Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

अस्मिञ्ज्येष्ठेश्वरक्षेत्रे संभोज्य शिवयोगिनः । कोटिभोज्यफलं सम्यगेकैकपरिसंख्यया

Transliteration

asmiñjyeṣṭheśvarakṣetre saṃbhojya śivayoginaḥ | koṭibhojyaphalaṃ samyagekaikaparisaṃkhyayā

Translation

આ જ્યેષ્ઠેશ્વર ક્ષેત્રમાં શિવયોગીઓને ભોજન કરાવવાથી, દરેક યોગીને એકેક કરીને ગણતાં, કરોડોને ભોજન કરાવ્યા સમાન પુણ્યફળ નિશ્ચયે પ્રાપ્ત થાય છે.

Word by Word

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम

• ज्येष्ठेश्वरक्षेत्रे: in the Jyeṣṭheśvara sacred area
• ज्येष्ठेश्वरक्षेत्रे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्येष्ठ-ईश्वर-क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ज्येष्ठेश्वरस्य क्षेत्रम्)

• संभोज्य: having fed
• संभोज्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-भुज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having fed/entertained’; अव्ययभावः

• शिवयोगिनः: Śiva-yogins (yogic devotees of Śiva)
• शिवयोगिनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव-योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (शिवस्य योगिनः / शिवयोगिनः)

• कोटिभोज्यफलम्: the fruit equal to feeding a crore (of people)
• कोटिभोज्यफलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि-भोज्य-फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कोट्या भोज्यस्य फलम् / कोटिभोज्यस्य फलम्)

• सम्यक्: properly / fully
• सम्यक्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb) ‘properly/fully’

• एकैकपरिसंख्यया: by counting one by one / individually
• एकैकपरिसंख्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: एक-एक-परिसंख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः (एक + एक) इतरेतर-द्वन्द्वः, ततः ‘परिसंख्या’ सह समासः; अर्थः ‘one by one counting’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jyeṣṭheśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Interlocutor in Kāśīkhaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim household or patron in Kāśī serves seated Śiva-yogins: leaf-plates, water pots, respectful gestures; a tally motif (beads/marks) indicates ‘each one counted’ and merit multiplying like radiating light.

Characters & Entities

• Jyeṣṭheśvara-kṣetra
• Śiva-yogins
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity offered to realized devotees in a sacred kṣetra is described as yielding vastly amplified spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jyeṣṭheśvara-kṣetra in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃbhojana/annadāna—feeding Śiva-yogins, with the merit counted per yogin.