Adhyaya 29

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं शृणुध्वं हि लोहासुरविचेष्टितम् । बलेः पुत्रशतस्यापि कथयिष्यामि विश्रुतम्

સૂત બોલ્યા—હવે આગળ લોહાસુરના પ્રસિદ્ધ પરાક્રમો સાંભળો. બલિના સો પુત્રોની પણ વિખ્યાત કથા હું કહું છું.

Verse 2

यथा तौ भ्रातरौ वृद्धौ प्रापतुः स्थानमुत्तमम् । तदा प्रभृति वैराग्यं दैत्यो लोहासुरे दधौ

જ્યારે તે બે જ્યેષ્ઠ ભાઈઓ પરમ પદને પ્રાપ્ત થયા, ત્યારે જથી દૈત્ય લોહાસુરે વૈરાગ્ય ધારણ કર્યું.

Verse 3

किं करोमि क्व गच्छामि तपसे स्थानमुत्तमम् । यस्य पारं न जानंति देवता मुनयो नराः

“હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? તપ માટે કયું ઉત્તમ સ્થાન—જેનાં પાર દેવતા, મુનિ અને મનુષ્ય પણ જાણતા નથી?”

Verse 4

को मयाऽराध्यतां देवो हृदि चिंतयते भृशम् । इति चिंतयतस्तस्य मतिर्जाता महात्मनः

“હું કયા દેવની આરાધના કરું?”—એમ તે હૃદયમાં અત્યંત ચિંતન કરવા લાગ્યો. ચિંતન કરતાં કરતાં તે મહાત્મામાં એક દૃઢ નિશ્ચય ઉપજ્યો.

Verse 5

दधौ गंगां स्वशीर्षेण पुष्पवंतौ च नेत्रयोः । हृदा नारायणं देवं ब्रह्माणं कटिमंडले

તેણે પોતાના શિરે ગંગાને ધારણ કરી, અને નેત્રો પર પુષ્પોની શોભા સ્થાપી. હૃદયમાં નારાયણ દેવને પ્રતિષ્ઠિત કર્યો અને કટિમંડલમાં બ્રહ્માને મંડલવત્ સ્થાપ્યો.

Verse 6

इंद्राद्या देवताः सर्वे यद्देहे प्रतिबिंबिताः । प्रपश्यंति तदात्मानं भास्करः सलिले यथा

ઇન્દ્ર આદિ સર્વ દેવતાઓ તેના દેહમાં પ્રતિબિંબિત થઈ ત્યાં જ પોતાના-પોતાના સ્વરૂપને જોયું; જેમ જળમાં સૂર્યનું પ્રતિબિંબ દેખાય છે।

Verse 7

तमेवाराधयिष्यामि निरंजनमकल्मषः । एवं कृत्वा मतिं दैत्य स्तपस्तेपे सुदुष्करम् । भीतो जन्मभयाद्घोराद्दुष्करं यन्महात्मभिः

“હું એ નિરંજન, નિષ્કલંક પ્રભુની જ આરાધના કરીશ।” એવો સંકલ્પ કરીને તે દૈત્યે ભયંકર પુનર્જન્મ-ભયથી ભીત થઈ અતિ દુષ્કર તપ કર્યું—જે મહાત્માઓને પણ કઠિન છે।

Verse 8

अंबुभक्षो वायुभक्षः शीर्णपर्णाशनस्तथा । दिव्यं वर्षशतं साग्रं यदा तेपे महत्तपः । ततस्तुतोष भगवांस्त्रिशूलवरधारकः

ક્યારેક જળાહારી, ક્યારેક વાયુભક્ષ, અને ક્યારેક સુકાં પાન ખાઈને તેણે સોથી વધુ દિવ્ય વર્ષો સુધી મહાન તપ કર્યું. ત્યારબાદ ઉત્તમ ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર ભગવાન પ્રસન્ન થયા।

Verse 9

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यदभीप्सितम् । लोहासुर मया देयं तव नास्ति तपोबलात्

ઈશ્વરે કહ્યું—“વર માગ; તારો કલ્યાણ થાઓ; મનમાં જે ઇચ્છિત હોય તે. હે લોહાસુર, તારા તપોબળથી તને આપવાનું મારા માટે અશક્ય એવું કશું નથી।”

Verse 10

इत्युक्तो दानवस्तत्र शंकराग्रे वचोऽब्रवीत्

આ રીતે કહ્યા પછી તે દાનવે ત્યાં શંકર સમક્ષ પોતાના વચન કહ્યાં।

Verse 11

लोहासुर उवाच । यदि तुष्टोसि देवेश वरमेकं वृणोम्यहम् । शरीरस्याजरत्वं च मा मृत्योरपि मे भयम्

લોહાસુર બોલ્યો—હે દેવેશ! જો તમે પ્રસન્ન હો તો હું એક જ વર માગું છું. મારું શરીર અજર રહે અને મૃત્યુનો પણ મને ભય ન રહે.

Verse 12

जन्मन्यस्मिन्प्रभो भूयात्स्थातव्यं हृदये मम । एवमस्तु शिवः प्राह तत्र तं दानवेश्वरम्

હે પ્રભુ! આ જ જન્મમાં એવું થાઓ અને તે મારા હૃદયમાં સ્થિર રહે. ત્યારે ત્યાં શિવે તે દાનવેશ્વરને કહ્યું—“એવમસ્તુ, તેમ જ થાઓ.”

Verse 13

शर्वलब्धवरो दैवात्पुनस्तेपे महत्तपः । रम्ये सरस्वतीतीरे तरणाय भवार्णवात्

શર્વ (શિવ) પાસેથી દૈવયોગે વર મેળવી તેણે ફરી મહાતપ કર્યું. ભવસાગર પાર કરવા માટે રમ્ય સરસ્વતી-તીરે તેણે તપસ્યા કરી.

Verse 14

वत्सराणां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । शंकते भगवानिंद्रो भीतस्तस्य तपोबलात्

હજારો વર્ષો—પ્રયુત અને અર્બુદ જેટલા પણ—તે તપ કરતો રહ્યો. તેના તપોબળથી ભયભીત થઈ ભગવાન ઇન્દ્ર શંકિત થયો.

Verse 15

मा मे पदच्युतिर्भूयाद्दैत्यल्लोहासुरात्क्वचित् । मघवान्गुप्तरूपेण समेत्याश्रमकाननम्

ઇન્દ્રે મનમાં વિચાર્યું—“દૈત્ય લોહાસુરના કારણે ક્યારેય મારી પદચ્યુતિ ન થાય.” એમ વિચારી મઘવાન (ઇન્દ્ર) ગુપ્ત રૂપ ધારણ કરીને આશ્રમ-વનમાં ગયો.

Verse 16

तपोभंगं प्रकुरुते कंपयित्वा महासुरम् । ताडयंति शरीरे तं मुष्टिभिस्तीक्ष्णकर्कशैः

તેમણે મહાસુરને કંપાવી તેની તપસ્યા ભંગ કરી; પછી કઠોર, તીક્ષ્ણ અને કર્કશ મુષ્ટિપ્રહારો વડે તેના શરીર પર આઘાત કર્યા।

Verse 17

अथ तेन च दैत्येन ध्यानमुत्सृज्य वीक्षितम् । इंद्रेण तत्कृतं सर्वं तपोबलविनाशनम्

ત્યારે તે દૈત્યે ધ્યાન ત્યજીને ચારે તરફ જોયું અને જાણ્યું કે તેના તપોબળનો આ સર્વ વિનાશ ઇન્દ્રે જ કરાવ્યો છે।

Verse 18

तस्य तैरभवद्युद्धमिंद्राद्यैरथ कर्क्कशैः । एकस्य बहुभिः सार्द्धं देवास्ते तेन संयुगे

પછી ઇન્દ્ર વગેરે કર્કશ દેવો સાથે તેનું ભયંકર યુદ્ધ થયું; તે સંઘર્ષમાં એકના સામે અનેક દેવો મળીને લડ્યા।

Verse 19

रुधिराक्लिन्नदेहा वै प्रहारैर्जर्जरीकृताः । केशवं शरणं प्राप्ता त्राहि त्राहीति भाषिणः

પ્રહારો વડે ચકનાચૂર અને રક્તથી ભીંજાયેલા દેહવાળા તેઓ ‘ત્રાહિ, ત્રાહિ’ કહી કેશવની શરણમાં ગયા।

Verse 20

सूत उवाच । देवानां वाक्यमाकर्ण्य वासुदेवो जनार्दनः । युयुधे केशवस्तेन युद्धे वर्षशतं किल

સૂત બોલ્યા—દેવોના વચન સાંભળી વાસુદેવ જનાર્દન કેશવે તેની સાથે યુદ્ધ કર્યું; કહેવાય છે કે તે યુદ્ધ સો વર્ષ ચાલ્યું।

Verse 21

ततो नारायणं तत्र जिगाय स वरोर्जितः । अथ नारायणो देवो जितो लोहासुरेण तु

ત્યારે વરબળથી સમર્થ થઈ તેણે ત્યાં નારાયણને જીત્યો; આ રીતે લોહાસુરે દેવ નારાયણને પણ પરાજિત કર્યો।

Verse 22

मंत्रयामास रुद्रेण ब्रह्मणा च पुनःपुनः । मीमांसित्वा त्रयो देवाः पुनर्युद्धसमुद्यमम्

તે રુદ્ર અને બ્રહ્મા સાથે વારંવાર મંત્રણા કરતો રહ્યો; વિચાર કરીને તે ત્રણેય દેવો ફરી યુદ્ધ માટે ઉદ્યત થયા।

Verse 23

लोहासुरस्य दैत्यस्य वपुर्दृष्ट्वा पुनर्नवम् । महदासीत्पुनर्युद्धं दैत्यकेशवयोस्ततः

લોહાસુર દૈત્યનું શરીર ફરી નવેસરથી થયેલું જોઈ, દૈત્ય અને કેશવ વચ્ચે ફરી મહાયુદ્ધ પ્રગટ્યું।

Verse 24

न ममार यदा दैत्यो विष्णुना प्रभविष्णुना । तरसा तं केशवोऽपि पातयामास भूतले

પરાક્રમી વિષ્ણુના સામર્થ્યથી પણ જ્યારે તે દૈત્ય ન મર્યો, ત્યારે કેશવે બળપૂર્વક તેને ધરતી પર પાડી દીધો।

Verse 25

उत्तानं पतितं दृष्ट्वा पिनाकी परमेश्वरः । दधार हृदये तस्य स्वरूपं रूपवर्जितः

તેને પીઠે પડેલો જોઈ પિનાકી પરમેશ્વરે, રૂપથી પરે એવા તેના સ્વરૂપતત્ત્વને હૃદયમાં ધારણ કર્યું।

Verse 26

कण्ठे तस्थौ ततो ब्रह्मा तस्य लोहासुरस्य च । चरणौ पीडयामास स्वस्थित्या पुरुषोत्तमः

ત્યારે બ્રહ્મા તે લોહાસુરના કણ્ઠ પર સ્થિર થયા. અને પુરુષોત્તમે પોતાની અચલ સ્થિતિથી તેના ચરણોને દબાવી રાખ્યા.

Verse 27

अथ दैत्यः समुत्तस्थौ भृशं बद्धोपि भूतले । दृष्ट्वोत्थितं ततो दैत्यं पातयंतं सुरोत्तमान्

પછી તે દૈત્ય ભૂમિ પર કડક બંધાયેલો હોવા છતાં પ્રચંડ રીતે ઊભો થયો. ઊઠીને દેવશ્રેષ્ઠોને પાડી રહ્યો છે એમ તેને જોઈ (સર્વે ચકિત થયા).

Verse 28

उवाच दिव्यया वाचा विरंचिः कमलासनः

ત્યારે કમલાસન વિરંચિ (બ્રહ્મા) દિવ્ય વાણીથી બોલ્યા.

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लोहासुर सदा रक्ष वाचोधर्ममभीक्ष्णशः । त्वया यत्प्रार्थितं रुद्रात्तदेव समुपस्थितम्

બ્રહ્મા બોલ્યા— હે લોહાસુર, તારા વચનનો ધર્મ સદા, અવિરત રીતે રક્ષ. રુદ્ર પાસે તું જે વર માગ્યો હતો, એ જ વર હવે તને પ્રાપ્ત થયો છે.

Verse 30

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः । त्वद्देहमुपवेक्ष्यामो यावदाभूतसंप्लवम्

હું, વિષ્ણુ અને રુદ્ર— અમે ત્રણે દેવશ્રેષ્ઠ— ભૂતસંપ્લવ એટલે અંતિમ પ્રલય સુધી તારા દેહની રક્ષણરૂપે દેખરેખ રાખીશું.

Verse 31

दानवेश शिवप्राप्तिर्भावभक्त्यैव जायते । शिवं चालयितुं बुद्धिः कथं तव भविष्यति

હે દાનવેશ! શિવપ્રાપ્તિ માત્ર ભાવભક્તિથી જ થાય છે; તો શિવને ડગમગાવવાનો વિચાર તને કેમ ઉપજે?

Verse 32

अचलांश्चालयेद्यस्तु प्रासादान्ब्राह्मणान्पुरान् । अचिरेणैव कालेन पातकेनैव लिप्यते

જે અચલને હલાવવાનો પ્રયત્ન કરે—મંદિરો, બ્રાહ્મણો અને પવિત્ર પુરીઓને—તે ટૂંક સમયમાં પાપથી લિપ્ત થાય છે.

Verse 33

श्मशानवत्परित्याज्यः सत्यधर्मबहिष्कृतः । सत्यवागसि भद्रं ते मा विचालय देवताः

જે સત્ય અને ધર્મથી બહિષ્કૃત છે તે શ્મશાન સમાન ત્યાજ્ય છે. પરંતુ તું સત્યવાણી છે—તારું કલ્યાણ થાઓ; દેવતાઓને વિચલિત ન કર.

Verse 34

येन यातास्तु पितरो येन याताः पितामहाः । तेन मार्गेण गंतव्यं न चोल्लंघ्या सतां गतिः

જે માર્ગે પિતૃઓ અને પિતામહો ગયા, એ જ માર્ગે જવું જોઈએ; સજ્જનોની ગતિનું ઉલ્લંઘન ન કરવું.

Verse 35

दानवेश पिता ते हि ददौ लोकत्रयं हरेः । वाक्पाशबद्धः पाताले राज्यं चक्रे महीपतिः

હે દાનવેશ! તારા પિતાએ હરિના ત્રિલોકને દાનમાં આપી દીધું; પોતાના વચન-પાશથી બંધાઈ તે નૃપતિએ પાતાળમાં રાજ્ય કર્યું.

Verse 36

तथा त्वमसि वाक्पाशाच्छिवभक्तिसमन्वितः । भूतले तिष्ठ दैत्येंद्र मा वाग्वैकल्प्यमाप्नुहि

તું પણ તારા વચન-પાશથી બંધાયેલો અને શિવભક્તિથી યુક્ત છે. હે દૈત્યેન્દ્ર, ભૂતલ પર જ સ્થિર રહેજે; વાણીમાં ડગમગાટ કે વિરોધ ન પામજે.

Verse 37

वरांस्ते च प्रदास्यामो मा विचाल्या हि देवताः

અમે તને વરદાન પણ આપીશું; પરંતુ દેવતાઓને અશાંત ન કરજે.

Verse 38

व्यास उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं संतुष्टो दानवेश्वरः । प्राह प्रसन्नया वाचा ब्रह्माणं केशवं हरम्

વ્યાસે કહ્યું—બ્રહ્માના વચન સાંભળી દાનવેશ્વર સંતોષ પામ્યો અને પ્રસન્ન વાણીથી બ્રહ્મા, કેશવ અને હરને સંબોધ્યો.

Verse 39

लोहासुर उवाच । वाक्पाशबद्धस्तिष्ठामि न पुनर्भवतां बले । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रयोऽमी सुरसत्तमाः

લોહાસુર બોલ્યો—હું મારા વચન-પાશથી બંધાયેલો અહીં જ રહીશ; હવે તમારા બળથી નહીં. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને રુદ્ર—આ ત્રણેય દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

Verse 40

स्थास्यंति चेच्छरीरे मे किं न लब्धं मया ततः । इदं कलेवरं मे हि समारूढं त्रिभिः सुरैः

જો તમે મારા જ શરીરમાં નિવાસ કરશો, તો પછી મને શું અપ્રાપ્ત રહેશે? કારણ કે મારું આ કલેવર ત્રિદેવોથી અધિષ્ઠિત—સમારૂઢ—થઈ ગયું છે.

Verse 41

भूम्यां भवतु विख्यातं मत्प्रभावात्सुरोत्तमाः

હે સૂરોત્તમો, મારા પ્રભાવથી આ પૃથ્વી પર વિખ્યાત થાઓ।

Verse 42

लोहासुरस्य वाक्येन हर्षिता स्त्रिदशास्त्रयः । ददुः प्रत्युत्तरं तस्मै ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

લોહાસુરના વચનોથી પ્રસન્ન થઈ દેવત્રય આનંદિત થયું; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરે તેને પ્રત્યुत્તર આપ્યું।

Verse 43

सत्यवाक्पाशतो दैत्यो न सत्याच्चलितो यतः । तेन सत्येन संतुष्टा दास्या मस्ते मनीप्सितम्

હે દૈત્ય, સત્યવાણીના પાશથી બંધાયેલો હોવા છતાં તું સત્યથી ડગ્યો નથી; તે સત્યથી અમે પ્રસન્ન છીએ, તને ઇચ્છિત વર આપશું।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । यथा स्नानं ब्रह्मज्ञानं देहत्यागो गयातले । धर्मारण्ये तथा दैत्य धर्म्मेश्वरपुरः स्थिते

બ્રહ્માએ કહ્યું—જેમ ગયાતલમાં સ્નાન, બ્રહ્મજ્ઞાન અને દેહત્યાગ પરમ ફળદાયક છે, તેમ હે દૈત્ય, ધર્મ્મેશ્વરપુરના સાન્નિધ્યમાં આવેલા ધર્મારણ્યમાં પણ (વિધિઓ) તથૈવ છે।

Verse 45

कूपे तर्प्पणकं श्राद्धं शंसंति पितरो दिवि । संतुष्टा पिंडदानेन गयायां पितरो यथा

પવિત્ર કૂવામાં તરપણસહિત શ્રાદ્ધને સ્વર્ગસ્થ પિતૃઓ પ્રશંસા કરે છે; જેમ ગયામાં પિંડદાનથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે તેમ।

Verse 46

वांछंति तर्प्पणं कूपे धर्मारण्ये विशुद्धये । दानवेन्द्र शरीरं तु तीर्थं तव भविष्यति

ધર્મારણ્યમાં શુદ્ધિ માટે લોકો તે કૂવામાં તર્પણ કરવા ઇચ્છશે. હે દાનવેન્દ્ર, તારો દેહ જ આગળ ચાલીને તીર્થ બનશે.

Verse 47

एकविंशतिवारांस्तु गयायां तर्प्पणे कृते । पितॄणां या परा तृप्तिर्जायते दानवाधिप

હે દાનવાધિપ, ગયામાં એકવીસ વાર તર્પણ કરવાથી પિતૃઓને જે પરમ તૃપ્તિ થાય છે—

Verse 48

धर्मेश्वर पुरस्तात्सा त्वेकदा पितृतर्पणात् । स्याद्वै दशगुणा तृप्तिः सत्यमेव न संशयः

—એ જ તૃપ્તિ ધર્મેશ્વરના સમક્ષ એકવાર પિતૃ-તર્પણ કરવાથી દસગણી થાય છે. આ સત્ય છે; શંકા નથી.

Verse 49

पितॄणां पिंडदानेन अक्षय्या तृप्तिरस्त्विह । शिवरूपांतराले वै धर्मारण्ये धरातले

અહીં ધરતી પર ધર્મારણ્યમાં—શિવના પ્રાકટ્યથી ચિહ્નિત પવિત્ર અંતરાલમાં—પિંડદાનથી પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ થાઓ.

Verse 50

श्रद्धयैव हि कर्त्तव्याः श्राद्धपिंडोदकक्रियाः । तथांतराले चास्माकं श्राद्धपिंडौ विशेषतः

શ્રાદ્ધની પિંડ તથા ઉદકક્રિયાઓ નિશ્ચયે શ્રદ્ધાથી જ કરવી જોઈએ. અને અહીં તે પવિત્ર અંતરાલમાં અમારું શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન વિશેષ ફળદાયી છે.

Verse 51

तथा शरीरे क्वापिस्तांचिंता सत्योऽसि सुव्रत । त्रिषु लोकेषु दुष्प्रापं सत्यं ते दिवि संस्थितम्

તેમ જ, હે સત્યનિષ્ઠ સુવ્રત, તારા શરીરમાં ક્યાંય પણ ચિંતા લેશમાત્ર ન રહેવા દે. ત્રિલોકમાં સત્ય દુર્લભ છે; તારો સત્ય સ્વર્ગમાં પણ પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 52

अस्मद्वाक्येन सत्येन तत्तथाऽसुरसत्तम । गयासमधिकं तीर्थं तव जातं धरातले

અમારા વચનના સત્યબળથી તેમ જ થાઓ, હે અસુરશ્રેષ્ઠ। ધરાતળ પર તારા માટે ગયા સમાન—અથવા વધુ—એક તીર્થ પ્રગટ થયું છે.

Verse 53

अस्माकं स्थितिरव्यग्रा तव देहे न संशयः । सत्यपाशेन बद्धाः स्म दृढमेव त्वयाऽनघ

તારા દેહમાં અમારી સ્થિતિ અચલ અને નિર્વિઘ્ન છે—એમાં શંકા નથી. હે અનઘ, સત્યના પાશથી તું અમને દૃઢપણે બાંધી રાખ્યા છે.

Verse 54

विष्णुरुवाच । गयाप्रयाग कस्याऽपि फलं समधिकं स्मृतम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां लोहयष्ट्यां पिंडदानतः

વિષ્ણુએ કહ્યું—ગયા અને પ્રયાગનું ફળ અન્ય કોઈ સ્થાન કરતાં અધિક માનવામાં આવ્યું છે; વિશેષ કરીને ચતુર્દશી અને અમાવાસ્યાએ લોહયષ્ટીમાં પિંડદાન કરવાથી.

Verse 55

बलिपुत्रस्य सत्येन महती तृप्तिरत्र हि । मा कुरुष्वात्र संदेहं तव देहे स्थिता स्वयम्

બલિપુત્રના સત્યથી અહીં ખરેખર મહાન તૃપ્તિ (પિતૃઓની) થાય છે. તેમાં શંકા ન કર; તે પુણ્યશક્તિ સ્વયં તારા દેહમાં સ્થિત છે.

Verse 56

सरस्वती पुण्यतोया ब्रह्मलोकात्प्रयात्युत । प्लावयिष्यंति देहांगं मया सह सुसंगता

પવિત્ર જળવાળી સરસ્વતી નિશ્ચયે બ્રહ્મલોકમાંથી અહીં આવશે. મારી સાથે સુસંગત થઈ તે દેહના અંગોને સ્નાન કરાવી શુદ્ધિ માટે પ્લાવિત કરશે.

Verse 57

यथो वै द्वारका वासो देवस्तत्र महेश्वरः । विरंचिर्यत्र तीर्थानि त्रीण्येतानि धरातले

જેમ દ્વારકા દિવ્ય નિવાસ છે અને ત્યાં દેવ મહેશ્વર વિરાજે છે; તેમજ જ્યાં વિરંચિ (બ્રહ્મા) હાજર છે—ધરતી પર આ ત્રણેય તીર્થરૂપે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 58

भविष्यति च पाताले स्वर्गलोके यमक्षये । विख्यातान्यसुरश्रेष्ठ पि तॄणां तृप्तिहेतवे

હે અસુરશ્રેષ્ઠ! આ સ્થાનો પાતાળમાં, સ્વર્ગલોકમાં અને યમલોકમાં પણ પ્રસિદ્ધ થશે—પિતૃઓની તૃપ્તિના હેતુરૂપે.

Verse 59

अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि गाथां पितृकृतां पराम् । आज्ञारूपां हि पुत्राणां तां शृणुष्व ममानघ

હવે હું પિતૃઓએ રચેલી બીજી એક પરમ ગાથા કહું છું; તે પુત્રો માટે આજ્ઞારૂપ ઉપદેશ છે. હે નિર્દોષ, તેને સાંભળો.

Verse 60

पितर ऊचुः । शंकरस्याग्रतः स्थानं रुद्रलोकप्रदं नृणाम् । पापदेहविशुद्ध्यर्थं पापेनोपहतात्मनाम्

પિતૃઓએ કહ્યું: શંકરના સમક્ષ એક પવિત્ર સ્થાન છે, જે મનુષ્યોને રુદ્રલોક પ્રદાન કરે છે; પાપથી આઘાત પામેલી આત્માઓના પાપમય દેહની શુદ્ધિ માટે તે છે.

Verse 61

तस्मिंस्तिलोदकेनापि सद्गतिं यांति तर्पिताः । पितरो नरकाद्वा पि सुपुत्रेण सुमेधसा

ત્યાં તિલોદકથી તર્પિત થયેલા પિતૃઓ પણ સદ્ગતિને પામે છે. સુમેધાવાન સદ્પુત્ર દ્વારા તેઓ નરકમાંથી પણ મુક્ત થાય છે.

Verse 62

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्तत्र पितृमुक्तये । पित्रादिकान्समुद्दिश्य दृष्ट्वा रुद्रं च केशवम्

ત્યાં પિતૃમુક્તિ માટે ગોપ્રદાનની પ્રશંસા થાય છે. પિતૃઆદિકોને ઉદ્દેશીને આવાહન કરી રુદ્ર અને કેશવ—બન્નેનું દર્શન-પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 63

तिलपिण्याकपिंडेन तृप्तिं यास्यामहे पराम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां तथा च पितृतर्पणम्

તિલપિણ્યાકના પિંડથી અમે પિતૃઓને પરમ તૃપ્તિ અપાવશું. તેમજ ચતુર્દશી અને અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃતર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 64

अज्ञातगोत्रजन्मानस्तेभ्यः पिंडांस्तु निर्वपेत् । तेऽपि यांति दिवं सर्वे ये दत्त इति श्रुतिः

જેનુ ગોત્ર અજ્ઞાત હોય, તેમના માટે પણ પિંડ અર્પણ કરવો જોઈએ. શ્રુતિ કહે છે—‘જેનને દાન અપાયું’—તે સર્વે સ્વર્ગને પામે છે.

Verse 65

सर्वकार्याणि संत्यज्य मानवैः पुण्यमीप्सुभिः । प्राप्ते भाद्रपदे मासे गंतव्या लोहयिष्टका । अज्ञातगोत्रनाम्ना तु पिंड मंत्रमिमं शृणु

પુણ્ય ઇચ્છનાર મનુષ્યોએ સર્વ કાર્યો ત્યજી, ભાદ્રપદ માસ આવતા લોહયિષ્ટકામાં જવું જોઈએ. અને હવે અજ્ઞાત ગોત્ર-નામવાળા માટે આ પિંડમંત્ર સાંભળો.

Verse 66

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । अतीतगोत्रजास्तेभ्यः पिंडोऽयमुपतिष्ठतु

પિતૃવંશમાં અવસાન પામેલાં અને માતૃવંશમાં પણ અવસાન પામેલાં, તેમજ ભૂતકાળના વિસ્મૃત ગોત્રવાળાં સૌને આ પિંડ અર્પિત થાઓ।

Verse 67

विष्णुरुवाच । अनेनैव तु मंत्रेण ममाग्रे सुरसत्तम । क्षीणे चंद्रे चतुर्द्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत्

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ! આ જ મંત્રથી, મારી સન્નિધિમાં, નભસ્ય માસની ક્ષીણચંદ્રવાળી ચતુર્દશીએ પિંડ અર્પણ કરવો।

Verse 68

पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः । तिलपिण्याकपिंडेन पितरो मोक्षमाप्नुयुः

પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ થશે—એમાં સંશય નથી. તિલ-પિણ્યાકના પિંડથી પિતૃગણ મોક્ષ પામે.

Verse 69

क्षणत्रयविनिर्मुक्ता मानवा जगतीतले । भविष्यंति न संदेहो लोहयष्ट्या तिलतर्पणे

પૃથ્વી પરના માનવો ત્રણ ક્ષણમાં જ (પાપભારથી) મુક્ત થશે—એમાં સંશય નથી—લોહયષ્ટીમાં કરેલા તિલ-તર્પણથી।

Verse 70

स्नात्वा यः कुरुते चात्र पितृपिंडोदकक्रियाः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावद्ब्रह्मदिवानिशम्

જે સ્નાન કરીને અહીં પિતૃ-પિંડ તથા ઉદક-ક્રિયાઓ કરે છે, તેના પિતૃઓ બ્રહ્માના દિવસ-રાત જેટલો સમય રહે, તેટલો સમય તૃપ્ત રહે છે।

Verse 71

अमावास्यादिनं प्राप्य मासि भाद्रपदे सरः । ब्रह्मणो यष्टिकायां तु यः कुर्यात्पितृतर्पणम्

ભાદ્રપદ માસની અમાવાસ્યાના દિવસે બ્રહ્માની યષ્ટિકા નામના પવિત્ર સરોવરે જે પિતૃઓને તર્પણ કરે છે, તે તે તીર્થનું વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 72

पितरस्तस्य तृप्ताः स्युर्यावदाभूतसंप्लवम् । तेषां प्रसन्नो भगवानादिदेवो महेश्वरः

તેના પિતૃઓ પ્રલય સુધી તૃપ્ત રહે છે; અને તેમના હિતાર્થે આદિદેવ ભગવાન મહેશ્વર પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 73

अस्य तीर्थस्य यात्रायां मतिर्येषां भविष्यति । गोक्षीरेण तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले

જેઓનું મન આ તીર્થયાત્રામાં સ્થિર થાય, તેઓ ગાયના દૂધ અને સફેદ તલ સાથે સરસ્વતીના જળમાં સ્નાન કરીને પાવન બને છે।

Verse 74

तर्पयेदक्षया तृप्तिः पितॄणां तस्य जायते । श्राद्धं चैव प्रकु र्वीत सक्तुभिः पयसा सह

તે તર્પણ કરે; તેથી તેના પિતૃઓને અક્ષય તૃપ્તિ થાય છે। તેમજ સક્તુ (ભૂંજેલા જવનું લોટ) દૂધ સાથે લઈને શ્રાદ્ધ પણ કરવું।

Verse 75

अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोदमिच्छुकः । रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दयाद्वस्त्राणि यमतीर्थके

અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃઓનો આનંદ ઇચ્છનાર રુદ્રતીર્થમાં ગાયનું દાન કરે અને યમતીર્થમાં વસ્ત્રોનું દાન કરે।

Verse 76

विष्णुतीर्थे हिरण्यं च पितॄणां मोक्षमिच्छुकः । विनाक्षतैर्विना दर्भैर्विना चासनमेव च । वारिमात्राल्लोहयष्ट्यां गयाश्राद्धफलं लभेत्

જે પિતૃઓના મોક્ષની ઇચ્છા રાખે, તે વિષ્ણુતીર્થમાં સુવર્ણદાન કરે. અને લોહયષ્ટીમાં તો માત્ર જળમાત્રથી—અક્ષત, દર્ભ અને આસન વિના પણ—ગયા-શ્રાદ્ધનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 77

सूत उवाच । एतद्वः कथितं विप्रा लोहासुरविचेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

સૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો! લોહાસુર સંબંધિત આ વર્તાંત મેં તમને કહ્યો. આ સાંભળતાં જ બ્રહ્મહત્યારો કે ગોહત્યારો પણ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 78

एकविंशतिवारन्तु गयायां पिंड पातने । तत्फलं समवाप्नोति सकृदस्मिञ्छ्रुते सति

ગયામાં એકવીસ વાર પિંડદાન કરવાથી જે ફળ મળે, તે જ ફળ આ કથા એકવાર સાંભળવાથી પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 79

चतुःष्कोटि द्विलक्षं च सहस्रं शतमेव च । धेनवस्तेन दत्ताः स्युर्माहात्म्यं शृणु यात्तु यः

જે આ માહાત્મ્ય સાંભળે છે, તે ચાર કરોડ, બે લાખ, એક હજાર અને એક સો—એટલી ગાયોનું દાન કરનાર ગણાય છે.