
આ અધ્યાયમાં કાશીના ઉત્તર દિશામાં આવેલા સૂર્યતીર્થનું વર્ણન છે. ત્યાં ‘અર્કકુંડ’ નામનું અતિપવિત્ર સરોવર છે, જેના અધિષ્ઠાતા તેજોમય દેવ ‘ઉત્તરાર્ક’ છે—તે કાશીના રક્ષક અને પીડા-નિવારક તરીકે સ્તુત છે. સ્કંદ પછી કારણકથા કહે છે. આત્રેય વંશના પ્રિયવ્રત નામના બ્રાહ્મણ સદાચાર અને અતિથિસેવામાં આદર્શ હતા. પોતાની ગુણવતી, કુશળ પુત્રી માટે યોગ્ય વર શોધવાની અતિચિંતા ‘ચિંતા-જ્વર’ બની અસાધ્ય રોગરૂપે પ્રગટે છે અને તેઓ મૃત્યુ પામે છે. તેમની પત્ની પતિવ્રતા ધર્મ મુજબ પતિને અનુસરી પ્રાણત્યાગ કરે છે; પુત્રી અનાથ બને છે. તે દૃઢ બ્રહ્મચર્ય ધારણ કરીને ઉત્તરાર્ક પાસે કઠોર તપ કરે છે; દરરોજ એક બકરી (અજા) શાંત સાક્ષી જેવી આવી રહે છે. શિવ પાર્વતી સાથે તેની તપસ્યા જોઈ, દેવીની પ્રેરણાથી વર આપે છે. તપસ્વિની પહેલાં પોતાના માટે નહીં, પરંતુ બકરી માટે કૃપા માગે છે—પરોપકારની ભાવનાનું ઉત્તમ દૃષ્ટાંત આપતી. દેવદંપતિ કહે છે કે ધનસંચય ટકતો નથી, પરંતુ બીજાનું કલ્યાણ કરનાર કર્મ સ્થાયી ફળ આપે છે. પાર્વતી વર આપે છે કે તે તેમની પ્રિય સખી બનશે, દિવ્ય ગુણોથી વિભૂષિત થશે; તેમજ કાશીની રાજકન્યા તરીકે ખ્યાતિ પામી ભોગસમૃદ્ધિ અને અનન્ય મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશે. પુષ્ય માસના રવિવારે ઉત્તરાર્ક/અર્કકુંડમાં શાંત, શીતલચિત્તે પ્રાતઃસ્નાન કરીને વાર્ષિક વ્રત કરવાનું વિધાન છે. નામપરંપરાથી અર્કકુંડ ‘બર્કરીકુંડ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થાય છે અને ત્યાં તે કન્યાની પ્રતિમાની પૂજા કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે ફલશ્રુતિ—લોલાર્ક અને ઉત્તરાર્ક પ્રસંગ સહિત આ કથા સાંભળવાથી રોગ અને દરિદ્રતા દૂર થાય છે.
Verse 1
स्कंद उवाच । अथोत्तरस्यामाशायां कुंडमर्काख्यमुत्तमम् । तत्र नाम्नोत्तरार्केण रश्मिमाली व्यवस्थितः
સ્કંદે કહ્યું—હવે ઉત્તર દિશામાં ‘અર્ક’ નામનું ઉત્તમ કુંડ છે. ત્યાં કિરણમાળાધારી સૂર્ય ‘ઉત્તરાર્ક’ નામે વિરાજે છે.
Verse 2
तापयन्दुःखसंघातं साधूनाप्याययन्रविः । उत्तरार्को महातेजाः काशीं रक्षति सर्वदा
દુઃખના સમૂહોને દહન કરીને અને સાધુઓને પોષણ આપીને, મહાતેજસ્વી સૂર્ય ‘ઉત્તરાર્ક’ રૂપે કાશીની સદા રક્ષા કરે છે.
Verse 3
तत्रेतिहासो यो वृत्तस्तं निशामय सुव्रत । विप्रः प्रियव्रतो नाम कश्चिदात्रेय वंशजः
હે સુવ્રત! ત્યાં જે ઇતિહાસ બન્યો તે સાંભળ. આત્રેય વંશમાં જન્મેલો ‘પ્રિયવ્રત’ નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો.
Verse 4
आसीत्काश्यां शुभाचारः सदातिथिजनप्रियः । भार्या शुभव्रता तस्य बभूवातिमनोहरा
તે કાશીમાં શુભ આચરણવાળો હતો અને સદા અતિથિઓ તથા લોકોનો પ્રિય હતો. તેની પત્ની શુભવ્રતા હતી, જે અત્યંત મનોહર હતી.
Verse 5
भर्तृशुश्रूषणरता गृहकर्मसुपेशला । तस्यां स जनयामास कन्यामेकां सुलक्षणाम्
પતિસેવામાં રત અને ગૃહકાર્યોમાં અત્યંત નિપુણ એવી તેણીએ, તેના માટે એક સુલક્ષણ કન્યાને જન્મ આપ્યો।
Verse 6
मूलर्क्षप्रथमेपादे तथा केंद्रे बृहस्पतौ । ववृधे सा गृहे पित्रोः शुक्ले पक्षे यथा शशी
મૂળ નક્ષત્રના પ્રથમ પાદમાં જન્મ અને બૃહસ્પતિ શુભ કેન્દ્રસ્થાને હોવાથી, તે માતા-પિતાના ઘરમાં શુક્લ પક્ષના ચંદ્રમા જેવી વધતી ગઈ।
Verse 7
सुरूपा विनयाचारा पित्रोश्च प्रियकारिणी । अतीव निपुणा जाता गृहोपस्करमार्जने
તે સૂરુપા, વિનયસભર આચરણવાળી અને માતા-પિતાને પ્રિય કરનાર હતી; ઘરનાં ઉપકરણોની સફાઈ-સંભાળમાં તે અત્યંત નિપુણ બની।
Verse 8
यथायथा समैधिष्ट सा कन्या पितृमंदिरे । तथातथा पितुस्तस्याश्चिंता संववृधेतराम्
જેમ જેમ તે કન્યા પિતાના ઘરમાં વધુ ને વધુ વિકસતી ગઈ, તેમ તેમ તેના પિતાની ચિંતા પણ અત્યંત વધતી ગઈ।
Verse 9
कस्मै देया वरा कन्या सुरम्येयं सुलक्षणा । अस्या अनुगुणो लभ्यः क्व मया वर उत्तमः
‘આ અતિ રમણીય, સુલક્ષણ અને શ્રેષ્ઠ કન્યાને કોને આપું? તેની અનુકૂળ એવો સાચો ઉત્તમ વર મને ક્યાં મળશે?’
Verse 10
कुलेन वयसा चापि शीलेनापि श्रुतेन च । रूपेणार्थेनसंयुक्तः कस्मै दत्ता सुखं लभेत्
કુલ, યોગ્ય વય, શીલ અને શ્રુતિ-વિદ્યા વડે યુક્ત, રૂપ તથા ધન-સંપત્તિથી સમન્વિત એવી કન્યાને કોને આપીએ તો તે સુખ પામે?
Verse 11
इति चिंतयतस्तस्य ज्वरोभूदतिदारुणः । यश्चिंताख्यो ज्वरः पुंसामौषधैर्नापि शाम्यति
આ રીતે વિચારતા વિચારતા તેને અતિ ભયંકર જ્વર ચડ્યો—પુરુષોમાં ‘ચિંતા’ નામનો એવો જ્વર, જે ઔષધોથી પણ શમતો નથી।
Verse 12
तन्मूलर्क्षविपाकेन चिंताख्येन ज्वरेण च । स विप्रः पंचतां प्राप्तस्त्यक्त्वा सर्वं गृहादिकम्
તે મૂલા-નક્ષત્ર સાથે જોડાયેલા પ્રારબ્ધ-વિપાકથી અને ‘ચિંતા’ નામના જ્વરથી પીડાઈ તે વિપ્ર ગૃહાદિ સર્વ ત્યજી પંચત્વને પામ્યો।
Verse 13
पितर्युपरते तस्याः कन्यायाः सा जनन्यपि । शुभव्रता परित्यज्य तां कन्यां पतिमन्वगात्
તે કન્યાના પિતા પરલોક પામ્યા પછી, તેની માતા પણ—શુભવ્રતા—કન્યાને ત્યજી પતિને અનુસરી ગઈ।
Verse 14
धर्मोयं सहचारिण्या जीवताजीवतापि वा । पत्या सहैव स्थातव्यं पतिव्रतयुजा सदा
આ સહચારિણી પત્નીનો ધર્મ કહેવાયો છે—જીવિત હોય કે મરણમાં પણ, પતિવ્રતાએ સદા પતિ સાથે જ સ્થિર રહેવું જોઈએ।
Verse 15
नापत्यं पाति नो माता न पिता नैव बांधवाः । पत्युश्चरणशुश्रूषा पायाद्वै केवलं स्त्रियम्
ન સંતાન રક્ષા કરે, ન માતા, ન પિતા, ન કોઈ બંધુ. સ્ત્રી માટે પતિના ચરણોની ભક્તિપૂર્વક સેવા જ ખરેખર એકમાત્ર આશ્રય અને રક્ષા છે.
Verse 16
सुलक्षणापि दुःखार्ता पित्रोः पंचत्वमाप्तयोः । और्ध्वदैहिकमापाद्य दशाहं विनिवर्त्य च
શુભ લક્ષણો ધરાવતી હોવા છતાં, માતા-પિતા પંચત્વને પામતાં તે શોકથી વ્યાકુળ થઈ. ઔર્ધ્વદૈહિક કર્મ કરીને અને દશાહ વિધિ પૂર્ણ કરી તે પાછી ફરી.
Verse 17
चिंतामवाप महतीमनाथा दैन्यमागता । कथमेकाकिनी पित्रा मात्राहीना भवांबुधेः
અનાથ બની દૈન્યાવસ્થાને પામેલી તે મહાચિંતામાં પડી—“હું એકલી, પિતા-માતાવિહોણી થઈ, આ ભવસાગરને કેવી રીતે પાર કરીશ?”
Verse 18
दुस्तरं पारमाप्स्यामि स्त्रीत्वं सर्वाभिभावि यत् । न कस्मैचिद्वरायाहं पितृभ्यां प्रतिपादिता
“જે પાર કરવું દુષ્કર છે તેનું પાર હું કેવી રીતે પામીશ? કારણ કે સ્ત્રીત્વ સર્વે દ્વારા દબાય છે. અને મને માતા-પિતાએ કોઈ વરને અર્પણ પણ નથી કરી।”
Verse 19
तददत्ता कथं स्वैरमहमन्यं वरं वृणे । वृतोपि न कुलीनश्चेद्गुणवान्न च शीलवान्
“જ્યારે મને (વિવાહમાં) અર્પણ જ કરવામાં આવી નથી, ત્યારે હું સ્વેચ્છાએ બીજો વર કેવી રીતે પસંદ કરું? અને પસંદ કરું તો પણ શું લાભ—જો તે કુલીન ન હોય, ગુણવાન ન હોય, શીલવાન ન હોય?”
Verse 20
स्वाधीनोपि न तत्तेन वृतेनापि हि किं भवेत् । इति संचिंतयंती सा रूपौदार्यगुणान्विता
“તે વશમાં હોય તોય, એવા પસંદ કરેલા પુરુષથી શું લાભ?” એમ વિચારી તે—રૂપ, ઔદાર્ય અને સદ્ગુણોથી યુક્ત—મનનમાં લીન થઈ।
Verse 21
युवभिर्बहुभिर्नित्यं प्रार्थितापि मुहुर्मुहुः । न कस्यापि ददौ बाला प्रवेशं निज मानसे
ઘણા યુવાનો વારંવાર વિનંતી કરતાં છતાં, તે બાલાએ કોઈને પણ પોતાના હૃદયમાં પ્રવેશ આપ્યો નહીં।
Verse 22
पित्रोरुपरतिं दृष्ट्वा वात्सल्यं च तथाविधम् । निनिंद बहुधात्मानं संसारं च निनिंद ह
માતા-પિતાના અવસાનને જોઈ અને તેમનું એવું જ વાત્સલ્ય સ્મરી, તેણે અનેક રીતે પોતાને ધિક્કાર્યું અને સંસારની પણ નિંદા કરી।
Verse 23
याभ्यामुत्पादिता चाहं याभ्यां च परिपालिता । पितरौ कुत्र तौ यातौ देहिनो धिगनित्यताम्
“જેનાથી હું જન્મી અને જેમણે મને પાળી—એ બંને માતા-પિતા ક્યાં ગયા? દેહધારીઓની અનિત્યતા ધિક્કાર્ય છે!”
Verse 24
अहो देहोप्यहोंगत्वं यथा पित्रोः पुरो मम । इति निश्चित्य सा बाला विजितेंद्रिय मानसा
“અહો, આ દેહ પણ! અહો, દેહવિહિન અવસ્થા—જેમ મારી સામે માતા-પિતાને થઈ!” એમ નક્કી કરી, તે બાલા ઇન્દ્રિયો અને મનને જીતીને દૃઢ સંકલ્પમાં સ્થિર રહી।
Verse 25
ब्रह्मचर्यं दृढं कृत्वा तप उग्रं चचार ह । उत्तरार्कस्य देवस्य समीपे स्थिरमानसा
તેણે બ્રહ્મચર્ય દૃઢ કરીને ઉગ્ર તપ કર્યું અને ઉત્તરાર્ક દેવના સમીપે સ્થિર મનથી સ્થિત રહી।
Verse 26
तस्यां तपस्यमानायामेकाच्छागी लघीयसी । तत्र प्रत्यहमागत्य तिष्ठेत्तत्पुरतोऽचला
તે તપમાં લીન હતી ત્યારે એક નાની હરણીએ દરરોજ ત્યાં આવી તેના આગળ અચળ ઊભી રહેતી।
Verse 27
तृणपर्णादिकं किंचित्सायमभ्यवहृत्य सा । तत्कुंडपीतपानीया स्वस्वामिसदनं व्रजेत्
સાંજે તે થોડું ઘાસ અને પાંદડાં ચરી લેતી; પછી તે કુંડનું પાણી પીીને પોતાના સ્વામીના નિવાસે જતી।
Verse 28
तत इत्थं व्यतीतासु पंचषा सुसमासु च । लीलया विचरन्देवस्तत्र देव्या सहागतः
આ રીતે પાંચ-છ શુભ માસ વીતી ગયા પછી, લીલાથી વિચરતા ભગવાન દેવી સાથે ત્યાં આવ્યા।
Verse 29
सन्निधावुत्तरार्कस्य तपस्यतीं सुलक्षणाम् । स्थाणुवन्निश्चलां स्थाणुरद्राक्षीत्तपसा कृशाम्
ઉત્તરાર્કના સન્નિધানে તપ કરતી તે સુલક્ષણાને ભગવાન સ્થાણુએ જોયી—સ્તંભ સમી અચળ, તપથી કૃશ થયેલી।
Verse 30
ततो गिरिजया शंभुर्विज्ञप्तः करुणात्मना । वरेणानुगृहाणेमां बंधुहीनां सुमध्यमाम्
ત્યારે કરુણામય શંભુને ગિરિજાએ વિનંતી કરી— “વરદાન આપી આ બંધુહીન, સુમધ્યમા સ્ત્રી પર કૃપા કરો.”
Verse 31
शर्वाणीगिरमाकर्ण्य ततः शर्वः कृपानिधिः । समाधिमीलिताक्षीं तामुवाच वरदो हरः
શર્વાણીના વચન સાંભળી કૃપાનિધિ શર્વે, સમાધિમાં આંખો મીંચીને બેઠેલી તેણીને કહ્યું; વરદાતા હરએ તેણીને સંબોધી.
Verse 32
सुलक्षणे प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रते । चिरं खिन्नासि तपसा कस्तेऽस्तीह मनोरथः
“હે સુલક્ષણે, હું પ્રસન્ન છું. હે સુવ્રતે, વર માગ. તું તપસ્યાથી લાંબા સમયથી ક્લાંત થઈ છે—અહીં તારો કયો મનોભાવ છે?”
Verse 33
सापि शंभोर्गिरं श्रुत्वा मुखपीयूषवर्षिणीम् । महासंतापशमनीं लोचने उदमीलयत्
શંભુના વચન—મુખમાંથી અમૃતવર્ષા સમાન, મહાસંતાપ શમાવનારાં—સાંભળી તેણીએ આંખો ખોલી.
Verse 34
त्र्यक्षं प्रत्यक्षमावीक्ष्य वरदानोन्मुखं पुरः । देवीं च वामभागस्थां प्रणनाम कृतांजलिः
ત્રિનેત્ર પ્રભુને સામે પ્રત્યક્ષ જોઈ—વર આપવા ઉદ્યત—અને વામભાગે સ્થિત દેવીએ પણ દર્શન આપતાં, તેણીએ હાથ જોડીને પ્રણામ કર્યો.
Verse 35
किं वृणे यावदित्थं सा चिंतयेच्चारुमध्यमा । तावत्तयानिरैक्षिष्ट वराकी बर्करी पुरः
સુન્દર કમરવાળી સ્ત્રી “હું કયો વર માગું?” એમ વિચારતી હતી, એટલામાં જ દયનીય ‘બર્કરી’ નામની બકરીને તેની આંખ સામે લાવીને ઊભી રાખવામાં આવી.
Verse 36
आत्मार्थं जीवलोकेस्मिन्को न जीवति मानवः । परं परोपकारार्थं यो जीवति स जीवति
આ જીવલોકમાં કયો માણસ પોતાનાં માટે નથી જીવતો? પરંતુ જે પરોપકાર માટે જીવે છે, એ જ ખરેખર જીવે છે.
Verse 37
अनया मत्तपोवृत्ति साक्षिण्या बह्वनेहसम् । असेव्यहं तदेतस्यै वरयामि जगत्पतिम्
મારા તપ અને આચરણની સાક્ષી, નિષ્કામ પ્રયત્નોથી સમૃદ્ધ એવી આને સાક્ષી રાખીને, હું તેના માટે જગત્પતિને જ વરરૂપે પસંદ કરું છું.
Verse 38
परामृश्य मनस्येतत्प्राह त्र्यक्षं सुलक्षणा । कृपानिधे महादेव यदि देयो वरो मम
મનમાં આ વિચાર કરીને સુલક્ષણાએ ત્રિનેત્રધારીને કહ્યું—“હે કૃપાનિધિ મહાદેવ, જો મને વર આપવાનો હોય તો…”
Verse 39
अजशावी वराक्येषा तर्हि प्रागनुगृह्यताम् । वक्तुं पशुत्वान्नोवेत्ति किंचिन्मद्भक्तिपेशला
આ દયનીય જીવ બકરી-ઘેટું છે; તેથી પહેલાં એને અનુગ્રહ કરો. પશુત્વને કારણે એ કંઈ બોલી શકતી નથી, છતાં મારી ભક્તિ પ્રત્યે તેનું હૃદય કોમળ છે.
Verse 40
इति वाचं निशम्येशः परोपकृतिशालिनीम् । सुलक्षणाया नितरां तुतोष प्रणतार्तिहा
પરો ઉપકારથી પરિપૂર્ણ તે વાણી સાંભળી, શરણાગતના દુઃખ હરણ કરનાર પ્રભુ સુલક્ષણાથી અત્યંત પ્રસન્ન થયા।
Verse 41
देवदवस्ततः प्राह देवि पश्य गिरींद्रजे । साधूनामीदृशी बुद्धिः परोपकरणोर्जिता
પછી દેવદેવે દેવીને કહ્યું—“હે ગિરિરાજકન્યા, જો; સાધુઓની બુદ્ધિ એવી જ હોય છે, જે પરોપકારના બળથી મહિમાવંત બને છે।”
Verse 42
ते धन्याः सर्वलोकेषु सर्वधर्माश्रयाश्च ते । यतंते सर्वभावेन परोपकरणाय ये
તેઓ સર્વ લોકોમાં ધન્ય છે; તેઓ સર્વ ધર્મોના આશ્રય છે—જે સર્વભાવથી પરહિત માટે પ્રયત્ન કરે છે।
Verse 43
संचयाः सर्ववस्तूनां चिरं तिष्ठति नो क्वचित् । सुचिरं तिष्ठते चैकं परोपकरणं प्रिये
સર્વ વસ્તુઓના સંગ્રહ ક્યાંય લાંબા સમય સુધી ટકતા નથી; પરંતુ હે પ્રિયે, એક જ વસ્તુ બહુ સમય ટકે છે—પરો ઉપકારનું પુણ્ય।
Verse 44
धन्या सुलक्षणा चैषा योग्याऽनुग्रहकर्मणि । ब्रूहि देवि वरो देयः कोऽस्यैच्छाग्यै च कः प्रिये
આ સુલક્ષણા ધન્ય છે અને અનુગ્રહકર્મ માટે યોગ્ય છે. હે દેવી, કહો—એને કયો વર આપવો, અને હે પ્રિયે, એને શું ઇચ્છા છે?
Verse 45
श्रीदेव्युवाच । सर्वसृष्टिकृतां कर्तः सर्वज्ञप्रणतार्तिहन् । सुलक्षणा शुभाचारा सखी मेस्तु शुभोद्यमा
શ્રીદેવીએ કહ્યું— હે સર્વસૃષ્ટિના કર્તા, હે સર્વજ્ઞ, પ્રણતજનની આર્તિ હરનાર પ્રભુ! મને સુલક્ષણાં, સદ્ગુણી, શુભાચારિણી, સદા મંગલ પ્રયત્નોમાં ઉદ્યત એવી સખી પ્રાપ્ત થાઓ।
Verse 46
यथा जया च विजया यथा चैव जयंतिका । शुभानंदा सुनंदा च कौमुदी च यथोर्मिला
જયા અને વિજયા જેવી, તેમજ જયંતિકા જેવી; શુભાનંદા અને સുനંદા જેવી; કૌમુદી અને ઉર્મિલા જેવી—એવી શુભલક્ષણોથી યુક્ત મારી સખી થાઓ।
Verse 47
यथा चंपकमाला च यथा मलयवासिनी । कर्पूरलतिका यद्वद्गंधधारा यथा शुभा
ચંપકપુષ્પમાળાની જેમ મનોહર, મલયપર્વતવાસિની જેવી સુગંધિત; કપૂરલતા જેવી શીતળ, અને શુભ સુગંધધારા જેવી પવિત્ર—એવી તે થાઓ।
Verse 48
अशोका च विशोका च यथा मलयगंधिनी । यथा चंदननिःश्वासा यथा मृगमदोत्तमा
તે અશોકા—શોકરહિત—અને વિશોકા—શોકનાશિની—થાઓ; મલયના ચંદનગંધ જેવી સુગંધિત, ચંદનના નિશ્વાસ જેવી કોમળ, અને ઉત્તમ કસ્તૂરી જેવી શ્રેષ્ઠ થાઓ।
Verse 49
यथा च कोकिलालापा यथा मधुरभाषिणी । गद्यपद्यनिधिर्यद्वदनुक्तज्ञा यथा च सा
તે કોયલના કલરવ જેવી મધુર, મધુરભાષિણી; ગદ્ય-પદ્યની નિધિ સમાન સમૃદ્ધ, અને ન કહેલું પણ સમજી લે એવી અનુક્તજ્ઞા થાઓ।
Verse 50
दृगंचलेंगितज्ञा च यथा कृतमनोरथा । गानचित्तहरा यद्वत्तथास्त्वेषा सुलक्षणा
આ સુલક્ષણ કન્યા આંખોના સંકેતો અને નજરના કિનારાના ભાવોને જાણનારી થાઓ; જેના મનોભાવ-ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાઓ; અને જેના ગાનથી ચિત્ત મોહીત થાય—એવી જ તે થાઓ.
Verse 51
अतिप्रिया भवित्री मे यद्बाल ब्रह्मचारिणी । अनेनैव शरीरेण दिव्यावयवभूषणा
આ બાલ બ્રહ્મચારિણી મને અત્યંત પ્રિય બને; અને આ જ શરીરમાં દિવ્ય અંગો તથા દિવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત બને.
Verse 52
दिव्यांबरा दिव्यगंधा दिव्यज्ञानसमन्विता । समया मां सदैवास्तां चंचच्चामरधारिणी
દિવ્ય વસ્ત્રધારિણી, દિવ્ય સુગંધયુક્ત, દિવ્ય જ્ઞાનથી સમન્વિતા—નિયત સમયે ચંચળ ચામર ધારણ કરીને તે સદા મારી સાથે રહે.
Verse 53
एषापि काशिराजस्य कुमार्यस्त्विह बर्करी । अत्रैव भोगान्संप्राप्य मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्
આ કન્યા પણ—કાશીરાજની પુત્રી બર્કરી—અહીં જ યોગ્ય ભોગો પ્રાપ્ત કરીને, અનુત્તમ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશે.
Verse 54
अनया त्वर्ककुंडेस्मिन्पुष्ये मासि रवेर्दिने । स्नातं त्वनुदिते सूर्ये शीतादक्षुब्धचित्तया
તેણે આ અર્કકુંડમાં, પુષ્ય માસમાં, રવિવારે—સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કર્યું; અને ઠંડીથી પણ જેના ચિત્તમાં ક્ષોભ ન થયો.
Verse 55
राजपुत्री ततः पुण्यादस्त्वेषा शुभलोचना । वरदानप्रभावेण तव विश्वेश्वर प्रभो
આ પુણ્યના પ્રભાવથી આ શુભલોચના કન્યા રાજકુમારી થાઓ; હે વિશ્વેશ્વર પ્રભુ, તમારા વરદાનના પ્રભાવથી।
Verse 57
उत्तरार्कस्य देवस्य पुष्ये मासि रवेर्दिने । कार्या सा वत्सरीयात्रा न तैः काशीफलेप्सुभिः
ઉત્તરાર્ક દેવની તે વાર્ષિક યાત્રા પુષ્ય માસમાં, રવિવારે કરવી જોઈએ—કાશીના પૂર્ણ ફળ ઇચ્છનારાઓ દ્વારા।
Verse 58
मृडान्याभिहि तं सर्वं कृत्वैतद्विश्वगो विभुः । विश्वनाथो विवेशाथ प्रासादं स्वमतर्कितः
મૃડાની (પાર્વતી)એ કહ્યા મુજબ બધું કરીને, સર્વવ્યાપી પ્રભુ વિશ્વનાથ ત્યારબાદ પોતાના પ્રાસાદમાં પ્રવેશ્યા—તેમનો અભિપ્રાય સિદ્ધ થયો।
Verse 59
स्कंद उवाच । लोलार्कस्य च माहात्म्यमुत्तरार्कस्य च द्विज । कथितं ते महाभाग सांबादित्यं निशामय
સ્કંદે કહ્યું—હે દ્વિજ, હે મહાભાગ, મેં તને લોલાર્ક અને ઉત્તરાર્કનું માહાત્મ્ય કહ્યું; હવે સાંબાદિત્યની કથા સાંભળ।
Verse 60
श्रुत्वैतत्पुण्यमाख्यानं शुभं लोलोत्तरार्कयोः । व्याधिभिर्नाभिभूयेत न दारिद्र्येण बाध्यते
લોલાર્ક અને ઉત્તરાર્કનું આ શુભ તથા પુણ્યમય આખ્યાન સાંભળનાર મનુષ્ય રોગોથી પરાજિત થતો નથી અને દરિદ્રતાથી પણ પીડાતો નથી।
Verse 96
बर्करीकुंडमित्याख्या त्वर्ककुंडस्य जायताम् । एतस्याः प्रतिमा पूज्या भविष्यत्यत्र मानवैः
અર્કકુંડ ‘બર્કરીકુંડ’ નામે પ્રસિદ્ધ થાઓ. ભવિષ્યમાં અહીં મનુષ્યો તેની પ્રતિમાની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરશે.