Adhyaya 11

Verse 1

अगस्त्य उवाच । षडास्य माधवाख्यानं श्रुतं मे पापनाशनम् । महिमापि श्रुतः श्रेयान्सम्यक्पंचनदस्य वै

અગસ્ત્ય બોલ્યા—ષડાસ્ય અને માધવનું પાપનાશક આખ્યાન મેં સાંભળ્યું છે. પંચનદની શ્રેષ્ઠ મહિમા પણ મેં યથાવત્ સાંભળી છે.

Verse 2

यदग्निबिंदुना पृच्छि माधवो दैत्यसूदनः । तस्योत्तरं समाख्याहि यथाख्यातं मधुद्विषा

અગ્નિબિંદુએ દૈત્યસૂદન માધવને જે પૂછ્યું હતું, મધુદ્વેષીએ જેમ ઉત્તર આપ્યો હતો તેમ જ તે કહો.

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महर्षे त्वं कथ्यमानं मयाधुना । माधवेन यथाचक्षि मुनये चाग्निबिंदवे

સ્કંદ બોલ્યા—હે મહર્ષિ અગસ્ત્ય, હું હવે જે કહું છું તે સાંભળો; માધવે મુનિ અગ્નિબિંદુને જેમ કહ્યું હતું તેમ જ.

Verse 4

बिंदुमाधव उवाच । आदौ पादोदके तीर्थे विद्धि मामादिकेशवम् । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ भक्तानां मुक्तिदायकम्

બિંદુમાધવ બોલ્યા—હે મહાપ્રાજ્ઞ અગ્નિબિંદુ, પ્રથમ પાદોદક-તીર્થમાં મને આદિકેશવ તરીકે જાણો; હું ભક્તોને મુક્તિ આપનાર છું.

Verse 5

अविमुक्तेऽमृते क्षेत्रे येर्चयंत्यादिकेशवम् । तेऽमृतत्वं भजंत्येव सर्वदुःखविवर्जिताः

અવિમુક્ત નામના અમૃત ક્ષેત્રમાં જે આદિકેશવની અર્ચના કરે છે, તેઓ નિશ્ચયે અમરત્વ પામે છે અને સર્વ દુઃખથી રહિત થાય છે.

Verse 6

संगमेशं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यादिकेशवः । दर्शनादघहं नृणां भुक्तिं मुक्तिं दिशेत्सदा

સંગમેશ નામના મહાલિંગની પ્રતિષ્ઠા કરીને આદિકેશવ સદા માત્ર દર્શનથી જ મનુષ્યોના પાપનો નાશ કરે છે અને ભોગ તથા મોક્ષ આપે છે।

Verse 7

याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् । तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः

દક્ષિણ દિશામાં પાદોદકમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું અતિ મહત્તર શ્વેતદ્વીપ-તીર્થ છે. ત્યાં હું ‘જ્ઞાનકેશવ’ નામે મનુષ્યોને જ્ઞાન આપું છું।

Verse 8

श्वेतद्वीपे नरः स्नात्वा ज्ञानकेशवसन्निधौ । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि ज्ञानकेशवपूजनात्

શ્વેતદ્વીપમાં જ્ઞાનકેશવના સાન્નિધ્યમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય, જ્ઞાનકેશવની પૂજાથી ક્યાંય જ્ઞાનથી ભ્રષ્ટ થતો નથી।

Verse 9

तार्क्ष्यकेशवनामाहं तार्क्ष्यतीर्थे नरोत्तमैः । पूजनीयः सदा भक्त्या तार्क्ष्य वत्ते प्रिया मम

તાર્ક્ષ્ય-તીર્થમાં હું ‘તાર્ક્ષ્યકેશવ’ નામે પ્રસિદ્ધ છું. શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ ત્યાં સદા ભક્તિથી મારી પૂજા કરવી, કારણ કે તે તાર્ક્ષ્યધામ મને પ્રિય છે।

Verse 10

तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्

ત્યાં જ નારદ-તીર્થમાં હું ‘નારદકેશવ’ છું; અને તે તીર્થમાં સ્નાન કરેલાં દેહધારીઓને હું બ્રહ્મવિદ્યાનો ઉપદેશક બનું છું।

Verse 11

प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः । भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये

ત્યાં જ પ્રહ્લાદ-તીર્થ છે; ત્યાં હું ‘પ્રહ્લાદકેશવ’ નામે પ્રસિદ્ધ છું. મહાભક્તિની સમૃદ્ધિ માટે ભક્તોએ મારી વિધિપૂર્વક આરાધના કરવી જોઈએ.

Verse 12

तीर्थेंऽबरीषे तत्राहं नाम्नैवादित्यकेशवः । पातकध्वांतनिचयं ध्वंसयामीक्षणादपि

અંબરીષ-તીર્થમાં હું ‘આદિત્યકેશવ’ નામે ઓળખાય છું. પાપોના અંધકારનો સંગ્રહ હું માત્ર દર્શનથી પણ નાશ કરી દઉં છું.

Verse 13

दत्तात्रेयेश्वराद्याम्यामहमादिगदाधरः । हरामि तत्र भक्तानां संसारगदसंचयम्

દત્તાત્રેયેશ્વરના દક્ષિણમાં હું ‘આદિ-ગદાધર’ છું. ત્યાં હું ભક્તોના સંસારરૂપી રોગનો સંગ્રહ દૂર કરી દઉં છું.

Verse 14

तत्रैव भार्गवे तीर्थे भृगुकेशव नामतः । काशीनिवासिनः पुंसो बिभर्मि च मनोरथैः

ત્યાં જ ભાર్గવ-તીર્થમાં હું ‘ભૃગુકેશવ’ નામે વિરાજું છું. કાશીમાં વસતા પુરુષને હું તેના મનગમતા મનોભાવ-ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરીને ધારણ કરું છું.

Verse 15

वामनाख्येमहातीर्थे मनःप्रार्थितदे शुभे । पूज्योहं शुभमिच्छद्भिर्नाम्ना वामनकेशवः

‘વામન’ નામના મહાતીર્થમાં—જે શુભ છે અને મનથી પ્રાર્થિત ફળ આપે છે—શુભ ઇચ્છનાર ભક્તોએ મને ‘વામનકેશવ’ નામે પૂજવું જોઈએ.

Verse 16

नरनारायणे तीर्थे नरनारायणात्मकम् । भक्ताः समर्च्य मां स्युर्वै नरनारायणात्मकाः

નર-નારાયણ તીર્થમાં હું નર-નારાયણ સ્વરૂપે જ સ્થિત છું. ત્યાં ભક્તિપૂર્વક મારી આરાધના કરનાર ભક્તો નિશ્ચયે નર-નારાયણ સ્વભાવથી યુક્ત બને છે.

Verse 17

तीर्थे यज्ञवराहाख्ये यज्ञवाराहसंज्ञकः । नरैः समर्चनीयोहं सर्वयज्ञफलेप्सुभिः

યજ્ઞ-વરાહ નામના તીર્થમાં હું ‘યજ્ઞ-વારાહ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છું. સર્વ યજ્ઞોના ફળ ઇચ્છનાર મનુષ્યોએ ત્યાં મારી વિધિપૂર્વક આરાધના કરવી જોઈએ.

Verse 18

विदारनरसिंहोहं काशीविघ्नविदारणः । तन्नाम्नि तीर्थे संसेव्यस्तीर्थोपद्रवशांतये

હું વિદારણ-નરસિંહ છું, કાશીના વિઘ્નોનો વિદારક. જે તીર્થ મારા આ નામથી જ ઓળખાય છે, ત્યાં તીર્થસંબંધિત ઉપદ્રવો શાંત કરવા માટે મારી સેવા-પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 19

गोपीगोविंदतीर्थे तु गोपीगोविंदसंज्ञकम् । समर्च्य मां नरो भक्त्या मम मायां न संस्पृशेत्

ગોપી-ગોવિંદ તીર્થમાં હું ‘ગોપી-ગોવિંદ’ નામે પ્રસિદ્ધ છું. જે મનુષ્ય ત્યાં ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે છે, તે મારી માયાના સ્પર્શમાં આવતો નથી.

Verse 20

मुने लक्ष्मीनृसिंहोस्मि तीर्थे तन्नाम्नि पावने । दिशामि भक्तियुक्तेभ्यः सदानैः श्रेयसीं श्रियम्

હે મુને! તે જ નામથી પ્રસિદ્ધ પાવન તીર્થમાં હું લક્ષ્મી-નૃસિંહ છું. ભક્તિયુક્તોને હું સદા દાનসহિત કલ્યાણકારી શ્રી-સમૃદ્ધિ અર્પણ કરું છું.

Verse 21

शेषमाधवनामाहं शेषतीर्थेऽघहारिणि । विश्राणयाम्यशेषाश्च विशेषान्भक्तचिंतितान्

અઘહારિણી શેષતીર્થમાં મારું નામ શેષ-માધવ છે; ત્યાં ભક્તોના હૃદયમાં ઇચ્છિત વિશેષ વરદાનો હું અશેષ રીતે અર્પણ કરું છું।

Verse 22

शंखमाधवतीर्थे च स्नात्वा मां शंखमाधवम् । शंखोदकेन संस्नाप्य भवेच्छंखनिधेः पतिः

શંખ-માધવ તીર્થમાં સ્નાન કરીને અને શંખોદકથી મને—શંખ-માધવને—અભિષેક કરવાથી, મનુષ્ય શંખનિધિ સમાન ખજાનાઓનો સ્વામી બને છે।

Verse 23

हयग्रीवे महातीर्थे मां हयग्रीवकेशवम् । प्रणम्य प्राप्नुयान्नूनं तद्विष्णोः परमंपदम्

હયગ્રીવ મહાતીર્થમાં મને હયગ્રીવ-કેશવ રૂપે પ્રણામ કરનાર નિશ્ચયે તે વિષ્ણુનું પરમ પદ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 24

भीष्मकेशवनामाहं वृद्धकालेशपश्चिमे । उपसर्गान्हरे भीष्मान्सेवितो भक्तियुक्तितः

વૃદ્ધ-કાલેશના પશ્ચિમ ભાગમાં મારું નામ ભીષ્મ-કેશવ છે; ભક્તિયુક્ત નિયમથી સેવા કરવાથી હું ભયંકર ઉપસર્ગો અને આપત્તિઓ દૂર કરું છું।

Verse 25

निर्वाणकेशवश्चाहं भक्तनिर्वाणसूचकः । लोलार्कादुत्तरेभागे लोलत्वं चेतसो हरे

હું નિર્વાણ-કેશવ છું, ભક્તોને નિર્વાણ દર્શાવનાર; લોલાર્કના ઉત્તર ભાગમાં હું ચિત્તની ચંચળતા અને અસ્થિરતા દૂર કરું છું।

Verse 26

वंद्यस्त्रिलोकसुंदर्या याम्यां यो मां समर्चयेत् । काश्यां ख्यातं त्रिभुवनकेशवं न स गर्भभाक्

જે કાશીમાં પ્રસિદ્ધ ત્રિભુવન-કેશવ મંદિરે દક્ષિણ દિશામાં—ત્રિલોકસુંદરી પણ જેમને વંદે છે એવા—મારો ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરે છે, તે ફરી ગર્ભપ્રવેશ (પુનર્જન્મ)નો ભાગી બનતો નથી।

Verse 27

ज्ञानवाप्याः पुरोभागे विद्धि मां ज्ञानमाधवम् । तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य ज्ञानं प्राप्नोति शाश्वतम्

જ્ઞાનવાપીના અગ્રભાગે મને ‘જ્ઞાન-માધવ’ તરીકે જાણો. ત્યાં ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરવાથી શાશ્વત જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 28

श्वेतमाधवसंज्ञोहं विशालाक्ष्याः समीपतः । श्वेतद्वीपेश्वरं रूपं कुर्यां भक्त्या समर्चितः

વિશાલાક્ષી નજીક હું ‘શ્વેત-માધવ’ નામે પ્રસિદ્ધ છું. ભક્તિપૂર્વક પૂજિત થાઉં ત્યારે હું શ્વેતદ્વીપેશ્વરનું સ્વરૂપ ધારણ કરું છું।

Verse 29

उदग्दशाश्वमेधान्मां प्रयागाख्यं च माधवम् । प्रयागतीर्थे सुस्नातो दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

ઉત્તર દિશામાં દશાશ્વમેધથી આગળ મને ‘પ્રયાગ’ નામના માધવ તરીકે જાણો. પ્રયાગ-તીર્થમાં સારી રીતે સ્નાન કરીને મારું દર્શન કરવાથી પાપોથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 30

प्रयागगमने पुंसां यत्फलं तपसि श्रुतम् । तत्फलं स्याद्दशगुणमत्र स्नात्वा ममाग्रतः

પ્રયાગે જવાથી લોકોને જે ફળ તપઃપરંપરામાં કહેવાયું છે, તે જ ફળ અહીં મારા સમક્ષ સ્નાન કરવાથી દસગણું થાય છે।

Verse 31

गंगायमुनयोः संगे यत्पुण्यं स्नानकारिणाम् । काश्यां मत्सन्निधावत्र तत्पुण्यं स्याद्दशोत्तरम्

ગંગા-યમુનાના સંગમે સ્નાન કરનારને જે પુણ્ય મળે છે, તે જ પુણ્ય કાશીમાં મારી સન્નિધિમાં અહીં દસગણું વધુ થાય છે।

Verse 32

दानानि राहुग्रस्तेर्के ददतां यत्फलं भवेत् । कुरुक्षेत्रे हि तत्काश्यामत्रैव स्याद्दशाधिकम्

રાહુગ્રસ્ત સૂર્ય (ગ્રહણ) સમયે દાન કરનારને જે ફળ મળે, તે જ ફળ—કુરુક્ષેત્રમાં પણ—કાશીમાં અહીં દસગણું વધુ થાય છે।

Verse 33

गंगोत्तरवहा यत्र यमुना पूर्ववाहिनी । तत्संभेदं नरः प्राप्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

જ્યાં ગંગા ઉત્તરવાહિની અને યમુના પૂર્વવાહિની વહે છે, તે સંગમસ્થાને પહોંચતાં મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાના પાપથી પણ મુક્ત થાય છે।

Verse 34

वपनं तत्र कर्तव्यं पिंडदानं च भावतः । देयानि तत्र दानानि महाफलमभीप्सुना

ત્યાં મુંડન કરવું જોઈએ અને ભાવપૂર્વક પિંડદાન પણ કરવું; તથા મહાફળ ઇચ્છનારએ ત્યાં દાન આપવું જોઈએ।

Verse 35

गुणाः प्रजापतिक्षेत्रे ये सर्वे समुदीरिताः । अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽसंख्याताश्च भवंति हि

પ્રજાપતિના ક્ષેત્ર માટે જે સર્વ ગુણો પ્રકીર્તિત છે, તે અવિમુક્ત મહાક્ષેત્ર (કાશી) માં નિશ્ચયે અસંખ્ય બની જાય છે।

Verse 36

प्रयागेशं महालिंगं तत्र तिष्ठति कामदम् । तत्सान्निध्याच्च तत्तीर्थं कामदं परिकीर्तितम्

ત્યાં પ્રયાગેશ નામનું મહાલિંગ સ્થાપિત છે, જે ઇચ્છિત વરદાન આપનાર છે. તેના પવિત્ર સાન્નિધ્યથી તે તીર્થ પણ ‘કામદ’ (ઇચ્છાપૂર્તિકારક) તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું છે.

Verse 37

काश्यां माघः प्रयागे यैर्न स्नातो मकरार्कगः । अरुणोदयमासाद्य तेषां निःश्रेयसं कुतः

માઘ માસમાં સૂર્ય મકર રાશિમાં હોય ત્યારે, જે લોકો પ્રયાગમાં અરુણોદય સમયે પવિત્ર સ્નાન નથી કરતા—સૂર્યોદયનો સમય આવી ગયો હોવા છતાં—તેમને પરમ કલ્યાણ ક્યાંથી મળશે?

Verse 38

काश्युद्भवे प्रयागे ये तपसि स्नांति संयताः । दशाश्वमेधजनितं फलं तेषां भवेद्ध्रुवम्

કાશીમાંથી ઉદ્ભવેલા પ્રયાગના તપસ-તીર્થમાં જે સંયમી જન સ્નાન કરે છે, તેમને નિશ્ચિતપણે દસ અશ્વમેધ યજ્ઞોથી ઉત્પન્ન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 39

प्रयागमाधवं भक्त्या प्रयागेशं च कामदम् । प्रयागे तपसि स्नात्वा येर्चयंत्यन्वहं सदा

જે લોકો પ્રયાગના તપસ-તીર્થમાં સ્નાન કરીને, ભક્તિપૂર્વક પ્રયાગ-માધવ અને ઇચ્છાદાતા પ્રયાગેશ—બન્નેની રોજ નિત્ય પૂજા કરે છે,

Verse 40

धनधान्यसुतर्द्धीस्ते लब्ध्वा भोगान्मनोरमान् । भुक्त्वेह परमानंदं परं मोक्षमवाप्नुयुः

તેઓ ધન, ધાન્ય, સંતાન અને સમૃદ્ધિ મેળવે છે; અહીં મનોહર ભોગો ભોગવીને અંતે પરમાનંદ અને પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 41

माघे सर्वाणि तीर्थानि प्रयागमवियांति हि । प्राच्युदीची प्रतीचीतो दक्षिणाधस्तथोर्ध्वतः

માઘ માસમાં સર્વ તીર્થો નિશ્ચયે પ્રયાગમાં આવે છે—પૂર્વ, ઉત્તર, પશ્ચિમ, દક્ષિણ, અધઃ તથા ઊર્ધ્વ દિશાઓમાંથી।

Verse 42

काशीस्थितानि तीर्थानि मुने यांति न कुत्रचित् । यदि यांति तदा यांति तीर्थत्रयमनुत्तमम्

હે મુને! કાશીમાં સ્થિત તીર્થો ક્યાંય જતાં નથી. જો ક્યારેક જાય તો માત્ર તે અનુત્તમ તીર્થત્રય પાસે જ જાય છે.

Verse 43

आयांत्यूर्जे पंचनदे प्रातःप्रातर्ममांतिकम् । महाघौघप्रशमने महाश्रेयोविधायिनि

ઊર્જ (કાર્તિક) માસમાં પંચનદે તેઓ પ્રભાતે પ્રભાતે મારા સાન્નિધ્યે આવે છે—જે મહાપાપના પ્રવાહને શમાવે અને પરમ શ્રેય આપે છે।

Verse 44

प्राप्य माघमघारिं च प्रयागेश समीपतः । प्रातःप्रयागे संस्नांति सर्वतीर्थानि मामनु

માઘ—પાપનો શત્રુ—આવતાં, પ્રયાગેશના સમીપે, સર્વ તીર્થો મને અનુસરી પ્રાતઃકાળે પ્રયાગમાં સ્નાન કરે છે।

Verse 45

समासाद्य च मध्याह्नमभियांति च नित्यशः । संस्नातुं सर्वतीर्थानि मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

અને મધ્યાહ્ન થતાં, સર્વ તીર્થો નિત્ય મુક્તિદાયિની મણિકર્ણિકામાં સ્નાન કરવા આવે છે।

Verse 46

काश्यां रहस्यं परममेतत्ते कथितं मुने । यथा तीर्थत्रयीश्रेष्ठा स्वस्वकाले विशेषतः

હે મુને! કાશીનું આ પરમ રહસ્ય મેં તને કહ્યું છે—કે તીર્થત્રયીમાં જે શ્રેષ્ઠ છે તે પોતપોતાના નિયત કાળે વિશેષ રૂપે પ્રધાન બને છે.

Verse 47

अन्यद्रहस्यं वक्ष्यामि न वाच्यं यत्रकुत्रचित् । अभक्तेषु सदा गोप्यं न गोप्यं भक्तिमज्जने

હું બીજું એક રહસ્ય કહું છું—જે ક્યાંય પણ, કોઈપણ જગ્યાએ બોલવું ન જોઈએ. અભક્તોથી તે સદા ગોપ્ય રાખવું, પરંતુ ભક્તિમાં મગ્ન જનથી ગોપ્ય નથી.

Verse 48

काश्यां सर्वाणि तीर्थानि एकैकादुत्तरोत्तरम् । महैनांसि प्रहंत्येव प्रसह्य निज तेजसा

કાશીમાં સર્વ તીર્થો—એકેક કરીને પૂર્વવર્તીને વટાવી ઉત્તરોत्तर—પોતાના સ્વતેજથી બળપૂર્વક મહાપાપોનું પણ નાશ કરે છે.

Verse 49

एतदेव रहस्यं ते वाराणस्या उदीर्यते । उत्क्षिप्यैकांगुलिं तथ्यं श्रेष्ठैका मणिकर्णिका

વારાણસીનું આ જ રહસ્ય તને ઉચ્ચારવામાં આવે છે—જાણે એક આંગળી ઊંચી કરીને સત્ય કહેવામાં આવે: મણિકર્ણિકા જ એકમાત્ર શ્રેષ્ઠ છે.

Verse 50

गर्जंति सर्वतीर्थानि स्वस्वधिष्ण्यगतान्यहो । केवलं बलमासाद्य सुमहन्माणिकर्णिकम्

પોતપોતાના ધામમાં રહેલા સર્વ તીર્થો આશ્ચર્યથી ગર્જના કરે છે—કે તેઓ માત્ર અતિમહાન મણિકર્ણિકાથી જ બળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 51

पापानि पापिनां हत्वा महांत्यपि बहून्यपि । काशीतीर्थानि मध्याह्ने प्रायश्चित्तचिकीर्षया

પાપીઓનાં અનેક અને મહાન પાપોનો નાશ કરીને, પ્રાયશ્ચિત્ત કરવાની ઇચ્છાથી મધ્યાહ્ને કાશીનાં તીર્થોમાં લોકો જાય છે।

Verse 52

पर्वस्वपर्वस्वपि वा नित्यं नियमवं त्यहो । निर्मलानि भवंत्येव विगाह्य मणिकर्णिकाम्

પર્વદિવસ હોય કે સામાન્ય દિવસ—જે નિત્ય નિયમવંત છે, તે મણિકર્ણિકામાં અવગાહનમાત્રથી જ નિશ્ચયે નિર્મળ બને છે।

Verse 53

विश्वेशो विश्वया सार्धं सदोपमणिकर्णिकम् । मध्यंदिनं समासाद्य संस्नाति प्रतिवासरम्

વિશ્વેશ્વર વિશ્વા સાથે સદા મણિકર્ણિકાની નજીક આવે છે; મધ્યાહ્ને પહોંચીને તે પ્રતિદિવસ ત્યાં સ્નાન કરે છે।

Verse 54

वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् । विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने

હે મુને! વૈકુંઠમાંથી પણ હું નિત્ય મધ્યાહ્ને મણિકર્ણિકામાં આવું છું અને પદ્મા સાથે પરમ આનંદથી તેમાં અવગાહન કરું છું।

Verse 55

सकृन्ममाख्यां गृणतां निर्हरन्यदघान्यहम् । हरिनामसमापन्नस्तद्बलान्माणिकर्णिकात्

જે એકવાર પણ મારું નામ ઉચ્ચારે છે, તેના અન્ય પાપો હું દૂર કરું છું; હરિનામના બળથી યુક્ત આ કૃપા મણિકર્ણિકાની શક્તિથી પ્રગટે છે।

Verse 56

सत्यलोकात्प्रतिदिनं हं सयानः पितामहः । माध्याह्निक विधानाय समायान्मणिकर्णिकाम्

સત્યલોકમાંથી પ્રતિદિન હંસવાહન પિતામહ બ્રહ્મા, માધ્યાહ્નિક વિધાન કરવા માટે મણિકર્ણિકામાં આવે છે।

Verse 57

इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः । माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्

ઇન્દ્ર આદિ લોકપાલો તથા મરીચિ આદિ મહર્ષિઓ, માધ્યાહ્નિક ક્રિયા કરવા માટે મણિકર્ણિકામાં એકત્ર થાય છે।

Verse 58

शेषवासुकिमुख्याश्च नागा वै नागलोकतः । समायांतीह मध्याह्ने संस्नातुं मणिकर्णिकाम्

નાગલોકમાંથી શેષ-વાસુકિ મુખ્ય નાગો પણ, મધ્યાહ્ને મણિકર્ણિકામાં સ્નાન કરવા અહીં આવે છે।

Verse 59

चराचरेषु सर्वेषु यावंतश्च सचेतनाः । तावंतः स्नांति मध्याह्ने मणिकर्णी जलेमले

ચરાચર સર્વ જીવોમાં જેટલા ચેતન પ્રાણી છે, તેટલા બધા મધ્યાહ્ને મણિકર્ણીના નિર્મળ જળમાં સ્નાન કરે છે।

Verse 60

के माणिकर्णिकेयानां गुणानां सुगरीयसाम् । शक्ता वर्णयितुं विप्राऽसंख्येयानां मदादिभिः

હે વિપ્રો! મહિમા આદિથી પ્રસિદ્ધ, અતિગંભીર અને અસંખ્ય મણિકર્ણિકાના ગુણોનું વર્ણન કોણ કરી શકે?

Verse 61

चीर्णान्युग्राण्यरण्येषु तैस्तपांसि तपोधनैः । यैरियं हि समासादि मुक्तिभूर्मणिकर्णिका

તપોધન પુરુષોએ વનમાં ઉગ્ર તપશ્ચર્યા કરી; એમના દ્વારા જ આ મુક્તિભૂમિ મણિકર્ણિકા નિશ્ચયે પ્રાપ્ત થઈ।

Verse 62

विश्राणितमहादानास्त एव नरपुंगवाः । चरमे वयसि प्राप्ता यैरेषा मणिकर्णिका

જેઓએ મહાદાન આપ્યાં છે, તે જ નરશ્રેષ્ઠો જીવનના અંતિમ વયે આ મણિકર્ણિકાને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 63

चीर्णसर्वव्रतास्ते तु यथोक्तविधिना ध्रुवम् । यैः स्वतल्पीकृता माणिकर्णिकेयी स्थली मृदुः

શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે સર્વ વ્રતો પાળનારાઓ જ નિશ્ચયે—જેઓએ મણિકર્ણિકાની કોમળ ભૂમિને પોતાની વિનમ્ર શય્યા બનાવી છે।

Verse 64

त एव धन्या मर्त्येस्मिन्सर्वक्रतुषु दीक्षिताः । त्यक्त्वा पुण्यार्जितां लक्ष्मीमैक्षियैर्मणिकर्णिका

આ મર્ત્યલોકમાં તેઓ જ ધન્ય છે—જે સર્વ યજ્ઞોમાં દીક્ષિત છે અને પુણ્યાર્જિત લક્ષ્મી ત્યજી મણિકર્ણિકાને પરમ આશ્રયરૂપે જુએ છે।

Verse 65

कृता नानाविधा धर्मा इष्टापूर्तास्तु तैर्नृभिः । वार्धकं समनुप्राप्य प्रापि यैर्मणिकर्णिका

જેઓએ નાનાવિધ ધર્મો, ખાસ કરીને ઇષ્ટ અને પૂર્ત કર્મો, આચર્યા—તેઓ વૃદ્ધાવસ્થાને પામી મણિકર્ણિકાને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 66

रत्नानि सदुकूलानि कांचनं गजवाजिनः । देयाः प्राज्ञेन यत्नेन सदोपमणिकर्णिकम्

અતુલ્ય મણિકર્ણિકામાં વિદ્વાન પુરુષે પ્રયત્નપૂર્વક રત્નો, ઉત્તમ વસ્ત્રો, સોનું, હાથી અને ઘોડા દાનમાં આપવા જોઈએ।

Verse 67

पुण्येनोपार्जितं द्रव्यमत्यल्पमपि यैर्नरैः । दत्तं तदक्षयं नित्यं मुनेधिमणिकणिंकम्

હે મુનિ! પુણ્યથી ઉપાર્જિત ધન અતિ અલ્પ હોય તોય મણિકર્ણિકામાં દાન કરવાથી તે નિત્ય અને અક્ષય બને છે।

Verse 68

कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः । यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः

હે નરશ્રેષ્ઠ! શાસ્ત્રોક્ત રીતે એક પણ પ્રાણાયામ કરવાથી જ નિશ્ચયે ઉત્તમ ષડંગ યોગ સિદ્ધ થાય છે।

Verse 69

जप्त्वैकामपि गायत्रीं संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । लभेदयुतगायत्रीजपनस्य फलं स्फुटम्

મણિકર્ણિકામાં પહોંચી એકવાર પણ ગાયત્રી જપ કરવાથી દસ હજાર ગાયત્રી-જપનું સ્પષ્ટ ફળ મળે છે।

Verse 70

एकामप्याहुतिं प्राज्ञो दत्त्वोपमणिकर्णिकम् । यावज्जीवाग्निहोत्रस्य लभेदविकलं फलम्

અતુલ્ય મણિકર્ણિકામાં વિદ્વાન પુરુષે એક આહુતિ પણ અર્પણ કરે તો જીવનભર અગ્નિહોત્ર કર્યાનું અખંડ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 71

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यमग्निबिंदुर्महातपाः । प्रणिपत्य महाभक्त्या पुनः पप्रच्छ माधवम्

હરિના વચન સાંભળી મહાતપસ્વી અગ્નિબિંદુએ મહાભક્તિથી પ્રણામ કર્યો અને ફરી માધવને પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 72

अग्निबिंदुरुवाच । विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका । ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः

અગ્નિબિંદુ બોલ્યા— હે વિષ್ಣુ! આ પરમ પુણ્યમયી મણિકર્ણિકાનું પરિમાણ કેટલું છે? હે પુંડરીકાક્ષ, મને કહો; તમાથી ઊંચો તત્ત્વજ્ઞ કોઈ નથી।

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् । आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

શ્રીવિષ્ણુ બોલ્યા— મણિકર્ણિકા આ-ગંગા અને કેશવથી, હરિશ્ચંદ્રના મંડપથી, દેવસરિતાના મધ્યથી અને સ્વર્ગદ્વારથી વિસ્તરે છે।

Verse 74

स्थूलमेतत्परीमाणं सूक्ष्मं च प्रवदामि ते । हरिश्चंद्रस्य तीर्थाग्रे हरिश्चंद्रविनायकः

આ તેનું સ્થૂલ (બાહ્ય) પરિમાણ છે; હવે હું તને સૂક્ષ્મ (અંતર) માપ પણ કહું છું। હરિશ્ચંદ્ર તીર્થના અગ્રભાગે હરિશ્ચંદ્ર વિનાયક વિરાજે છે।

Verse 75

सीमाविनायकश्चात्र मणिकर्णी ह्रदोत्तरे । सीमाविनायकं भक्त्या पूजयित्वा नरोत्तमः

અહીં મણિકર્ણી હ્રદના ઉત્તરે સીમા-વિનાયક પણ છે। સીમા-વિનાયકને ભક્તિપૂર્વક પૂજીને, હે નરોત્તમ…

Verse 76

मोदकैः सोपचारैश्च प्राप्नुयान्मणिकर्णिकाम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे तर्पयेयुः पितामहान्

મોદક અને વિધિપૂર્વક ઉપચાર સાથે મણિકર્ણિકામાં જવું જોઈએ. હરિશ્ચંદ્ર મહાતીર્થમાં પિતૃઓને તર્પણ કરીને તૃપ્ત કરવું જોઈએ.

Verse 77

शतं समाःसु तृप्ताः स्युः प्रयच्छंति च वांच्छितम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे स्नात्वा श्रद्धान्वितो नरः

શ્રદ્ધાપૂર્વક હરિશ્ચંદ્ર મહાતીર્થમાં સ્નાન કરનાર પુરુષના પિતૃઓ સો વર્ષ સુધી તૃપ્ત રહે છે અને ઇચ્છિત ફળ પણ આપે છે.

Verse 78

हरिश्चंद्रेश्वरं नत्वा न सत्यात्परिहीयते । ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश्वर संनिधौ

હરિશ્ચન્દ્રેશ્વરને નમસ્કાર કરવાથી મનુષ્ય સત્યથી વિમુખ થતો નથી. ત્યારબાદ પર્વતેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં પર્વત-તીર્થ છે.

Verse 79

अधिष्ठानं महामेरोर्महापातकनाशनम् । तत्र स्नात्वार्चयित्वेशं किंचिद्दत्त्वा स्वशक्तितः

આ મહામેરુનું અધિષ્ઠાન છે અને મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે. ત્યાં સ્નાન કરીને, ઈશ્વરની પૂજા કરીને, પોતાની શક્તિ મુજબ થોડું દાન કરવું જોઈએ.

Verse 80

अध्यास्य मेरुशिखरं दिव्यान्भोगान्समश्नुते । कंबलाश्वतरं तीर्थं पर्वतेश्वर दक्षिणे

મેરુશિખર પર આસન પામી તે દિવ્ય ભોગોનો આસ્વાદ લે છે. (આગળ) પર્વતેશ્વરના દક્ષિણમાં કમ્બલાશ્વતર નામનું તીર્થ છે.

Verse 81

कंबलाश्वतरेशं च तत्तीर्थात्पश्चिमे शुभम् । तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानस्तल्लिंगं यः समर्चयेत्

તે તીર્થના પશ્ચિમે શુભ ‘કંબલાશ્વતરેેશ’ નામનું લિંગ છે. જે તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને તે લિંગની વિધિપૂર્વક પૂજા કરે છે—

Verse 82

अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः । चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी

તેના વંશમાં જન્મેલા લોકો પણ ગીતવિદ્યામાં નિપુણ અને શ્રીસમૃદ્ધ બને છે. ત્યાં ‘ચક્રપુષ્કરિણી’ નામનું તીર્થ છે, જે યોનિચક્ર (જન્મચક્ર)નું નિવારણ કરે છે.

Verse 83

संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना । चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्

સંસારચક્રના ઘન અને દુર્ગમ માર્ગમાં, જે ત્યાં સ્નાન કરે છે તે નિશ્ચયે (ઉદ્ધારમાર્ગમાં) પ્રવેશે છે. ‘ચક્રપુષ્કરિણી’ તીર્થ મારું પરમ અધિષ્ઠાન છે.

Verse 84

समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः । तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः

પરાર્ધસંખ્ય વર્ષો સુધી ત્યાં મહાતપ કરવામાં આવ્યું. ત્યાં જ મારા પરાત્પર વિશ્વેશ્વર પ્રત્યક્ષરૂપે પ્રગટ થયા.

Verse 85

तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् । चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका

ત્યાં જ મેં અતિ મહત્તર, અવિનાશી ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું. અને એ જ ચક્રપુષ્કરિણી ‘મણિકર્ણિકા’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ.

Verse 86

द्रवरूपं परित्यज्य ललनारूपधारिणी । प्रत्यक्षरूपिणी तत्र मयैक्षि मणिकर्णिका

દ્રવ (જલ) સ્વરૂપ ત્યજી કન્યા-સ્વરૂપ ધારણ કરીને, પ્રત્યક્ષ રૂપે ત્યાં મણિકર્ણિકા દેવીને મેં દર્શન કર્યું.

Verse 87

तस्या रूपं प्रवक्ष्यामि भक्तानां शुभदं परम् । यद्रूपध्यानतः पुंभिराषण्मासं त्रिसंध्यतः

ભક્તોને પરમ શુભ આપનારું તેનું સ્વરૂપ હું કહું છું; જેના ધ્યાનથી મનુષ્ય છ માસ સુધી ત્રિસંધ્યાએ સ્થિર રહી કલ્યાણ પામે છે.

Verse 88

प्रत्यक्षरूपिणी देवी दृश्यते मणिकर्णिका । चतुर्भुजा विशालाक्षी स्फुरद्भालविलोचना

મણિકર્ણિકા દેવી પ્રત્યક્ષ સ્વરૂપે દર્શાય છે—તે ચતુર્ભુજા, વિશાલનેત્રા અને લલાટે તેજસ્વી નેત્ર ધરાવતી છે.

Verse 89

पश्चिमाभिमुखी नित्यं प्रबद्धकरसंपुटा । इंदीवरवतीं मालां दधती दक्षिणे करे

તે નિત્ય પશ્ચિમાભિમુખ રહે છે, કરસંપુટ બાંધી રાખે છે, અને જમણા હાથે નીલકમળોથી યુક્ત માળા ધારણ કરે છે.

Verse 90

वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् । कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी

ડાબા હાથે તે વરમુદ્રા દર્શાવે છે અને શુભ માતુલુંગ (બીજપૂર) ફળ ધારણ કરે છે; તે નિત્ય કુમારીરૂપિણી, સદા દ્વાદશવર્ષીયા છે.

Verse 91

शुद्धस्फटिककांतिश्च सुनील स्निग्धमूर्द्धजा । जितप्रवालमाणिक्य रमणीय रदच्छदा

તેણીની કાંતિ શુદ્ધ સ્ફટિક જેવી છે; તેના કેશ ગાઢ નીલા અને સ્નિગ્ધ છે. તેના રમણીય અધર પ્રવાળ અને માણિક્યની તેજસ્વિતાને પણ જીતે છે.

Verse 92

प्रत्यग्रकेतकीपुष्पलसद्धम्मिल्ल मस्तका । सर्वांग मुक्ताभरणा चंद्रकांत्यंशुकावृता

તાજા કેતકી પુષ્પોથી ઝળહળતા ધમ્મિલ્લથી તેનું મસ્તક અલંકૃત છે. તે સર્વાંગે મુક્તાના આભૂષણોથી વિભૂષિત છે અને ચંદ્રકાંતિ સમ વસ્ત્રોથી આવૃત છે.

Verse 93

पुंडरीकमयीं मालां सश्रीकां बिभ्रती हृदि । ध्यातव्यानेन रूपेण मुमुक्षुभिरहर्निशम्

તે હૃદય પર શ્રીમય શ્વેત કમળોની માળા ધારણ કરે છે. મુક્તિ ઇચ્છનારા સાધકોએ દિવસ-રાત આ જ રૂપે તેનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

Verse 94

निर्वाणलक्ष्मीभवनं श्रीमतीमणिकर्णिका । मंत्रं तस्याश्च वक्ष्यामि भक्तकल्पद्रुमाभिधम् । यस्यावर्तनतः सिद्ध्येदपि सिद्ध्यष्टकं नृणाम्

શ્રીમતી મણિકર્ણિકા નિર્વાણ-લક્ષ્મીનું ધામ છે. હવે હું તેનો ‘ભક્ત-કલ્પદ્રુમ’ નામનો મંત્ર કહું છું; જેના આવર્તનથી મનુષ્યોને અષ્ટસિદ્ધિઓ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 95

वाग्भवमायालक्ष्मीमदनप्रणवान्वदेत्पूर्वम् । भांत्यं बिंदूपेतं मणिपदमथ कर्णिके सहृत्प्रणवपुटः

પ્રથમ પ્રણવ સાથે વાગ્ભવ, માયા, લક્ષ્મી અને મદન—આ બીજાક્ષરો ઉચ્ચારવા. પછી બિંદુયુક્ત ‘ભાં’ કહેવું, ત્યારબાદ ‘મણિ’ પદ; અને અંતે ‘કર્ણિકે’—હૃત્-સહિત પ્રણવપુટથી આવૃત—ઉચ્ચારવું.

Verse 96

मंत्रःसुरद्रुमसमः समस्तसुखसंततिप्रदो जप्यः । तिथिभिः परिमितवर्णः परमपदं दिशति निशितधियाम्

આ મંત્ર કલ્પવૃક્ષ સમાન છે; તે સર્વ સુખોની અવિચ્છિન્ન પરંપરા આપે છે, તેથી તેનો જપ કરવો જોઈએ. તિથિ અનુસાર તેના વર્ણો પરિમિત છે; તીક્ષ્ણ બુદ્ધિવાળાને તે પરમ પદ આપે છે.

Verse 97

तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके । प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः

આ મંત્ર ‘તાર’ તથા તૃતીય ‘તાર’ના સંયોગથી બનેલો છે; અંતે બિંદુ આવે છે, પછી કમળની કર્ણિકામાં સ્થિત ‘મણિ’ પદ આવે છે. તે પ્રણવાત્મક છે; ‘કેન’ પદ અને ‘મ’ અક્ષર સાથે યુક્ત થઈ, નિર્ધારિત ગણતરી મુજબ વર્ણસમૂહવાળો મંત્ર બને છે.

Verse 98

अयं मंत्रोऽनिशं जप्यः पुंभिर्मुक्तिमभीप्सुभिः । होमो दशांशकः कार्यः श्रद्धाबद्धादरैर्नृभिः

મુક્તિ ઇચ્છનાર પુરુષોએ આ મંત્રનો અવિરત જપ કરવો જોઈએ. જપસંખ્યાના દશાંશ જેટલો હોમ, શ્રદ્ધાથી બંધાયેલા આદર સાથે અવશ્ય કરવો જોઈએ.

Verse 99

परिप्लुतैः पुंडरीकैर्गव्येन हविषास्फुटैः । सशर्करेण मेधावी सक्षौद्रेण सदाशुचिः

પૂર્ણ વિકસેલા શ્વેત કમળો સાથે, શુદ્ધ ગવ્ય ઘી ને હવિ બનાવી—તેમાં ખાંડ અને મધ મિશ્રિત કરીને—સદા શુચિ રહેનાર મેધાવી સાધકે આહુતિ આપવી.

Verse 100

त्रिलक्षमंत्र जप्येन मृतो देशांतरेष्वपि । अवश्यं मुक्तिमाप्नोति मंत्रस्यास्य प्रभावतः

આ મંત્રનો ત્રણ લાખ જપ કરીને, કોઈ અન્ય દેશમાં પણ મૃત્યુ પામે તો પણ, આ મંત્રના પ્રભાવથી તે નિશ્ચયે મુક્તિ પામે છે.

Verse 110

पूजयित्वा पशुपतिमुपोषणपरायणाः । पशुपाशैर्न बध्यंते दर्शे विहितपारणाः

જે પશુપતિનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને ઉપવાસમાં પરાયણ રહે છે, તેઓ જીવોને બાંધનારા પશુપાશોથી બંધાતા નથી. દર્શ (અમાવાસ્યા) દિવસે નિયમ મુજબ પારણું કરતાં તેઓ પશુપતિના પાશોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 120

तत्राभ्याशे स्कंदतीर्थं तत्राप्लुत्य नरोत्तमः । दृष्ट्वा षडाननं चैव जह्यात्षाट्कौशिकीं तनुम्

ત્યાં નજીક પવિત્ર સ્કંદતીર્થ છે. ત્યાં સ્નાન કરીને નરોત્તમ—ષડાનન સ્કંદના દર્શનથી—ષાટ્કૌશિકી (છ આવરણોથી બનેલી) દેહભાવનાને ત્યજી દે છે.

Verse 130

योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी काशिवासिनाम् । तस्माद्भवानी संसेव्या सततं काशिवासिभिः

ભવાની કાશીવાસીઓનું યોગક્ષેમ સદા કરે છે. તેથી કાશીવાસીઓએ ભવાનીની સતત સેવા અને પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 140

ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् । कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्

ત્યાં જ જ્ઞાનતીર્થ છે, જે મનુષ્યોને સદા જ્ઞાન આપે છે. તે તીર્થમાં અભિષેક (સ્નાન) કરીને અને જ્ઞાનેશ્વર શિવના દર્શનથી જ્ઞાનપ્રસાદ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 150

पितामहेश्वरं लिंगं ब्रह्मनालोपरिस्थितम् । पूजयित्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

બ્રહ્મનાળ ઉપર સ્થિત પિતામહેશ્વર લિંગની જે વ્યક્તિ ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે, તે બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 160

तत्र भागीरथे तीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु ब्रह्मलोके नयेत्पितॄन्

ત્યાં ભાગીરથ તીર્થમાં વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરીને અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવીને મનુષ્ય પોતાના પિતૃઓને બ્રહ્મલોક સુધી પહોંચાડે છે.

Verse 170

मार्कंडेयेश्वरात्प्राच्यां वसिष्ठेश्वर पूजनात् । निष्पापो जायते मर्त्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

માર્કંડેયેશ્વરના પૂર્વમાં વસિષ્ઠેશ્વરની પૂજા કરવાથી મનુષ્ય પાપમુક્ત બને છે અને મહાપુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 180

दक्षिणेऽगस्त्यतीर्थाच्च तीर्थमस्त्यतिपावनम् । गंगाकेशवसंज्ञं च सर्वपातकनाशनम्

અગસ્ત્ય તીર્થના દક્ષિણમાં બીજું એક અતિપાવન તીર્થ છે; તેનું નામ ગંગાકેશવ છે અને તે સર્વ પાતકોનો નાશ કરે છે.

Verse 190

प्रचंडनरसिंहोहं चंडभैरवपूर्वतः । प्रचंडमप्यघं कृत्वा निष्पाप्मा स्यात्तदर्चनात्

હું પ્રચંડ નરસિંહ છું, ચંડ ભૈરવના પૂર્વમાં સ્થિત. અતિ ભયંકર પાપ કર્યું હોય તોય મારી અર્ચનાથી મનુષ્ય પાપમુક્ત બને છે.

Verse 200

त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि

હું કાશીમાં ત્રિવિક્રમ છું, ત્રિલોચનના ઉત્તર તરફ સ્થિત. પૂજિત થાઉં ત્યારે હું લક્ષ્મી આપું છું અને દુર્ભાગ્ય તથા પાપો પણ દૂર કરું છું.

Verse 210

नारायणस्वरूपेण गणाश्चक्रगदोद्यताः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य परितो नियुतानि षट्

નારાયણસ્વરૂપે, શંખ-ચક્ર-ગદા ઉદ્યત ગણો છ નિયુત સંખ્યામાં, આ પવિત્ર ક્ષેત્રની ચારે તરફથી રક્ષા કરે છે।

Verse 220

वामनः शंखचक्राब्जगदाभिरुपलक्षितः । लक्ष्मीवंतं जनं कुर्याद्गृहेपि परिधारितः

શંખ, ચક્ર, કમળ અને ગદા દ્વારા ઓળખાતા વામનને ગૃહમાં પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક ધારણ/સ્થાપિત કરવાથી, તે મનુષ્યને લક્ષ્મીસંપન્ન કરે છે।

Verse 230

वासुदेवश्च शंखारि गदाजलजभृत्सदा । शंखांबुज गदाचक्री ध्येयो नारायणो नृभिः

વાસુદેવ સદા શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કરે છે; શંખ-કમળ-ગદા-ચક્રયુક્ત એ નારાયણને મનુષ્યોએ ધ્યાન કરવો જોઈએ।

Verse 240

प्रणम्य दूरादपिच संप्रहृष्टतनूरुहः । अभ्युत्थातुं मनश्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

દૂરથી પણ પ્રણામ કરીને, હર્ષથી રોમાંચિત દેહવાળો શંખ-ચક્ર-ગદા ધારક, સ્વાગત માટે ઊભા થવાનો નિશ્ચય મનમાં કર્યો।

Verse 250

पठितव्यः प्रयत्नेन बिंदुमाधवसंभवः । श्रोतव्यः परया भक्त्या भुक्तिमुक्तिसमृद्धये

બિંદુમાધવ સંબંધિત આ વર્ણન પ્રયત્નપૂર્વક વાંચવું અને પરમ ભક્તિથી સાંભળવું જોઈએ—ભોગ અને મુક્તિ, બન્નેની સમૃદ્ધિ માટે।

Verse 251

संप्राप्ते वासरे विष्णो रात्रौ जागरणान्वितः । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं वैकुंठे वसतिं लभेत्

વિષ્ણુનો પાવન દિવસ આવતાં જે રાત્રે જાગરણ કરે છે અને આ પુણ્ય આખ્યાન સાંભળે છે, તે વૈકુંઠમાં નિવાસ પામે છે।