Adhyaya 22

Verse 1

अगस्त्य उवाच । पार्वतीहृदयानंद स्कंद सर्वज्ञनंदन । काः कास्तु शक्तयस्ता वै तासां नामानि मे वद

અગસ્ત્ય બોલ્યા—હે પાર્વતીહૃદયાનંદ, હે સ્કંદ, સર્વજ્ઞના નંદન! તે શક્તિઓ કઈ કઈ છે? તેમના નામો મને કહો।

Verse 2

स्कंद उवाच । तासां परमशक्तीनामुमावयवसंभुवाम् । आख्याम्याख्यां शृणु मुने कुंभसंभव तत्त्वतः

સ્કંદ બોલ્યા—ઉમાના અવયવોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તે પરમ શક્તિઓનાં નામ હું કહું છું. હે કુંભસંભવ મુનિ, તત્ત્વથી સાંભળો।

Verse 3

त्रैलोक्यविजया तारा क्षमा त्रैलोक्यसुंदरी । त्रिपुरा त्रिजगन्माता भीमा त्रिपुरभैरवी

ત્રૈલોક્યવિજયા, તારા, ક્ષમા, ત્રૈલોક્યસુંદરી; ત્રિપુરા, ત્રિજગન્માતા, ભીમા અને ત્રિપુરભૈરવી।

Verse 4

कामाख्या कमलाक्षी च धृतिस्त्रिपुरतापनी । जया जयंती विजया जलेशी चापराजिता

કામાખ્યા, કમલાક્ષી, ધૃતિ, ત્રિપુરતાપની; જયા, જયંતી, વિજયા, જલેશી અને અપરાજિતા।

Verse 5

शंखिनी गजवक्त्रा च महिषघ्नी रणप्रिया । शुभानंदा कोटराक्षी विद्युज्जिह्वा शिवारवा

શંખિની, ગજવક્ત્રા, મહિષઘ્ની, રણપ્રિયા; શુભાનંદા, કોટરાક્ષી, વિદ્યુજ્જિહ્વા અને શિવારવા।

Verse 6

त्रिनेत्रा च त्रिवक्त्रा च त्रिपदा सर्वमंगला । हुंकारहेतिस्तालेशी सर्पास्या सर्वसुंदरी

ત્રિનેત્રા, ત્રિવક્ત્રા, ત્રિપદા, સર્વમંગલા; હુંકારહેતિ, તાલેશી, સર્પાસ્યા અને સર્વસુંદરી।

Verse 7

सिद्धिर्बुद्धिः स्वधा स्वाहा महानिद्रा शराशना । पाशपाणिः खरमुखी वज्रतारा षडानना

સિદ્ધિ, બુદ્ધિ, સ્વધા, સ્વાહા, મહાનિદ્રા, શરાશના; પાશપાણિ, ખર્મુખી, વજ્રતારા અને ષડાનના।

Verse 8

मयूरवदना काकी शुकी भासी गरुत्मती । पद्मावती पद्मकेशी पद्मास्या पद्मवासिनी

મયૂરવદના, કાકી, શુકી, ભાસી, ગરુત્મતી; પદ્માવતી, પદ્મકેશી, પદ્માસ્યા અને પદ્મવાસિની।

Verse 9

अक्षरा त्र्यक्षरा तंतुः प्रणवेशी स्वरात्मिका । त्रिवर्गा गर्वरहिता अजपा जपहारिणी

અક્ષરા, ત્ર્યક્ષરા, તંતુ, પ્રણવેશી, સ્વરાત્મિકા; ત્રિવર્ગા, ગર્વરહિતા, અજપા અને જપહારિણી।

Verse 10

जपसिद्धिस्तपःसिद्धिर्योगसिद्धिः परामृता । मैत्रीकृन्मित्रनेत्रा च रक्षोघ्नी दैत्यतापनी

જપસિદ્ધિ, તપઃસિદ્ધિ, યોગસિદ્ધિ, પરામૃતા; મૈત્રીકૃત, મિત્રનેત્રા, રક્ષોઘ્ની અને દૈત્યતાપની।

Verse 11

स्तंभनी मोहनीमाया बहुमाया बलोत्कटा । उच्चाटनी महोल्कास्या दनुजेंद्रक्षयंकरी

તે સ્તંભિની, મોહિની માયા, બહુ માયાઓની અધિષ્ઠાત્રી અને પ્રચંડ બળવાળી છે. તે ઉચ્ચાટની, મહાજ્વાલામુખી, દાનવેન્દ્રોના ક્ષય કરનારિ છે.

Verse 12

क्षेमकरी सिद्धिकरी छिन्नमस्ता शुभानना । शाकंभरी मोक्षलक्ष्मीस्त्रिवर्गफलदायिनी

તે ક્ષેમકારિણી, સિદ્ધિદાયિણી, શુભમુખી છિન્નમસ્તા છે. તે શાકંભરી; તે મોક્ષલક્ષ્મી—ધર્મ, અર્થ અને કામ એવા ત્રિવર્ગનાં ફળ આપનારિ છે.

Verse 13

वार्ताली जंभली क्लिन्ना अश्वारूढा सुरेश्वरी । ज्वालामुखी प्रभृतयो नवकोट्यौ महाबलाः

વાર્તાલી, જંભલી, ક્લિન્ના, અશ્વારૂઢા, સુરેશ્વરી, જ્વાલામુખી વગેરે—નવ કરોડની સંખ્યામાં—બધાં મહાબળવાળાં રૂપે પ્રગટ થયા.

Verse 14

बलानि बलिनां ताभिर्दानवानां स्वलीलया । संक्षिप्ता निजगंतीव प्रलयानलहेतेभिः

તેમણે પોતાની સ્વલિલાથી બલવાન દાનવોની સેનાઓને દબાવીને સંકોચી દીધી—જાણે પ્રલયાગ્નિના હેતુઓએ જ એવું કર્યું હોય.

Verse 15

तावत्स दुर्गो दैत्येंद्रः पयोदांतरतो बली । चकार करकावृष्टिं वात्या वेगवतीं बहु

ત્યારે તે બલવાન દૈત્યેન્દ્ર દુર્ગ વાદળોની અંદરથી ગોળાવર્ષા કરાવવા લાગ્યો અને અનેક વેગવતી પ્રચંડ વાવાઝોડાં પણ ઊભાં કર્યાં.

Verse 16

ततो भगवती देवी शोषणास्त्र प्रयोगतः । वृष्टिं निवारयामास सवर्षोपलमयी क्षणात्

ત્યારે ભગવતી દેવીએ શોષણાસ્ત્રનો પ્રયોગ કરીને ક્ષણમાં જ ગોળાંসহિત તે વરસાતને રોકી દીધી।

Verse 17

योषिन्मनोरथवती षंढं प्राप्य यथाऽफला । सा दैत्यकरकावृष्टिर्देवीं प्राप्य तथाभवत्

જેમ મનોભાવથી ભરેલી સ્ત્રી નપુંસક પુરુષને પામીને નિષ્ફળ થાય છે, તેમ દૈત્યની ગોળાવૃષ્ટિ દેવીએ પહોંચતાં જ વ્યર્થ બની ગઈ।

Verse 18

अथ दैतेयराजेन बाहुसंकर्षकोपतः । उत्पाट्य शैलशिखरं परिक्षिप्तं नभोंगणात्

પછી દૈત્યરાજે બાહુઓના તાણથી ઉદ્ભવેલા ક્રોધમાં પર્વતશિખર ઉપાડી આકાશમંડળમાં ફેંકી દીધું।

Verse 19

अद्रेः शृंगं सुविस्तीर्णमापतत्परिवीक्ष्य सा । शतकोटिप्रहारेण कोटिशः सकलं व्यधात्

તે વિશાળ પર્વતશિખર પડતું જોઈ તેણે શતકોટિ પ્રહારો વડે તેને સંપૂર્ણપણે કરોડો ટુકડાઓમાં ચુરચુર કરી નાખ્યું।

Verse 20

आंदोल्य मौलिमसकृत्कुंडलाभ्यां विराजितम् । गजीभूयाशु दुद्राव तां देवीं समरेऽसुरः

માથું વારંવાર હલાવતો, કાનના કુંડળોની ઝગમગાટથી શોભતો તે અસુર તરત જ ગજરূপ ધારણ કરીને સમરમાં દેવીએ તરફ ધસી આવ્યો।

Verse 21

शैलाकारं तमायांतं दृष्ट्वा भगवती गजम् । बद्ध्वा पाशेन जवतः खङ्गेन करमच्छिनत्

પર્વતાકાર દેહવાળો હાથી વેગથી ધસી આવતો જોઈ ભગવતી દેવીએ તરત જ પાશથી બાંધી, ખડ્ગથી તેની સૂંઢ કાપી નાખી।

Verse 22

ततोत्यंतं स चीत्कृत्य देव्याकृत्तकरःकरी । अकिंचित्करतां प्राप्य माहिषं वपुराददे

પછી દેવીએ સૂંઢ કાપી નાખતાં તે હાથી અતિશય પીડાથી ચીસ પાડી ઊઠ્યો; નિઃસહાય બની હાથીરૂપ ત્યજી મહિષ (ભેંસ)નું શરીર ધારણ કર્યું।

Verse 23

अचलां सचलां सर्वां स चक्रे सुरघाततः । शिलोच्चयांश्च बहुशः शृंगाभ्यां सोक्षिपद्बली

દેવઘાતમાં તત્પર તે બલવાન સ્થાવર-જંગમ સર્વ જગતને કંપાવી દીધું; અને પોતાના શિંગોથી વારંવાર પથ્થરોના ઢગલા ઉછાળી ફેંકવા લાગ્યો।

Verse 25

महामहिषरूपेण तेन त्रैलोक्यमंडपः । आंदोलितोति बलिना युगांते वात्यया यथा

તે મહાવિશાળ મહિષરૂપે તે બલવાને ત્રિલોકના મંડપને એમ હલાવી દીધો, જેમ યુગાંતની વાવાઝોડું સર્વત્ર ડોલાવે છે।

Verse 26

ब्रह्मांडमप्यकांडेन तद्भयेन समाकुलम् । दृष्ट्वा भगवती क्रुद्धा त्रिशूलेन जघान तम्

તેના ભયથી અચાનક વ્યાકુળ થયેલું બ્રહ્માંડ પણ જોઈ ભગવતી દેવી ક્રોધિત થઈ અને ત્રિશૂલથી તેને પ્રહાર કરીને પાડી દીધો।

Verse 27

त्रिशूलघातविभ्रांतः पतित्वा पुनरुत्थितः । तं त्यक्त्वा माहिषं वेषमभूद्बाहुसहस्रभृत्

ત્રિશૂલના પ્રહારે વિહ્વળ થઈ તે પડી ગયો, પછી ફરી ઊભો થયો. મહિષનું વેષ ત્યજી તે સહસ્રબાહુધારી બન્યો.

Verse 28

स दुर्गो नितरां दुर्गो विबभौ समराजिरे । आयुधानां सहस्राणि बिभ्रत्कालांतकोपमः

યુદ્ધની તેજસ્વી સભામાં તે અત્યંત દુર્જેય—સાચે ‘દુર્ગ’—રૂપે ઝળહળ્યો. સહસ્ર આયુધો ધારણ કરી તે કાલાંતકોપ સમો ભયંકર લાગ્યો.

Verse 29

अथ तूर्णं स दैत्येंद्रस्तां देवीं रणकोविदाम् । महाबलः प्रगृह्याशु नीतवानान्गगनांगणम्

પછી મહાબલી દૈત્યેન્દ્રે રણકુશળ તે દેવીને ત્વરિત પકડી, તરત જ આકાશના વિશાળ પ્રાંગણમાં લઈ ગયો.

Verse 30

ततो नभोंगणाद्दूरात्क्षिप्त्वा स जगदंबिकाम् । क्षणात्कलंबजालेन च्छादयामास वेगवान्

પછી આકાશમંડળમાં દૂરથી જગદંબિકાને ફેંકી, તે વેગવાન ક્ષણમાં કલંબના જાળથી તેમને ઢાંકી દીધા.

Verse 31

अथांतरिक्षगा देवी तस्य मार्गणमध्यगा । विद्युन्मालेव विबभौ महाभ्रपटलीधृता

ત્યારે અંતરિક્ષમાં ગતિ કરતી દેવી, તેના શરોના મધ્યમાં સ્થિત રહી, મહામેઘસમૂહ પર રહેલી વિદ્યુત્માલા જેવી ઝળહળી ઊઠી.

Verse 32

तं विधूय शरत्रातं निजेषु निकरैरलम् । महेषुणाथ विव्याध सा तं दैत्यजनेश्वरम्

તે શરવર્ષાને પોતાના સૈન્યસમૂહોથી પૂર્ણ રીતે ઝાડી નાખીને, દેવી મહાશર વડે દૈત્યગણના અધિપતિને વિંધ્યો।

Verse 33

हृदि विद्धस्तया देव्या स च तेन महेषुणा । व्याघूर्णमाननयनः क्षितिमापाति विह्वलः

દેવીના તે મહાશરથી હૃદયમાં વિંધાઈ, તે—આંખો ઘૂમતી—વિવશ બની ધરતી પર પડી ગયો।

Verse 34

महारुधिरधाराभिः स्रवंतीं च प्रवर्तयन् । तस्मिन्निपतिते दुर्गे महादुर्गपराक्रमे

ઘણી રક્તધારાઓ વહેવા લાગી; દુર્ગાના મહાભયંકર પરાક્રમે તે મહાશત્રુ જ્યારે ધરાશાયી થયો—

Verse 35

देवदुंदुभयो नेदुः प्रहृष्टानि जगंति च । सूर्याचंद्रमसौ साग्नी तेजो निजमवापतुः

દેવદુંદુભિઓ ગર્જી ઉઠ્યાં અને લોકો હર્ષિત થયા; સૂર્ય, ચંદ્ર અને અગ્નિએ પોતપોતાનું તેજ ફરી પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 36

पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वंतः प्राप्ता देवा महर्षिभिः । तुष्टुवुश्च महादेवीं महास्तुतिभिरादरात्

પુષ્પવર્ષા કરતાં દેવો મહર્ષિઓ સાથે આવ્યા; અને આદરપૂર્વક મહાસ્તુતિઓથી મહાદેવીની સ્તુતિ કરી।

Verse 37

देवा ऊचुः । नमो देवि जगद्धात्रि जगत्रयमहारणे । महेश्वर महाशक्ते दैत्यद्रुमकुठारके

દેવોએ કહ્યું—હે દેવી જગદ્ધાત્રી, તને નમસ્કાર. હે ત્રિલોકના મહાસંગ્રામ-સ્વરૂપિણી, મહેશ્વરની મહાશક્તિ, દૈત્યવૃક્ષોને કાપનારી કુઠાર!

Verse 38

त्रैलोक्यव्यापिनि शिवे शंखचक्रगदाधरि । स्वशार्ङ्गव्यग्रहस्ताग्रे नमो विष्णुस्वरूपिणि

હે ત્રિલોકવ્યાપિની શિવા, શંખ-ચક્ર-ગદાધારિણી, શારઙ્ગ ધનુષ પર હાથ સજ્જ રાખનારી—હે વિષ્ણુસ્વરૂપિણી, તને નમસ્કાર.

Verse 39

हंसयाने नमस्तुभ्यं सर्वसृष्टिविधायिनि । प्राचां वाचां जन्मभूमे चतुराननरूपिणि

હંસવાહિની, સર્વ સૃષ્ટિની વિધાત્રી, પ્રાચીન વેદવાણીની જન્મભૂમિ, ચતુરાનન (બ્રહ્મા) સ્વરૂપિણી—તને નમસ્કાર.

Verse 40

त्वमैंद्री त्वं च कौबेरी वायवी त्वं त्वमंबुपा । त्वं यामी नैरृती त्वं च त्वमैशी त्वं च पावकी

તું જ ઐન્દ્રી છે અને તું જ કૌબેરી; તું જ વાયવી છે અને તું જ અંબુપા. તું જ યામી છે, તું જ નૈઋતી પણ; તું જ ઐશી છે અને તું જ પાવકી.

Verse 41

शशांककौमुदी त्वं च सौरी शक्तिस्त्वमेव च । सर्वदेवमयी शक्तिस्त्वमेव परमेश्वरी

તું ચંદ્રની શીતલ કૌમુદી છે અને તું જ સૂર્યની શક્તિ છે. સર્વદેવમયી શક્તિ તું જ—તું જ પરમેશ્વરી છે.

Verse 42

त्वं गौरी त्वं च सावित्री त्वं गायत्री सरस्वती । प्रकृतिस्त्वं मतिस्त्वं च त्वमहंकृतिरूपिणी

તું ગૌરી છે, તું જ સાવિત્રી; તું ગાયત્રી અને સરસ્વતી છે. તું પ્રકૃતિ છે, તું જ મતિ (બુદ્ધિ) છે, અને તું અહંકાર-રૂપિણી છે.

Verse 43

चेतः स्वरूपिणी त्वं वै त्वं सर्वेंद्रियरूपिणी । पंचतन्मात्ररूपा त्वं महाभूतात्मिकेंबिके

તું નિશ્ચયે ચેતના-સ્વરૂપિણી છે અને તું સર્વ ઇન્દ્રિયોના રૂપમાં પ્રગટે છે. હે અંબિકે, તું પંચ તન્માત્રારૂપા છે અને મહાભૂતોની આત્મા પણ તું જ છે.

Verse 44

शब्दादि रूपिणी त्वं वै करणानुग्रहा त्वमु । ब्रह्मांडकर्त्री त्वं देवि ब्रह्मांडांतस्त्वमेव हि

તું શબ્દાદિ વિષયોની રૂપિણી છે અને તું કરણો (ઇન્દ્રિયો) પર અનુગ્રહ કરનારી છે. હે દેવી, તું બ્રહ્માંડની કર્ત્રી છે અને તે બ્રહ્માંડની અંદર તું જ નિશ્ચય અંતઃસ્થ સત્યરૂપે વસે છે.

Verse 45

त्वं परासि महादेवि त्वं च देवि परापरा । परापराणां परमा परमात्मस्वरूपिणी

હે મહાદેવી, તું પરા (પરમ) છે; હે દેવી, તું પરાપરા પણ છે—પર અને અપર બંનેથી પરે. પરા-અપર સર્વમાં તું જ પરમા, પરમાત્મા-સ્વરૂપિણી છે.

Verse 46

सर्वरूपा त्वमीशानि त्वमरूपासि सर्वगे । त्वं चिच्छक्तिर्महामाये त्वं स्वाहा त्वं स्वधामृते

હે ઈશાની, તું સર્વરૂપા છે; હે સર્વગે, તું અરૂપા પણ છે. હે મહામાયે, તું ચિચ્છક્તિ છે; તું સ્વાહા છે, તું સ્વધા છે—હે અમૃતસ્વરૂપિણી.

Verse 47

वषड्वौषट्स्वरूपासि त्वमेव प्रणवात्मिका । सर्वमंत्रमयी त्वं वै ब्रह्माद्यास्त्वत्समुद्भवाः

તમે વષટ્ અને વૌષટ્ ઉદ્ઘોષોના સ્વરૂપ છો; તમે જ પ્રણવ ‘ઓં’ની આત્મિકા છો. તમે સર્વમંત્રમયી છો, અને બ્રહ્મા આદિ દેવો તમારામાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.

Verse 48

चतुर्वर्गात्मिका त्वं वै चतुर्वर्गफलोदये । त्वत्तः सर्वमिदं विश्वं त्वयि सर्वं जगन्निधे

તમે ધર્મ-અર્થ-કામ-મોક્ષ એવા ચતુર્વર્ગની આત્મા છો અને તેમના ફળોની દાત્રી છો. તમારાથી આ સમગ્ર વિશ્વ પ્રગટે છે; તમામાં જ સર્વ જગત સ્થિત છે, હે જગન્નિધિ.

Verse 49

यद्दृश्यं यददृश्यं च स्थूलसूक्ष्मस्वरूपतः । तत्र त्वं शक्तिरूपेण किंचिन्न त्वदृते क्वचित्

જે દૃશ્ય છે અને જે અદૃશ્ય છે—સ્થૂલ કે સૂક્ષ્મ સ્વરૂપે—ત્યાં તમે શક્તિરૂપે વિદ્યમાન છો. તમારાથી વિના ક્યાંય, ક્યારેય, કશું પણ નથી.

Verse 50

मातस्त्वयाद्य विनिहत्य महासुरेंद्रं दुर्गं निसर्गविबुधार्पितदैत्यसैन्यम् । त्राताः स्म देवि सततं नमतां शरण्ये त्वत्तोऽपरः क इह यं शरणं व्रजामः

હે માતા! આજે તમે મહાસુરેન્દ્રને તથા દેવતાઓના વિરોધમાં જાણે વિધિએ અર્પિત કરેલી, દુર્જય દૈત્યસેનાસહિત દુર્ગને સંહાર કરીને અમને બચાવ્યા. હે દેવી, નમન કરનારાઓની શરણ! તમારાથી પરે આ લોકમાં બીજો કોણ છે, જેના શરણ અમે જઈએ?

Verse 51

लोके त एव धनधान्यसमृद्धिभाजस्ते पुत्रपौत्रसुकलत्र सुमित्रवंतः । तेषां यशः प्रसरचंद्रकरावदातं विश्वं भवेद्भवसि येषु सुदृक्त्वमीशे

આ લોકમાં તેઓ જ ધન-ધાન્ય અને સમૃદ્ધિના ભાગી બને છે; તેમને પુત્ર-પૌત્ર, સુકલત્ર અને સુમિત્રો પ્રાપ્ત થાય છે. તેમનું યશ ચંદ્રકિરણ સમું ઉજ્જ્વળ બની વિશ્વમાં પ્રસરે છે—હે ઈશ્વરી, જેમ પર તમે કૃપાદૃષ્ટિ કરો છો.

Verse 52

त्वद्भक्तिचेतसि जनेन विपत्तिलेशः क्लेशः क्व वानुभवती नतिकृत्सु पुंसु । त्वन्नामसंसृतिजुषां सकलायुषां क्व भूयः पुनर्जनिरिह त्रिपुरारिपत्नि

હે ત્રિપુરારિ-પત્નિ! જેમનું ચિત્ત તારી ભક્તિમાં સ્થિર છે, તેમને આપત્તિનો લેશ ક્યાં અને ક્લેશ ક્યાં—અતિ કઠિન સ્થિતિમાં પણ? અને જે આખી આયુષ્ય તારા નામની તારક ધારા પર જીવતા રહે છે, તેમના માટે અહીં—વિશેષ કરીને કાશીમાં—ફરી જન્મ ક્યાં?

Verse 53

चित्रं यदत्र समरे स हि दुर्गदैत्यस्त्वद्दृष्टिपातमधिगम्य सुधानिधानम् । मृत्योर्वशत्वमगमद्विदितं भवानि दुष्टोपि ते दृशिगतः कुगतिं न याति

કેટલું અદ્ભુત, હે ભવાની! આ સમરમાં તે દુર્ગદૈત્ય—તારો દૃષ્ટિપાત, જાણે અમૃતનો નિધિ, પ્રાપ્ત કરીને પણ—મૃત્યુના વશમાં ગયો. છતાં, હે દેવી, જાણીતું છે કે દુષ્ટ પણ તારી નજરમાં આવે તો કૂગતિને પામતો નથી.

Verse 54

निःश्वासवातनिहताः पेतुरुर्व्यां महाद्रुमाः । उद्वेलिताः समभवन्सप्तापि जलराशयः

નિઃશ્વાસ સમા પ્રચંડ પવનના આઘાતથી મહાવૃક્ષો ધરતી પર ઢળી પડ્યા; અને સાતેય જલરાશિઓ ઉછળી ઊદ્વેલિત થઈ ગઈ.

Verse 55

प्राच्यां मृडानि परिपाहि सदा नतान्नो याम्यामव प्रतिपदं विपदो भवानि । प्रत्यग्दिशि त्रिपुरतापन पत्नि रक्ष त्वं पाह्युदीचि निजभक्तजनान्महेशि

હે મૃડાની! પૂર્વ દિશામાં સદા નમન કરનાર અમારું રક્ષણ કર. હે ભવાની! દક્ષિણ દિશામાં દરેક પગલે આપત્તિથી બચાવ. હે ત્રિપુરતાપન-પત્નિ! પશ્ચિમ દિશામાં અમારી રક્ષા કર. હે મહેશી! ઉત્તર દિશામાં પણ પોતાના ભક્તજનોને પાળ અને બચાવ.

Verse 56

ब्रह्माणि रक्ष सततं नतमौलिदेशं त्वं वैष्णवि प्रतिकुलं परिपालयाधः । रुद्राग्नि नैरृति सदागति दिक्षु पांतु मृत्युंजया त्रिनयना त्रिपुरा त्रिशक्त्यः

હે બ્રહ્માણી! નમેલા ભક્તોના મસ્તકોથી પવિત્ર થયેલા આ પ્રદેશનું સદા રક્ષણ કર. હે વૈષ્ણવી! નીચે તરફથી આવતી પ્રતિકૂળ શત્રુશક્તિને રોકી સંભાળ. રુદ્રા, અગ્નિ અને નૈઋતી—દિશાઓમાં સદા ગતિશીલ રક્ષક—ચારેય તરફથી રક્ષા કરે; અને મૃત્યુંજયા, ત્રિનયના, ત્રિપુરા તથા ત્રિશક્તિઓ અખંડ સુરક્ષા આપે.

Verse 57

पातु त्रिशूलममले तव मौलिजान्नो भालस्थलं शशिकला मृदुमाभ्रुवौ च । नेत्रे त्रिलोचनवधूर्गिरिजा च नासामोष्ठं जया च विजयात्वधरप्रदेशम्

હે નિર્મળ દેવી, તમારા મૌલિ પરના મુકુટનું ત્રિશૂલ રક્ષણ કરે; લલાટ અને કોમળ ભ્રૂયુગલનું શશિકલા રક્ષણ કરે. ત્રિનેત્રનાથની પ્રિયા ગિરિજા તમારા નેત્રોનું રક્ષણ કરે; અને જયા–વિજયા તમારી નાસિકા, ઓષ્ઠ તથા અધોમુખ-પ્રદેશનું રક્ષણ કરે.

Verse 58

श्रोत्रद्वयं श्रुतिरवा दशनावलिं श्रीश्चंडी कपोलयुगलं रसनां च वाणी । पायात्सदैव चिबुकं जयमंगला नः कात्यायनी वदनमंडलमेव सर्वम्

સમસ્ત શુભમંડલસ્વરૂપા જયમંગલા કાત્યાયની સદા અમારી રક્ષા કરે—તેણાં બે કાન જાણે શ્રુતિ; દાંતની પંક્તિ જાણે શ્રી; ચંડીરૂપે ગાલયુગલ; જીભ અને વાણી; તેમજ તેણીનું ચિબુક પણ સતત રક્ષિત રહે.

Verse 59

कंठप्रदेशमवतादिह नीलकंठी भूदारशक्तिरनिशं च कृकाटिकायाम् । कौर्म्यं सदेशमनिशं भुजदंडमैंद्री पद्मा च पाणिफलकं नतिकारिणां नः

નીલકંઠી અહીં અમારા કંઠપ્રદેશનું રક્ષણ કરે; અને ભૂદારાશક્તિ નિરંતર અમારી ગળાની પાછળની જગ્યા (કૃકાટિકા)નું રક્ષણ કરે. કૌર્મી દેવી આ સ્થાનને સદા રક્ષે; ઐંદ્રી ભુજદંડ (ઉપરની ભુજા)નું રક્ષણ કરે; અને નમસ્કાર કરનારાઓના કરતળને પદ્મા દેવી સંભાળે.

Verse 60

हस्तांगुलीः कमलजा विरजानखांश्च कक्षांतरं तरणिमंडलगा तमोघ्नी । वक्षःस्थलं स्थलचरी हृदयं धरित्री कुशिद्वयं त्ववतु नः क्षणदाचरघ्नी

કમલજા દેવી—જેનાં નખ નિર્મળ છે, જે સૂર્યમંડળમાં નિવાસ કરી અંધકાર નાશ કરે છે અને પવિત્ર ભૂમિ પર વિચરે છે—તે અમારી રક્ષા કરે: અમારી આંગળીઓ, કક્ષાંતર; વક્ષસ્થળ, હૃદય, તથા અમારા યુગ્મ ગુહ્ય/પ્રાણસ્થાનોનું; તે રાત્રિચર દુષ્ટશક્તિઓનો નાશ કરનારી છે.

Verse 61

अव्यात्सदा दरदरीं जगदीश्वरी नो नाभिं नभोगतिरजात्वथ पृष्ठदेशम् । पायात्कटिं च विकटा परमास्फिचौ नो गुह्यं गुहारणिरपानमपाय हंत्री

જગદીશ્વરી સદા અમારી રક્ષા કરે—દરદરી રૂપે અમારી નાભિનું; નભોગતિરજા રૂપે અમારી પીઠનું. વિકટા દેવી અમારી કટિ અને ઊંચા સ્ફિચૌ (નિતંબ)નું રક્ષણ કરે; અને અપાયહંત્રી ગુહારણી અમારા ગુહ્યાંગ તથા અપાનવાયુનું રક્ષણ કરે.

Verse 62

ऊरुद्वयं च विपुला ललिता च जानू जंघे जवाऽवतु कठोरतरात्र गुल्फौ । पादौ रसातलचरांगुलिदेशमुग्रा चांद्री नखान्त्पदतलं तलवासिनी च

વિપુલા મારા બંને જાંઘોનું રક્ષણ કરે, લલિતા મારા ઘૂંટણોનું. જવા મારી જાંઘા/પિંડળીઓનું રક્ષણ કરે અને અતિ દૃઢ દેવી મારા ગુલ્ફ (ટખા)નું રક્ષણ કરે. રસાતલચરોને પણ વશ કરનારી મુગ્રા મારા પગ અને પગની આંગળીઓનું રક્ષણ કરે; ચાંદ્રી નખોના અંત અને પગતળિયું રક્ષે; અને તલવાસિની પગતળિયાના નીચેના ભાગનું સર્વત્ર રક્ષણ કરે.

Verse 63

गृहं रक्षतु नो लक्ष्मीः क्षेत्रं क्षेमकरी सदा । पातु पुत्रान्प्रियकरी पायादायुः सनातनी

લક્ષ્મી અમારા ઘરનું રક્ષણ કરે; સદા ક્ષેમ કરનારી દેવી અમારા ક્ષેત્ર-ભૂમિનું રક્ષણ કરે. પ્રિયકરી દેવી અમારા પુત્રોનું રક્ષણ કરે; અને સનાતની દેવી અમારી આયુષ્યની રક્ષા કરે.

Verse 64

यशः पातु महादेवी धर्मं पातु धनुर्धरी । कुलदेवी कुलं पातु सद्गतिं सद्गतिप्रदा

મહાદેવી મારા યશ અને માનનું રક્ષણ કરે; ધનુર્ધારી દેવી મારા ધર્મનું રક્ષણ કરે. કુલદેવી અમારા કુલનું રક્ષણ કરે; અને સદ્ગતિ આપનારી દેવી મારી શુભ ગતિનું રક્ષણ કરે.

Verse 65

रणे राजकुले द्यूते संग्रामे शत्रुसंकटे । गृहे वने जलादौ च शर्वाणी सर्वतोऽवतु

રણમાં, રાજસભામાં, દ્યુતમાં, સંગ્રામમાં અને શત્રુસંકટમાં; ઘરમાં, વનમાં તથા જલાદિ સ્થાનોમાં—શર્વાણી અમને સર્વ તરફથી રક્ષા કરે.

Verse 66

इति स्तुत्वा जगद्धात्रीं प्रणेमुश्च पुनःपुनः । सर्वे सवासवा देवाः सर्षिगंधर्वचारणाः

આ રીતે જગદ્ધાત્રીની સ્તુતિ કરીને તેમણે વારંવાર પ્રણામ કર્યા—ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવગણ, તેમજ ઋષિ, ગંધર્વ અને ચારણો પણ.

Verse 67

ततस्तुष्टा जगन्माता तानाह सुरसत्तमान् । स्वाधिकारान्सुराः सर्वे शासतु प्राग्यथायथा

ત્યારે જગન્માતા પ્રસન્ન થઈ દેવશ્રેષ્ઠોને બોલ્યાં— “હે દેવગણ, તમે સૌ તમારા-તમારા અધિકારક્ષેત્રોનું પૂર્વવત્ યથાવિધિ શાસન કરો.”

Verse 68

तुष्टाहमनया स्तुत्या नितरां तु यथार्थया । वरमन्यं प्रदास्यामि तच्छृणुध्वं सुरोत्तमाः

આ યથાર્થ સ્તુતિથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું. હવે હું બીજો એક વર આપું છું— હે દેવશ્રેષ્ઠો, તે સાંભળો.

Verse 69

दुर्गोवाच । यः स्तोष्यति तु मां भक्त्या नरः स्तुत्यानया शुचिः । तस्याहं नाशयिष्यामि विपदं च पदे पदे

દુર્ગાએ કહ્યું— “જે કોઈ શુદ્ધહૃદય નર આ સ્તુતિથી ભક્તિપૂર્વક મારી સ્તુતિ કરશે, તેની આપત્તિને હું પગલે પગલે નાશ કરી દઈશ.”

Verse 70

एतत्स्तोत्रस्य कवचं परिधास्यति यो नरः । तस्य क्वचिद्भयं नास्ति वज्रपंजरगस्य हि

જે નર આ સ્તોત્રને કવચરૂપે ધારણ કરશે, તેને ક્યાંય ભય રહેશે નહીં; તે જાણે વજ્રના પિંજરમાં સુરક્ષિત બને છે.

Verse 71

अद्यप्रभृति मे नाम दुर्गेति ख्यातिमेष्यति । दुर्गदैत्यस्य समरे पातनादति दुर्गमात्

આજથી મારું નામ ‘દુર્ગા’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે; કારણ કે યુદ્ધમાં મેં દુર્ગ નામના દૈત્યને તે દુર્ગમ સ્થાનથી પાડી દીધો.

Verse 72

ये मां दुर्गां शरणगा न तेषां दुर्गतिः क्वचित् । दुर्गास्तुतिरियं पुण्या वज्रपंजरसंज्ञिका

જે મને—દુર્ગાને—શરણ લે છે, તેમને ક્યારેય દુર્ગતિ થતી નથી. દુર્ગાની આ પુણ્ય સ્તુતિ ‘વજ્રપંજર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 73

अनया कवचं कृत्वा मा बिभेतु यमादपि । भूतप्रेतपिशाचाश्च शाकिनीडाकिनी गणाः

આ સ્તુતિને કવચરૂપે ધારણ કરનાર યમથી પણ ન ડરે. ભૂત, પ્રેત, પિશાચ તથા શાકિની-ડાકિનીના ગણ પણ દૂર ભાગે છે.

Verse 74

झोटिंगा राक्षसाः क्रूरा विष सर्पाग्नि दस्यवः । वेतालाश्चापि कंकाल ग्रहा बालग्रहा अपि

ઝોટિંગા, ક્રૂર રાક્ષસો, વિષ, સર્પ, અગ્નિ અને દસ્યુ; તેમજ વેતાલ, કંકાલ, ગ્રહપીડા અને બાલગ્રહ—આ બધાં (આ રક્ષાથી) દૂર થાય છે.

Verse 75

वातपित्तादि जनितास्तथा च विषमज्वराः । दूरादेव पलायंते श्रुत्वा स्तुतिमिमां शुभाम्

વાત-પિત્તાદિથી ઉત્પન્ન રોગો તથા વિષમ તાવ પણ—આ શુભ સ્તુતિ સાંભળતાં જ—દૂરથી જ ભાગી જાય છે.

Verse 76

वज्रपंजर नामैतत्स्तोत्रं दुर्गाप्रशंसनम् । एतत्स्तोत्रकृतत्राणे वज्रादपि भयं नहि

દુર્ગાની પ્રશંસાનું આ સ્તોત્ર ‘વજ્રપંજર’ કહેવાય છે. આ સ્તોત્રથી રક્ષિત ભક્તને વજ્રથી પણ ભય રહેતો નથી.

Verse 77

अष्टजप्तेन चानेन योभिमंत्र्य जलं पिबेत् । तस्योदरगतापीडा क्वापि नो संभविष्यति

જે આ મંત્રને આઠ વાર જપીને જળને અભિમંત્રિત કરી તે જળ પીવે, તેને ઉદરની પીડા કે આંતરિક કષ્ટ ક્યાંય પણ ઉત્પન્ન થતું નથી।

Verse 78

गर्भपीडा तु नो जातु भविष्यत्यभिमंत्रणात् । बालानां परमा शांतिरेतत्स्तोत्रांबुपानतः

આ અભિમંત્રણે ગર્ભપીડા ક્યારેય થતી નથી; અને આ સ્તોત્રથી અભિમંત્રિત જળ પાન કરવાથી બાળકોને પરમ શાંતિ મળે છે।

Verse 79

यत्र सान्निध्यमेतस्य स्तवस्येह भविष्यति । एतास्तु शक्तयः सर्वा सर्वत्र सहिता मया

આ લોકમાં જ્યાં જ્યાં આ સ્તવનું સાન્નિધ્ય થશે, ત્યાં સર્વત્ર આ બધી શક્તિઓ મારી સાથે સંયુક્ત થઈને હાજર રહેશે।

Verse 80

रक्षां परिकरिष्यंति मद्भक्तानां ममाज्ञया । इति दत्त्वा वरान्देवी देवेभ्यो तर्हि ता तदा

“મારી આજ્ઞાથી તેઓ મારા ભક્તોની રક્ષા કરશે”—એમ વરદાન આપી દેવી એ સમયે દેવોને કહ્યું।

Verse 81

तेपि स्वर्गौकसः सर्वे स्वंस्वं स्वर्गं ययुर्मुदा । स्कंद उवाच । इत्थं दुर्गाभवन्नाम तया देव्या महामुने । काश्यां सेव्या यथा सा च तच्छृणुष्व वदामि ते

તે બધા સ્વર્ગવાસીઓ પણ આનંદથી પોતાના પોતાના સ્વર્ગમાં ગયા। સ્કંદ બોલ્યા—હે મહામુને, આ રીતે તે દેવી ‘દુર્ગા’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ. હવે કાશીમાં તેની જેવી સેવા-પૂજા કરવી જોઈએ તે સાંભળો; હું તમને કહું છું।

Verse 82

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां भौमवारे विशेषतः । संपूज्या सततं काश्यां दुर्गा दुर्गतिनाशिनी

અષ્ટમી અને ચતુર્દશી તિથિએ—અને વિશેષ કરીને મંગળવારે—કાશીમાં દુર્ગતિનાશિની ભગવતી દુર્ગાની સદા વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 83

नवरात्रं प्रयत्नेन प्रत्यहं सा समर्चिता । नाशयिष्यति विघ्नौघान्सुमतिं च प्रदास्यति

નવરાત્રમાં પ્રયત્નપૂર્વક જો તેની પ્રતિદિન સમ્યક આરાધના કરવામાં આવે, તો તે વિઘ્નોના પ્રવાહનો નાશ કરશે અને સુમતિ આપશે.

Verse 84

महापूजोपहारैश्च महाबलिनिवेदनैः । दास्यत्यभीष्टदा सिद्धिं दुर्गा काश्यां न संशयः

મહાપૂજાના ઉપહારોથી અને મહાબલિ-નિવેદનોથી યુક્ત પૂજાથી કાશીની દુર્ગા ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 85

प्रतिसंवत्सरं तस्याः कार्या यात्रा प्रयत्नतः । शारदं नवरात्रं च सकुटुंबैः शुभार्थिभिः

દર વર્ષે પ્રયત્નપૂર્વક તેની યાત્રા કરવી જોઈએ; ખાસ કરીને શારદીય નવરાત્રમાં, શુભ ઇચ્છનારોએ કુટુંબসহ કરવી.

Verse 86

यो न सांवत्सरीं यात्रां दुर्गायाः कुरुते कुधीः । काश्यां विघ्न सहस्राणि तस्य स्युश्च पदेपदे

જે કુમતિ મૂર્ખ દુર્ગાની વાર્ષિક યાત્રા કરતો નથી, તેને કાશીમાં પગલે પગલે હજારો વિઘ્નો થાય છે.

Verse 87

दुर्गाकुंडे नरः स्नात्वा सर्वदुर्गार्तिहारिणीम् । दुर्गां संपूज्य विधिवन्नवजन्माघमुत्सृजेत्

દુર્ગાકુંડમાં સ્નાન કરીને, સર્વ દુર્ગતિ અને કષ્ટ હરણારી દેવી દુર્ગાની વિધિપૂર્વક પૂજા કરે તો મનુષ્ય નવજન્મજન્ય પાપ ત્યજી દે છે।

Verse 88

सा दुर्गाशक्तिभिः सार्धं काशीं रक्षति सर्वतः । ताः प्रयत्नेन संपूज्या कालरात्रिमुखा नरैः

એ દુર્ગા પોતાની શક્તિઓ સાથે કાશીને સર્વ દિશાઓથી રક્ષે છે. તેથી કાલરાત્રિ વગેરે તે શક્તિઓની મનુષ્યોએ પ્રયત્નપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 89

रक्षंति क्षेत्रमेतद्वै तथान्या नवशक्तयः । उपसर्गसहस्रेभ्यस्ता वैदिग्देवताक्रमात्

આ ક્ષેત્રનું રક્ષણ તે અન્ય નવ શક્તિઓ પણ કરે છે. દિગ્દેવતાઓના ક્રમ મુજબ તેઓ હજારો ઉપદ્રવોમાંથી તેને બચાવે છે।

Verse 90

शतनेत्रा सहस्रास्या तथायुतभुजापरा । अश्वारूढा गजास्या च त्वरिता शववाहिनी

એક શતનેત્રા છે, બીજી સહસ્રમુખી; બીજી એકની અસંખ્ય ભુજાઓ છે. એક અશ્વારૂઢા, એક ગજાસ્યા; એક ત્વરિતા અને એક શવવાહિની—શવ પર આરૂઢ.

Verse 91

विश्वा सौभाग्यगौरी च सृष्टाः प्राच्यादिमध्यतः । एता यत्नेन संपूज्याः क्षेत्ररक्षणदेवताः

પૂર્વ દિશાથી આરંભ કરીને મધ્ય પ્રદેશમાં વિશ્વા અને સૌભાગ્યગૌરી પ્રकट થયા. ક્ષેત્રનું રક્ષણ કરનારી આ દેવીઓની પ્રયત્નપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 92

तथैव भैरवाश्चाष्टौ दिक्ष्वष्टासु प्रतिष्ठिताः । रक्षंति सततं काशीं निर्वाणश्रीनिकेतनम्

તેમ જ આઠ દિશાઓમાં પ્રતિષ્ઠિત આઠ ભૈરવો સદા કાશીની રક્ષા કરે છે—જે નિર્વાણ-શ્રીનું પવિત્ર નિકેતન છે।

Verse 93

रुरुश्चंडोसितांगश्च कपाली क्रोधनस्तथा । उन्मत्तभैरवस्तद्वत्क्रमात्संहारभीषणौ

તેઓ રુરુ, ચંડ, અસિતાંગ, કપાલી અને ક્રોધન છે; તેમજ ઉન્મત્ત-ભૈરવ—અને ક્રમશઃ સંહાર-ભીષણ એવા બે ભૈરવ।

Verse 94

चतुःषष्टिस्तु वेताला महाभीषणमूर्तयः । रुंडमुंडस्रजः सर्वे कर्त्रीखर्परपाणयः

અતિ ભયંકર મૂર્તિવાળા ચોસઠ વેતાલો છે; બધા જ કાપેલા મસ્તકોની માળા ધારણ કરે છે અને હાથમાં છરી તથા ખપ્પર ધરાવે છે।

Verse 95

श्ववाहना रक्तमुखा महादंष्ट्रा महाभुजाः । नग्ना विमुक्तकेशाश्च प्रमत्ता रुधिरासवैः

તેઓ શ્વાનવાહન, રક્તમુખ, મહાદંષ્ટ્ર અને મહાભુજ છે; નગ્ન, વિમુક્ત કેશવાળા, રક્ત અને મદિરાથી મત્ત છે।

Verse 96

नानारूपधराः सर्वे नानाशस्त्रास्त्र पाणयः । तदाकारैश्च तद्भृत्यैः कोटिशः परिवारिताः

તેઓ બધા અનેક રૂપ ધારણ કરે છે અને અનેક શસ્ત્ર-અસ્ત્ર હાથમાં ધરાવે છે; તેમજ તે જ આકારવાળા કરોડો સેવકો દ્વારા પરિભ્રમિત છે।

Verse 97

विद्युज्जिह्वो ललज्जिह्वः क्रूरास्यः क्रूरलोचनः । उग्रो विकटदंष्ट्रश्च वक्रास्यो वक्रनासिकः

કોઈ વીજળી જેવી જીભવાળો છે, કોઈ લટકતી જીભવાળો; કોઈ ક્રૂર મુખ અને કઠોર નેત્રવાળો છે. કોઈ ઉગ્ર, વિકટ દંષ્ટ્રાવાળો ભયંકર છે; કોઈ વાંકું મુખ અને વાંકું નાસિકાવાળો છે.

Verse 98

जंभको जृंभणमुखो ज्वालानेत्रो वृकोदरः । गर्तनेत्रो महानेत्रस्तुच्छनेत्रोंऽत्रमण्डनः

કોઈ જંભક નામનો છે, કોઈ જૃંભણમુખ (ફાટેલો/હાં કરેલો મુખ)વાળો; કોઈ જ્વાલાનેત્ર, કોઈ વૃકોદર (વાઘિયા/વરુ જેવા પેટ)વાળો. કોઈ ગર્તનેત્ર (ધસેલા નેત્ર)વાળો, કોઈ મહાનેત્ર; કોઈ તુચ્છનેત્ર; અને કોઈ અંત્રોથી અલંકૃત છે.

Verse 99

ज्वलत्केशः कंबुशिराः खर्वग्रीवो महाहनुः । महानासो लंबकर्णः कर्णप्रावरणोनसः

કોઈ જ્વલંત કેશવાળો છે, કોઈ શંખસમાન શિરસવાળો; કોઈ ખર્વગ્રીવ (ટૂંકી ગરદન)વાળો, કોઈ મહાહનુ (વિશાળ જડબાં)વાળો. કોઈ મહાનાસ (મોટી નાક)વાળો, કોઈ લંબકર્ણ (લાંબા કાન)વાળો; અને કોઈ જેના કાન નાકને ઢાંકી દે છે.

Verse 100

इत्यादयो मुने क्षेत्रं दुर्वृत्तरुधिरप्रियाः । त्रासयंतो दुराचारान्रक्षंति परितः सदा

હે મુને! આવા ઇત્યાદિ—દુર્વૃત્ત અને રુધિરપ્રિય—આ પવિત્ર ક્ષેત્રનું સદા સર્વ દિશાઓથી રક્ષણ કરે છે અને દુષ્કર્મીઓમાં ભય પેદા કરે છે.

Verse 110

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काशीभक्तिपरैर्नरैः । श्रोतव्यमिदमाख्यानं महाविघ्ननिवारणम्

અતએવ કાશીભક્તિમાં પરાયણ નરોએ સર્વ પ્રયત્નથી આ પવિત્ર આખ્યાન અવશ્ય સાંભળવું જોઈએ, કારણ કે તે મહાવિઘ્નોનું નિવારણ કરે છે.

Verse 112

काश्यां यस्यास्ति वै प्रेम तेन कृत्वाऽदरं गुरुम् । श्रोतव्यमिदमाख्यानं वज्रपंजरसन्निभम्

જેનાં હૃદયમાં કાશી પ્રત્યે સાચો પ્રેમ હોય, તે પહેલાં ગુરુને આદરપૂર્વક પૂજીને, વજ્રપંજર સમાન દૃઢ અને રક્ષક એવા આ પવિત્ર આખ્યાનનું શ્રવણ કરે।