Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70

Devanagari script

यैर्न पंचनदं प्राप्य वसुभिः प्रीणिता द्विजाः । आशुलभ्यविपत्तीनां तेषां तद्वसुरोदिति

Transliteration

yairna paṃcanadaṃ prāpya vasubhiḥ prīṇitā dvijāḥ | āśulabhyavipattīnāṃ teṣāṃ tadvasuroditi

Translation

પરંતુ જે લોકો પંચનદને પ્રાપ્ત કર્યા વિના દાન-ધનથી દ્વિજોને પ્રસન્ન કરતા નથી, તેમના પર શીઘ્રે વિપત્તિઓ આવે છે; તેમના માટે તે ‘વસુ’—સમૃદ્ધિ—લોપ પામે છે.

Word by Word

• यैः: by whom
• यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• पञ्चनदम्: Pañcanada (place)
• पञ्चनदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्चनद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—द्विगुः (पञ्च + नद)

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable); अर्थः—प्राप्य = having reached

• वसुभिः: by the Vasus/with riches
• वसुभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• प्रीणिताः: pleased/satisfied
• प्रीणिताः: Visheshana (Adjective of द्विजाः)
• Type: Adjective
• Root: प्री (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifier of द्विजाः)

• द्विजाः: Brāhmaṇas (twice-born)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• आशुलभ्यविपत्तीनाम्: of quickly-arising calamities
• आशुलभ्यविपत्तीनाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: आशु (अव्यय/प्रातिपदिक) + लभ्य (कृदन्त) + विपत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (आशु-लभ्याः विपत्तयः = quickly-obtained calamities)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Karma/Pratipadyam (that)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (sandhi in tadvasuḥ)

• वसुः: wealth/benefit (vasu)
• वसुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उदिति: arises/appears
• उदिति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + इ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः—उदेति = arises/appears

Speaker

Śrī Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Agnibindu (ṛṣi)

Visual Art Cues

Scene: A cautionary tableau: a pilgrim who fails to reach Pañcanada and neglects gifting to brāhmaṇas faces sudden misfortunes; the ‘Vasu’ of auspicious wealth departs, depicted as a fading radiance.

Characters & Entities

• Pañcanada
• Dvija (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage merit is meant to be completed by generosity and honoring dharmic recipients; neglect of dāna leads to instability and loss of auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pañcanada in Kāśī, presented as a locus where pilgrimage and dāna-supporting dharma should be fulfilled.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna—pleasing dvijas (brāhmaṇas) with gifts/wealth, connected to the Pañcanada tīrtha observance.