હતો ત્યારે, આ મહાન લિંગ ભૂતલને ભેદીને, સાત પાતાળોને ચીરીને, મારા સમક્ષ પ્રગટ થયું।

Verse 63

अस्मिंल्लिगे पुरा गौरि सुगुप्तं तिष्ठता मया । तुभ्यं नेत्रत्रयं दत्तं निरैक्षिष्ठास्तथोत्तमम्

હે ગૌરી! આ લિંગમાં હું પૂર્વે ગુપ્ત રીતે સ્થિત હતો; મેં તને ત્રિનેત્ર આપ્યાં, અને ત્યારબાદ તું તે પરમ ઉત્તમ સ્વરૂપનું દર્શન કર્યું।

Verse 65

त्रिलोचनस्य ये भक्तास्तेपि सर्वे त्रिलोचनाः । मम पारिषदास्ते तु जीवन्मुक्ताऽस्त एव हि

ત્રિલોચનના જે ભક્તો છે, તેઓ બધા ત્રિલોચન બની જાય છે; તેઓ મારા પારિષદ છે, અને ખરેખર દેહમાં રહીને પણ જીવન્મુક્ત છે।

Verse 66

त्रिलोचनस्य लिंगस्य महिमानं न कश्चन । सम्यग्वेत्ति महेशानि मयैव परिगोपितम्

હે મહેશાની! ત્રિલોચન લિંગની મહિમા કોઈ પણ સંપૂર્ણ રીતે જાણતો નથી; તેને માત્ર મેં જ ગુપ્ત રાખી છે।

Verse 67

शुक्लराधतृतीयायां स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । उपोषणपरा भक्त्या रात्रौ जागरणान्विताः

શુક્લ પક્ષની તૃતીયાએ પૈલિપિલ હ્રદમાં સ્નાન કરીને, ભક્તિપૂર્વક ઉપવાસ રાખવો અને રાત્રે જાગરણ કરવું।

Verse 68

त्रिलोचनं पूजयित्वा प्रातः स्नात्वापि तत्र वै । पुनर्लिंगं समभ्यर्च्य दत्त्वा धर्मघटानपि

ત્રિલોચનની પૂજા કરીને, પ્રાતઃ ત્યાં જ ફરી સ્નાન કરવું; પછી લિંગની ફરી વિધિપૂર્વક અર્ચના કરીને ધર્મઘટોનું દાન પણ આપવું।

Verse 69

सान्नान्सदक्षिणान्देवि पितॄनुद्दिश्य हर्षिताः । विधाय पारणं पश्चाच्छिवभक्तजनैः सह

હે દેવી, પિતૃઓને ઉદ્દેશીને હર્ષપૂર્વક પક્વ અન્ન અને દક્ષિણા અર્પણ કરીને, પછી શિવભક્તજનસમૂહ સાથે વિધિપૂર્વક પારણું કરે છે.

Verse 70

विसृज्य पार्थिवं देहं तेन पुण्येन नोदिताः । भवंति देवि नियतं गणा मम पुरोगमाः

હે દેવી, તે પુણ્યથી પ્રેરિત થઈ તેઓ પાર્થિવ દેહ ત્યજી દે છે અને નિશ્ચયે મારા પુરોગામી ગણો (પરિચારકો) બની જાય છે.

Verse 71

तावद्धमंति संसारे देवा मर्त्या महोरगाः । गौरि यावन्न पश्यंति काश्यां लिंगं त्रिलोचनम्

હે ગૌરી, દેવો, મર્ત્યો અને મહોરગો—કાશીમાં ત્રિલોચન પ્રભુનું લિંગ દર્શન ન કરે ત્યાં સુધી સંસારમાં ભટકતા અને કષ્ટ ભોગવતા રહે છે.

Verse 72

सकृत्त्रिविष्टपं दृष्ट्वा स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । न जातुः मातुस्तनपो जायते जंतुरत्र हि

ત્રિવિષ્ટપનું એકવાર દર્શન કરીને અને પૈલિપિલ હ્રદમાં સ્નાન કરવાથી, અહીંનો જીવ ફરી કદી માતાનું સ્તનપાન કરનાર (પુનર્જન્મી) બની જન્મતો નથી.

Verse 73

प्रतिमासं सदाष्टम्यां चतुर्दश्यां च भामिनि । आयांति सर्वतीर्थानि द्रष्टुं देवं त्रिविष्टपम्

હે ભામિની, પ્રત્યેક માસની અષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ સર્વ તીર્થો ત્રિવિષ્ટપ દેવના દર્શન માટે આવે છે.

Verse 74

त्रिविष्टपाद्दक्षिणतः स्नातः पैलिपिलेंऽभसि । तत्र संध्यामुपास्यैकां राजसूयफलं लभेत्

ત્રિવિષ્ટપના દક્ષિણમાં પૈલિપિલના જળમાં સ્નાન કરીને અને ત્યાં એક સંધ્યાનું ઉપાસન કરવાથી રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 75

पादोदकाख्यस्तत्रैव कूपः पापविनाशकः । प्राश्य तस्योदकं मर्त्यो न मर्त्यो जायते पुनः

ત્યાં જ ‘પાદોદક’ નામનો પાપવિનાશક કૂવો છે. તેનું જળ આચમન કરનાર મનુષ્ય ફરી મર્ત્યરૂપે જન્મ લેતો નથી।

Verse 76

तस्य लिंगस्य पार्श्वे तु संति लिंगान्यनेकशः । कैवल्यदानि तान्यत्र दर्शनात्स्पर्शनादपि

તે લિંગની બાજુમાં અનેક અન્ય લિંગો છે. અહીં તે કૈવલ્ય આપે છે—માત્ર દર્શનથી પણ અને સ્પર્શથી પણ।

Verse 77

तत्र शांतनवं लिंगं गंगातीरे प्रतिष्ठितम् । तद्दृष्ट्वा शांतिमाप्नोति नरः संसारतापितः

ત્યાં ગંગાતીરે પ્રતિષ્ઠિત ‘શાંતનવ’ લિંગ છે. તેનું દર્શન કરતાં સંસારતાપથી દગ્ધ મનુષ્ય શાંતિ પામે છે।

Verse 78

तद्दक्षिणे महालिंगं मुने भीष्मेश संज्ञितम् । कलिः कालश्च कामश्च बाधंते न तदीक्षणात्

તેના દક્ષિણમાં, હે મુનિ, ‘ભીષ્મેશ’ નામનું મહાલિંગ છે. તેનું દર્શન માત્ર કરતાં કલિ, કાળ અને કામ પીડા આપતા નથી।

Verse 79

तत्प्रतीच्यां महालिंगं द्रोणेश इति कीर्तितम् । यल्लिंगपूजनाद्द्रोणो ज्योतीरूपं पुनर्दधौ

તેના પશ્ચિમમાં ‘દ્રોણેશ’ નામે પ્રસિદ્ધ મહાલિંગ સ્થિત છે. તે લિંગની પૂજાથી દ્રોણે ફરી જ્યોતિર્મય તેજસ્વી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

Verse 80

अश्वत्थामेश्वरं लिंगं तदग्रे चातिपुण्यदम् । यदर्चनवशाद्द्रौणिर्न बिभेत्यपि कालतः

તેના આગળ ‘અશ્વત્થામેશ્વર’ નામનું અતિપુણ્યદાયક લિંગ છે. તેની અર્ચનાના પ્રભાવથી દ્રોણપુત્ર (અશ્વત્થામા) કાળ (મૃત્યુ)થી પણ ભય પામતો નથી.

Verse 81

द्रोणेशाद्वायु दिग्भागे वालखिल्येश्वरं परम् । तल्लिंगं श्रद्धया दृष्ट्वा सर्वक्रतुफलं लभेत्

દ્રોણેશથી વાયુદિશાભાગમાં પરમ ‘વાલખિલ્યેશ્વર’ લિંગ છે. તે લિંગને શ્રદ્ધાથી દર્શન કરનારને સર્વ યજ્ઞોનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 82

तद्वामे लिंगमालोक्य वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम् । तस्य संदर्शनादेव विशोको जायते नरः

તેના ડાબે ‘વાલ્મીકેશ્વર’ નામનું લિંગ દર્શન કરવાથી—માત્ર દર્શનથી જ—મનુષ્ય શોકરહિત બને છે.

Verse 83

अन्यच्चात्रैव यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि घटोद्भव । त्रिविष्टपस्य माहात्म्यं देव्यै देवेन भाषितम्

હે ઘટોદ્ભવ! અહીં જ બનેલો બીજો એક પ્રસંગ હું કહું છું—ત્રિવિષ્ટપનું માહાત્મ્ય, જે દેવએ દેવીને કહ્યું હતું.