Adhyaya 46

Verse 1

स्कंद उवाच । गतेथ योगिनीवृंदे देवदेवो घटोद्भव । काशीप्रवृत्तिं जिज्ञासुः प्राहिणोदंशुमालिनम्

સ્કંદે કહ્યું—યોગિનીવૃંદ પ્રસ્થાન કર્યા પછી દેવોના દેવ ઘટોદ્ભવે કાશીની પ્રવૃત્તિ જાણવા ઇચ્છીને અંશુમાલિનને મોકલ્યો।

Verse 2

देवदेव उवाच । सप्ताश्व त्वरितो याहि पुरीं वाराणसीं शुभाम् । यत्रास्ति स दिवोदासो धर्ममूर्तिर्महीपतिः

દેવદેવે કહ્યું—હે સપ્તાશ્વ! ત્વરાથી શુભ વારાણસી પુરીમાં જા; જ્યાં ધર્મમૂર્તિ મહીપતિ દિવોદાસ નિવાસ કરે છે।

Verse 3

तस्य धर्मविरोधेन यथातत्क्षेत्रमुद्वसेत् । तथा कुरुष्व भो क्षिप्रं मावमंस्थाश्च तं नृपम्

હે ભાનુ! તેના ધર્મવિરોધના કારણે તે રાજા તે પવિત્ર ક્ષેત્ર કાશી છોડે એમ તું ત્વરિત કર; અને તે નૃપનું અપમાન ન કર।

Verse 4

धर्ममार्ग प्रवृत्तस्य क्रियते यावमानना । सा भवेदात्मनो नूनं महदेनश्च जायते

ધર્મમાર્ગે પ્રવૃત્ત વ્યક્તિનું જે અપમાન થાય, તે અપમાન નિશ્ચયે અપમાન કરનાર માટે મહાદોષ બને છે અને મહાપાપ ઉત્પન્ન થાય છે।

Verse 5

तवबुद्धिविकासेन च्यवते चेत्स धर्मतः । तदा सा नगरी भानो त्वयोद्वास्याऽसहैः करैः

જો તારા બુદ્ધિવિકાસથી તે રાજા ધર્મવિરોધમાંથી ખસી ધર્મમાં સ્થિર થાય, તો હે ભાનુ, અસહ્ય કરોથી તે નગરીને તું ઉજાડ ન કર।

Verse 6

कामक्रोधौ लोभमोहौ मत्सराहंकृती अपि । ते तत्र न भवेतां यत्तत्कालोपि न तं जयेत्

ત્યાં કામ-ક્રોધ, લોભ-મોહ, મત્સર અને અહંકાર ઊભા ન થાય—એ રીતે કે સમય આવે તોય કાળ તેને જીત ન શકે।

Verse 7

यावद्धर्मे स्थिराबुद्धिर्यावद्धर्मेस्थिरं मनः । तावद्विघ्नोदयः क्वास्ति विपद्यपि रवे नृषु

જ્યાં સુધી બુદ્ધિ ધર્મમાં સ્થિર છે અને જ્યાં સુધી મન ધર્મમાં અડગ છે, ત્યાં સુધી મનુષ્યો માટે—વિપત્તિમાં પણ—હે રવિ, વિઘ્નોનો ઉદય ક્યાંથી થાય?

Verse 8

सर्वेषामिह जंतूनां त्वं वेत्सि ब्रध्नचेष्टितम् । अतएव जगच्चक्षुर्व्रज त्वं कार्यसिद्धये

અહીંના સર્વ જીવોની ચેષ્ટા અને અંતરભાવ તું જાણે છે, અને બ્રધ્ન (સૂર્ય)ની ક્રિયાપણ તને વિદિત છે. તેથી, હે જગત્-ચક્ષુ, કાર્યસિદ્ધિ માટે તું પ્રસ્થાન કર.

Verse 9

रविरादाय देवाज्ञां मूर्तिमन्यां प्रकल्प्य च । नभोध्वगामहोरात्रं काशीमभिमुखोऽभवत्

રવિએ દેવોની આજ્ઞા લઈને, બીજી એક મૂર્તિ ધારણ કરી; અને અહોરાત્ર આકાશમાર્ગે ગમન કરતાં કાશી તરફ અભિમુખ થયો.

Verse 10

मनसातीवलोलोऽभूत्काशीदर्शनलालसः । सहस्रचरणोप्यैच्छत्तदा खे नैकपादताम्

કાશી દર્શનની લાલસાથી તેનું મન અત્યંત ચંચળ બન્યું. સહસ્ર ચરણો ધરાવતો હોવા છતાં, ઝડપથી જવા માટે તેણે ત્યારે આકાશમાં એકપાદત્વ ઇચ્છ્યું.

Verse 11

हंसत्वं तस्य सूर्यस्य तदा सफलतामगात् । सदा नभोध्वनीनस्य काशीं प्रति यियासतः

ત્યારે કાશી તરફ જવા ઇચ્છુક, સદા આકાશમાર્ગે વિહરતા તે સૂર્યનું હંસરূপ ધારણ કરવું ખરેખર સફળ થયું.

Verse 12

अथ काशीं समासाद्य रविरंतर्बहिश्चरन् । मनागपि न तद्भूपे धर्मध्वस्तिमवेक्षत

પછી કાશી પહોંચીને રવિ અંદર અને બહાર ફરતો રહ્યો; પરંતુ તે રાજાના રાજ્યમાં ધર્મનો વિનાશ તેને રત્તીભર પણ દેખાયો નહીં.

Verse 13

विभावसुर्वसन्काश्यां नानारूपेण वत्सरम् । क्वचिन्नावसरं प्राप तत्र राज्ञि सुधर्मिणि

વિભાવસુ (સૂર્ય) કાશીમાં એક વર્ષ સુધી અનેક રૂપ ધારણ કરીને રહ્યો; છતાં ધર્મમાં અડગ એવા રાજા વિરુદ્ધ ત્યાં તેને ક્યાંય એક પણ અવસર મળ્યો નહિ।

Verse 14

कदाचिदतिथिर्भूतो दुर्लभं प्रार्थयन्रविः । न तस्य राज्ञो विषये दुर्लभं किंचिदैक्षत

ક્યારેક રવિ અતિથિ બની દુર્લભ વસ્તુ માગતો; પરંતુ તે રાજાના રાજ્યમાં તેને ખરેખર ‘અપ્રાપ્ય’ એવું કશું જ દેખાયું નહિ।

Verse 15

कदाचिद्याचको जातो बहुदोपि कदाप्यभूत् । कदाचिद्दीनतां प्राप्तः कदाचिद्गणकोप्यभूत्

ક્યારેક તે યાચક બન્યો; ક્યારેક બહુ ધનવાન હોવા છતાં એવો દેખાયો નહિ. ક્યારેક દીન દશામાં પડ્યો, અને ક્યારેક ગણક (હિસાબદાર) પણ બન્યો—આ રીતે વારંવાર રૂપ બદલતો રહ્યો।

Verse 16

वेदबाह्यां क्रियां चापि कदाचित्प्रत्यपादयत् । कदाचित्स्थापयामास दृष्टप्रत्ययमैहिकम्

ક્યારેક તેણે વેદબાહ્ય ક્રિયાઓનું પણ પ્રચાર કર્યું; અને ક્યારેક માત્ર પ્રત્યક્ષ પ્રમાણ પર આધારિત લૌકિક મતોની સ્થાપના કરી।

Verse 17

कदाचिज्जटिलो जातः कदाचिच्च दिगंबरः । स कदाचिज्जांगुलिको विषविद्याविशारदः

ક્યારેક તે જટાધારી તપસ્વી બન્યો, ક્યારેક દિગંબર વૈરાગી. ક્યારેક તે જાંગુલિક (સર્પમંત્રવિદ્) બની વિષવિદ્યામાં નિપુણ દેખાયો।

Verse 18

सर्वपाषंडधर्मज्ञः कदाचिद्ब्रह्मवाद्यभूत् । ऐंद्रजालिक आसीच्च कदाचिद्भ्रामयञ्जनान्

તે ક્યારેક સર્વ પાષંડ મતોનાં ધર્મતત્ત્વોનો જાણકાર બનતો, ક્યારેક બ્રહ્મવાદી તરીકે ઊંચા તત્ત્વનો પ્રવક્તા બની દેખાતો. અને ક્યારેક ઐન્દ્રજાલિક બની માયાકર્મોથી લોકોને ભ્રમિત કરતો॥

Verse 19

नानाव्रतोपदेशैश्च कदाचित्स पतिव्रताः । क्षोभयामास बहुशः सदृष्टांत कथानकैः

તે ક્યારેક અનેક પ્રકારના વ્રતોનો ઉપદેશ આપી, દૃષ્ટાંતયુક્ત કથાઓને લાલચરૂપ ચારો બનાવી, પતિવ્રતા સ્ત્રીઓને પણ વારંવાર ચંચળ અને વ્યાકુલ કરતો॥

Verse 20

कापालिक व्रतधरः कदाचिच्चाभवद्द्विजः । कदाचिदपि विज्ञानी धातुवादी कदाचन

તે ક્યારેક કાપાલિક વ્રતધારી બનતો, ક્યારેક દ્વિજ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરતો. ક્યારેક વિદ્વાન જેવો દેખાતો અને ક્યારેક ધાતુવાદી (રસવિદ્યાનો વક્તા) બનતો॥

Verse 21

क्वचिद्विप्रः क्वचिद्राजपुत्रो वैश्योंत्यजः क्वचित । ब्रह्मचारी क्वचिदभूद्गृही वनचरः क्वचित्

તે ક્યારેક વિપ્ર બ્રાહ્મણ, ક્યારેક રાજપુત્ર, ક્યારેક વૈશ્ય અને ક્યારેક અંત્યજ બની જતો. ક્યારેક બ્રહ્મચારી, ક્યારેક ગૃહસ્થ અને ક્યારેક વનવાસી પણ થતો॥

Verse 22

यतिः कदाचिदिति सरूपैरभ्रामयज्जनान् । सर्वविद्यासु कुशलः सर्वज्ञश्चाभवत्क्वचित्

આ રીતે તે ક્યારેક યતિનું રૂપ ધારણ કરીને અનેક રૂપોથી લોકોને ભ્રમિત કરતો. ક્યારેક તે સર્વ વિદ્યાઓમાં કુશળ દેખાતો અને ક્યારેક સર્વજ્ઞ સમાન લાગતો॥

Verse 23

इति नानाविधै रूपैश्चरन्काश्यां ग्रहेश्वरः । न कदापि जने क्वापि च्छिद्रं प्राप कदाचन

આ રીતે અનેક રૂપ ધારણ કરીને ગ્રહેશ્વર કાશીમાં ફરતો રહ્યો; છતાં ક્યાંય, કોઈમાં પણ, તે કદી એક પણ દોષ શોધી શક્યો નહીં।

Verse 24

ततो निनिंद चात्मानं चिंतार्तः कश्यपात्मजः । धिक्परप्रेष्यतां यस्यां यशो लभ्येत न क्वचित्

પછી ચિંતાથી પીડિત કશ્યપપુત્રે પોતાને જ ધિક્કાર્યો—“ધિક્ છે પરપ્રેષ્યતા પર; જેમાં ક્યાંય યશ મળતું નથી!”

Verse 25

मार्तंड उवाच । मंदरं यदि याम्यद्य सद्यस्तत्क्रुद्ध्यतीश्वरः । अनिष्पादितकार्यार्थे मयि सामान्यभृत्यवत्

માર્તંડ બોલ્યો—“જો હું આજે મંદર પર જાઉં, તો કાર્ય અપૂર્ણ હોવાથી ઈશ્વર તરત જ ક્રોધિત થશે અને મને સામાન્ય ભૃત્ય સમાન ગણશે।”

Verse 26

कोपमप्युररीकृत्य यदि यायां कथंचन । कथं तिष्ठे पुरस्तस्य तर्हि वै मूढभृत्यवत्

તેમના કોપને સ્વીકારીને પણ હું કોઈ રીતે જાઉં, તો પછી તેમની સામે હું કેવી રીતે ઊભો રહી શકું—મૂઢ ભૃત્યની જેમ?

Verse 27

अथोंकृत्यावहेलं वा यामि चेच्च कथंचन । क्रोधान्निरीक्षेत्त्र्यक्षो मां विषं पेयं तदा मया

અથવા અવહેલાથી માત્ર ‘હૂં’ કહીને હું કોઈ રીતે જાઉં, અને ક્રોધમાં ત્રિનેત્ર પ્રભુ મારી તરફ નજર કરે—તો મારા માટે વિષ પી લેવું જ શ્રેયસ્કર છે।

Verse 28

हरकोपानले नूनं यदि यातः पतंगताम् । पितामहोपि मां त्रातुं तदा शक्ष्यति नस्फुटम्

જો હું ખરેખર હરનાં ક્રોધાગ્નિમાં પતંગિયાની જેમ જઈ પડું, તો ત્યારે પિતામહ બ્રહ્મા પણ મને બચાવી શકશે નહીં—એ નિશ્ચિત છે।

Verse 29

स्थास्याम्यत्रैव तन्नित्यं न त्यक्ष्यामि कदाचन । क्षेत्रसंन्यासविधिना वाराणस्यां कृताश्रमः

હું અહીં જ સદાકાળ રહીશ; ક્યારેય છોડિશ નહીં. ‘ક્ષેત્ર-સંન્યાસ’ વિધિ દ્વારા મેં વારાણસીમાં વ્રતબદ્ધ આશ્રમવાસ સ્વીકાર્યો છે।

Verse 30

पुरः पुरारेः कायार्थमनिवेद्येह तिष्ठतः । यत्पापं भावि मे तस्य काशीपापस्यनिष्कृतिः

અહીં રહીને જો હું પુરારી (શિવ)ની સમક્ષ તેમના કાર્યવિષયનું નિવેદન ન કરું, તો તેથી મને જે પાપ લાગશે—તે પાપની નિષ્કૃતિ સ્વયં કાશી જ થશે।

Verse 31

अन्यान्यपि च पापानि महांत्यल्पानि यानि च । क्षयंति तानि सर्वाणि काशीं प्रविशतां सताम्

અને અન્ય જે પાપો છે—મોટાં હોય કે નાનાં—કાશીમાં પ્રવેશ કરનારા સત્પુરુષોના તે સર્વ પાપો નષ્ટ થઈ જાય છે।

Verse 32

बुद्धिपूर्वं मया चैतन्न पापं समुपार्जितम् । पुरारिणैव हि पुराऽशासि धर्मो हि रक्ष्यताम्

આ પાપ મેં જાણબૂઝીને કર્યું નથી. કારણ કે પૂર્વે સ્વયં પુરારી (શિવ)એ જ આદેશ આપ્યો હતો—‘ધર્મનું રક્ષણ થવું જોઈએ।’

Verse 33

धर्मो हि रक्षितो येन देहे सत्वरगत्वरे । त्रैलोक्यरक्षितं तेन किं कामार्थैः सुरक्षितैः

જે આ ક્ષણભંગુર, ઝડપથી પસાર થતી દેહમાં પણ ધર્મનું રક્ષણ કરે છે, તે ત્રિલોકનું રક્ષણ કરે છે. તો એવા જનને સાવધાને સાચવેલા કામ અને અર્થની શું જરૂર?

Verse 34

रक्षणीयो यदि भवेत्कामः कामारिणा कथम् । क्षणादनंगतां नीतो बहूनां सुखकार्यपि

જો કામ ખરેખર રક્ષણયોગ્ય હોત, તો ‘કામારી’ (શિવ) એ ક્ષણમાં તેને અનંગ કેવી રીતે કરી દીધો—જ્યારે કામ બહુજનને સુખ આપનાર કહેવાય છે?

Verse 35

अर्थश्चेत्सर्वथारक्ष्य इति कैश्चिदुदाहृतम् । तत्कथं न हरिश्चंद्रोऽरक्षत्कुशिकनंदने

કેટલાક કહે છે કે અર્થ (ધન) સર્વથા રક્ષણયોગ્ય છે. તો પછી કુશિકનંદન (વિશ્વામિત્ર) સામે રાજા હરિશ્ચંદ્ર તેને કેમ બચાવી ન શક્યા?

Verse 36

धर्मस्तु रक्षितः सर्वैरपिदेहव्ययेन च । शिबिप्रभृतिभूपालैर्दधीचिप्रमुखैर्द्विजैः

પરંતુ ધર્મનું રક્ષણ સૌએ કર્યું છે—દેહનો વ્યય કરીને પણ—શિબી વગેરે રાજાઓએ અને દધીચિ વગેરે બ્રાહ્મણોએ।

Verse 37

अयमेव हि वै धर्मः काशीसेवनसंभवः । रुषितादपि रुद्रान्मां रक्षिष्यति न संशयः

કાશી-સેવાથી ઉત્પન્ન થયેલો આ જ સાચો ધર્મ છે. રુદ્ર ક્રોધિત થાય તોય આ ધર્મ જ મને રક્ષશે—એમાં સંશય નથી.

Verse 38

अवाप्य काशीं दुष्प्रापां को जहाति सचेतनः । रत्नं करस्थमुत्सृज्य कः काचं संजिघृक्षति

દુર્લભ કાશી પ્રાપ્ત કર્યા પછી કયો વિવેકી તેને છોડે? હાથમાં આવેલું રત્ન ત્યજીને કોણ કાચ ઉઠાવા ઇચ્છે?

Verse 39

वाराणसीं समुत्सृज्य यस्त्वन्यत्र यियासति । हत्वा निधानं पादेन सोर्थमिच्छति भिक्षया

જે વારાણસી ત્યજીને અન્યત્ર જવા ઇચ્છે છે, તે પગથી દફનાયેલો ખજાનો લાત મારી પછી ભિક્ષાથી ધન માંગે એવો છે।

Verse 40

पुत्रमित्रकलत्राणि क्षेत्राणि च धनानि च । प्रतिजन्मेह लभ्यंते काश्येका नैव लभ्यते

પુત્ર, મિત્ર, પત્ની, ખેતર અને ધન—આ બધું દરેક જન્મે ફરી મળી શકે; પરંતુ કાશી એક જ, તે સહેલાઈથી મળતી નથી।

Verse 41

येन लब्धा पुरी काशी त्रैलोक्योद्धरणक्षमा । त्रैलोक्यैश्वर्यदुष्प्रापं तेन लब्धं महासुखम्

જેને ત્રિલોકનો ઉદ્ધાર કરવા સમર્થ કાશીપુરી પ્રાપ્ત થઈ, તેણે ત્રિલોકના ઐશ્વર્યથી પણ દુર્લભ મહાસુખ મેળવી લીધું।

Verse 42

कुपितोपि हि मे रुद्रस्तेजोहानिं विधास्यति । काश्यां च लप्स्ये तत्तेजो यद्वै स्वात्मावबोधजम्

રુદ્ર મારા પર ક્રોધિત થાય તો પણ તે મારા બાહ્ય તેજનો હ્રાસ કરી શકે; પરંતુ કાશીમાં હું આત્મબોધથી જન્મેલું તે સત્ય તેજ પ્રાપ્ત કરીશ।

Verse 43

इतराणीह तेजांसि भासंते तावदेव हि । खद्योताभानि यावन्नो जृंभते काशिजं महः

અહીં અન્ય સર્વ તેજો એટલો જ સમય પ્રકાશે છે; કાશીજન્ય મહિમા પ્રસરે ત્યાં સુધી તે જ્યોત માત્ર જुगનૂ જેવી જ લાગે છે।

Verse 44

इति काशीप्रभावज्ञो जगच्चक्षुस्तमोनुदः । कृत्वा द्वादशधात्मानं काशीपुर्यां व्यवस्थितः

આ રીતે કાશીના પ્રભાવના જ્ઞાતા, જગતના નેત્ર અને તમો-નાશક સૂર્યે પોતાને બાર સ્વરૂપોમાં વિભાજિત કરીને કાશીપુરীতে સ્થિત થયો।

Verse 45

लोलार्क उत्तरार्कश्च सांबादित्यस्तथैव च । चतुर्थो द्रुपदादित्यो मयूखादित्य एव च

તેઓ છે—લોલાર્ક, ઉત્તરાર્ક, સાંબાદિત્ય; ચોથો દ્રુપદાદિત્ય અને મયૂખાદિત્ય પણ।

Verse 46

खखोल्कश्चारुणादित्यो वृद्धकेशवसंज्ञकौ । दशमो विमलादित्यो गंगादित्यस्तथैव च

ખખોલ્ક, અરુણાદિત્ય અને વૃદ્ધકેશવ નામે ઓળખાતો; દસમો વિમલાદિત્ય તથા ગંગાદિત્ય પણ।

Verse 47

द्वादशश्च यमादित्यः काशिपुर्यां घटोद्भव । तमोऽधिकेभ्यो दुष्टेभ्यः क्षेत्रं रक्षंत्यमी सदा

અને બારમો યમાદિત્ય છે. હે ઘટોદ્ભવ, તેઓ સદા કાશીપુરિના ક્ષેત્રને તમસમાં ડૂબેલા દુષ્ટોથી રક્ષા કરે છે।

Verse 48

तस्यार्कस्य मनोलोलं यदासीत्काशिदर्शने । अतो लोलार्क इत्याख्या काश्यां जाता विवस्वतः

કાશીના દર્શનથી જ્યારે તે સૂર્ય (વિવસ્વાન)નું મન ચંચળ અને ઉત્કંઠિત બન્યું, ત્યારે કાશીમાં તે ‘લોલાર્ક’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 49

लोलार्कस्त्वसिसंभेदे दक्षिणस्यां दिशिस्थितः । योगक्षेमं सदा कुर्यात्काशीवासि जनस्य च

લોલાર્ક અસિસંભેદે દક્ષિણ દિશામાં સ્થિત છે; તે કાશીવાસીઓનું યોગ-ક્ષેમ સદા કરે છે.

Verse 50

मार्गशीर्षस्य सप्तम्यां षष्ठ्यां वा रविवासरे । विधाय वार्षिकीं यात्रां नरः पापै प्रमुच्यते

માર્ગશીર્ષ માસની સપ્તમી—અથવા ષષ્ઠી—તિથિ જો રવિવાર હોય, તો વાર્ષિક યાત્રા કરવાથી મનુષ્ય પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 51

कृतानि यानि पापानि नरैः संवत्सरावधि । नश्यंति क्षणतस्तानि षष्ठ्यर्के लोलदर्शनात्

વર્ષભરમાં મનુષ્યોએ કરેલા જે પાપો હોય, તે ષષ્ઠી-અર્કના દિવસે લોલાર્કના દર્શનમાત્રથી ક્ષણમાં નાશ પામે છે.

Verse 52

नरः स्नात्वासिसंभेदे संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं विधाय विधिना पित्रानृण्यमवाप्नुयात्

અસિસંભેદે સ્નાન કરીને પિતૃદેવતાઓને તર્પણ આપી, નિયમ મુજબ શ્રાદ્ધ કરનાર મનુષ્ય પિતૃઋણથી મુક્તિ પામે છે.

Verse 53

लोलार्कसंगमे स्नात्वा दानं होमं सुरार्चनम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदानंत्याय कल्पते

લોલાર્ક-સંગમે સ્નાન કરીને દાન, હોમ અથવા દેવપૂજન જે કંઈ કર્મ કરવામાં આવે, તે અક્ષય પુણ્યનું કારણ બને છે.

Verse 54

सूर्योपरागे लोलार्के स्नानदानादिकाः क्रियाः । कुरुक्षेत्राद्दशगुणा भवंतीह न संशयः

સૂર્યગ્રહણ સમયે લોલાર્કે સ્નાન-દાનાદિ ક્રિયાઓ કુરુક્ષેત્ર કરતાં દશગણું ફળ આપે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 55

लोलार्के रथसप्तम्यां स्नात्वा गंगासिसंगमे । सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

રથસપ્તમીના દિવસે ગંગા–અસી સંગમે લોલાર્કે સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સાત જન્મોના પાપોથી તત્ક્ષણે મુક્ત થાય છે.

Verse 56

प्रत्यर्कवारं लोलार्कं यः पश्यति शुचिव्रतः । न तस्य दुःखं लोकेस्मिन्कदाचित्संभविष्यति

જે શુચિવ્રત પાળી દરેક રવિવારે લોલાર્કનું દર્શન કરે છે, તેને આ લોકમાં ક્યારેય દુઃખ થતું નથી.

Verse 57

न तस्य दुःखं नो पामा न दद्रुर्न विचर्चिका । लोलार्कमर्के यः पश्येत्तत्पादोदकसेवकः

જે રવિવારે લોલાર્કનું દર્શન કરે અને તેમના પાદોદકનું સેવન કરે, તેને દુઃખ નથી; પામા, દદ્રુ કે વિચર્ચિકા પણ થતી નથી.

Verse 58

वाराणस्यामुषित्वापि यो लोलार्कं न सेवते । सेवंते तं नरं नूनं क्लेशाः क्षुद्व्याधिसंभवाः

વારાણસીમાં વસતા હોવા છતાં જે લોલાર્કનું સેવન-પૂજન કરતો નથી, તેને નિશ્ચયે ભૂખ અને રોગથી ઉત્પન્ન થયેલા ક્લેશો ઘેરી લે છે.

Verse 59

सर्वेषां काशितीर्थानां लोलार्कः प्रथमं शिरः । ततोंऽगान्यन्यतीर्थानि तज्जलप्लावितानिहि

કાશીના સર્વ તીર્થોમાં લોલાર્ક પ્રથમ—‘શિર’ છે; અન્ય તીર્થો તેના ‘અંગ’ સમાન છે, કારણ કે તે તેના જળપ્રવાહથી પાવન થાય છે.

Verse 60

तीर्थांतराणि सर्वाणि भूमीवलयगान्यपि । असिसंभेदतीर्थस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

બીજા બધા તીર્થો—પૃથ્વીના વલયભરમાં વ્યાપેલા હોવા છતાં—અસિ-સમ્ભેદ તીર્થની મહિમાના સોળમા અંશને પણ સમાન નથી.

Verse 61

सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानाद्यल्लभ्यते फलम् । तत्फलं सम्यगाप्येत नरैर्गंगासिसंगमे

બધા તીર્થોમાં સ્નાન આદિથી જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ મનુષ્યો ગંગા–અસિ સંગમે સંપૂર્ણ રીતે પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 62

नार्थवादोयमुदितः स्तुतिवादो न वै मुने । सत्यं यथार्थवादोयं श्रद्धेयः सद्भिरादरात्

હે મુને, આ અર્થવાદ (અતિશયોક્તિ) નથી, ન તો માત્ર સ્તુતિ; આ સત્ય અને યથાર્થ વચન છે—સદ્જનોએ તેને આદરપૂર્વક શ્રદ્ધાથી સ્વીકારવું જોઈએ.

Verse 63

यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गतरंगिणी । मिथ्या तत्रानुमन्यंते तार्किकाश्चानुसूयकाः

જ્યાં સાક્ષાત્ વિશ્વેશ્વર (શિવ) વિરાજે છે અને જ્યાં સ્વર્ગતરંગિણી ગંગા વહે છે, ત્યાં પણ ઈર્ષ્યાળુ તાર્કિકો બધું ‘મિથ્યા’ માને છે।

Verse 64

उदाहरंति ये मूढाः कुतर्कबलदर्पिताः । काश्यां सर्वेर्थवादोयं ते विट्कीटा युगेयुगे

કુતર્કબળના દર્પથી ફૂલેલા જે મૂર્ખો કાશી વિષે આને ‘માત્ર અર્થવાદ’ કહી ઉદાહરણ આપે છે, તેઓ યુગે યુગે વિષ્ઠા-કીટ સમાન છે।

Verse 65

कस्यचित्काशितीर्थस्य महिम्नो महतस्तुलाम् । नाधिरोहेन्मुने नूनमपि त्रैलोक्यमंडपः

હે મુને! કાશીના કોઈ એક તીર્થની મહાન મહિમાની તુલા પર ચઢવા માટે, નિશ્ચયે ત્રિલોકનો સમગ્ર મંડપ પણ સમાન થઈ શકતો નથી।

Verse 66

नास्तिका वेदबाह्याश्च शिश्नोदरपरायणाः । अंत्यजाताश्च ये तेषां पुरः काशी न वर्ण्यताम्

નાસ્તિકો, વેદબાહ્ય લોકો, કામ અને પેટમાં જ આસક્ત રહેનારા તથા અધમચિત્ત અંત્યજોના સમક્ષ કાશીનું વર્ણન ન કરવું જોઈએ।

Verse 67

लोलार्ककरनिष्टप्ता असिधार विखंडिताः । काश्यां दक्षिणदिग्भागे न विशेयुर्महामलाः

લોલાર્કના કિરણોથી દગ્ધ અને તલવારની ધારથી ખંડિત થયેલા તે મહામલિન લોકો કાશીના દક્ષિણ દિગ્ભાગમાં પ્રવેશ ન કરે।

Verse 68

महिमानमिमं श्रुत्वा लोलार्कस्य नरोत्तमः । न दुःखी जायते क्वापि संसारे दुःखसागरे

લોલાર્કનો આ મહિમા સાંભળીને નરોત્તમ મનુષ્ય આ દુઃખસાગરરૂપ સંસારમાં ક્યાંય પણ દુઃખી થઈને જન્મ લેતો નથી.