Adhyaya 20

Verse 1

सूत उवाच । अथ रुद्राक्षमाहात्म्यं वर्णयामि समासतः । सर्वपापक्षयकरं शृण्वतां पठतामपि

સૂત બોલ્યા—હવે હું સંક્ષેપમાં રુદ્રાક્ષનું માહાત્મ્ય વર્ણવું છું. તેને સાંભળનારાઓને અને પાઠ/જપ કરનારાઓને પણ તે સર્વ પાપનો ક્ષય કરનારું છે.

Verse 2

अभक्तो वापि भक्तो वा नीचो नीचतरोपि वा । रुद्राक्षान्धारयेद्यस्तु मुच्यते सर्वपातकैः

અભક્ત હોય કે ભક્ત, નીચ હોય કે વધુ નીચ—જે રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે છે તે સર્વ મહાપાતકોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 3

रुद्राक्षधारणं पुण्यं केन वा सदृशं भवेत् । महाव्रतमिदं प्राहुर्मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

રુદ્રાક્ષ ધારણનું પુણ્ય—તેની સમકક્ષ બીજું શું હોઈ શકે? તત્ત્વદર્શી મુનિઓ તેને ‘મહાવ્રત’ કહે છે.

Verse 4

सहस्रं धारयेद्यस्तु रुद्राक्षाणां धृतव्रतः । तं नमंति सुराः सर्वे यथा रुद्रस्तथैव सः

જે વ્રતમાં દૃઢ રહી એક હજાર રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે છે, તેને સર્વ દેવો રુદ્રને જેમ નમે તેમ નમે છે; તે પણ રુદ્રતુલ્ય બને છે.

Verse 5

अभावे तु सहस्रस्य बाह्वोः षोडश षोडश । एकं शिखायां करयोर्द्वादश द्वादशैव हि

જો સહસ્ર રુદ્રાક્ષ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો બંને ભુજાઓ પર સોળ‑સોળ ધારણ કરવું. શિખામાં એક, અને બંને હાથ પર બાર‑બાર ધારણ કરવું.

Verse 6

द्वात्रिंशत्कंठदेशे तु चत्वारिंशत्तु मस्तके । एकैक कर्णयोः षट् षट् वक्षस्यष्टोत्तरं शतम् । यो धारयति रुद्राक्षान्रुद्रवत्सोपि पूज्यते

કંઠમાં બત્રીસ, મસ્તક પર ચાલીસ; દરેક કાનમાં છ‑છ, અને વક્ષસ્થળ પર એકસો આઠ રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવું. જે આ રીતે રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે તે રુદ્ર સમાન પૂજ્ય બને છે.

Verse 7

मुक्ताप्रवालस्फटिकरौप्यवैदूर्यकांचनैः । समेतान्धारयेद्यस्तु रुद्राक्षान्स शिवो भवेत्

મોતી, પ્રવાળ, સ્ફટિક, રજત, વૈદૂર્ય (લહસુનિયા) અને કાંસન/સુવર્ણ સાથે જે રુદ્રાક્ષોને એકસાથે ધારણ કરે છે, તે શિવભાવને પામે છે.

Verse 8

केवलानपि रुद्राक्षान्यथालाभं बिभर्ति यः । तं न स्पृशंति पापानि तमांसीव विभावसुम्

જે માત્ર રુદ્રાક્ષોને પણ, યથાલાભ ધારણ કરે છે, તેને પાપો સ્પર્શતા નથી—જેમ અંધકાર સૂર્યને સ્પર્શતો નથી.

Verse 9

रुद्राक्षमालया जप्तो मंत्रोऽनंतफलप्रदः । अरुद्राक्षो जपः पुंसां तावन्मात्रफलप्रदः

રુદ્રાક્ષમાળાથી કરાયેલ મંત્રજપ અનંત ફળ આપનાર છે. રુદ્રાક્ષ વિના મનુષ્યોનો જપ માત્ર એટલું જ મર્યાદિત ફળ આપે છે.

Verse 10

यस्यांगे नास्ति रुद्राक्ष एकोपि बहुपुण्यदः । तस्य जन्म निरर्थं स्यात्त्रिपुंड्ररहितं यदि

જેનાં અંગ પર એક પણ રુદ્રાક્ષ નથી—જે બહુ પુણ્યદાયક છે—અને જે ત્રિપુંડ્ર (ભસ્મની ત્રણ રેખા) વિહોણો છે, તેનું જન્મ નિષ્ફળ બને છે।

Verse 11

रुद्राक्षं मस्तके बद्ध्वा शिरःस्नानं करोति यः । गंगास्नानफलं तस्य जायते नात्र संशयः

જે મસ્તક પર રુદ્રાક્ષ બાંધીને શિરઃસ્નાન કરે છે, તેને ગંગાસ્નાનનું ફળ મળે છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 12

रुद्राक्षं पूजयेद्यस्तु विना तोयाभिषेचनम् । यत्फलं लिंगपूजायास्तदेवाप्नोति निश्चितम्

જે પાણીથી અભિષેક કર્યા વિના પણ રુદ્રાક્ષની પૂજા કરે છે, તે નિશ્ચિત રીતે શિવલિંગ-પૂજાનું જ ફળ પામે છે।

Verse 13

एकवक्त्राः पंचवक्त्रा एकादशमुखाः परे । चतुर्दशमुखाः केचिद्रुद्राक्षा लोकपूजिताः

કેટલાક રુદ્રાક્ષ એકમુખી, કેટલાક પંચમુખી, કેટલાક એકાદશમુખી, અને કેટલાક ચતુર્દશમુખી—આ રુદ્રાક્ષો લોકમાં પૂજિત છે।

Verse 14

भक्त्या संपूजितो नित्यं रुद्राक्षः शंकरात्मकः । दरिद्रं वापि कुरुते राजराजश्रियान्वितम्

શંકરસ્વરૂપ રુદ્રાક્ષની જો નિત્ય ભક્તિપૂર્વક પૂજા થાય, તો તે દરિદ્રને પણ રાજાઓ જેવી રાજશ્રીથી યુક્ત કરે છે।

Verse 15

अत्रेदं पुण्यमाख्यानं वर्णयंति मनीषिणः । महापापक्षयकरं श्रवणात्कीर्त्तनादपि

અહીં મનીષીઓ આ પુણ્ય આખ્યાનનું વર્ણન કરે છે—જે માત્ર શ્રવણથી કે કીર્તનથી પણ મહાપાપનો ક્ષય કરનાર છે।

Verse 16

राजा काश्मीरदेशस्य भद्रसेन इति श्रुतः । तस्य पुत्रो ऽभवद्धीमान्सुधर्मानाम वीर्यवान्

કાશ્મીર દેશમાં ભદ્રસેન નામે પ્રસિદ્ધ એક રાજા હતો। તેને સుధર્મા નામનો બુદ્ધિમાન અને પરાક્રમી પુત્ર થયો।

Verse 17

तस्यामात्यसुतः कश्चित्तारको नाम सद्गुणः । बभूव राजपुत्रस्य सखा परमशोभनः

તેના એક અમાત્યનો પુત્ર તારક નામે સદ્ગુણસંપન્ન હતો। તે રાજપુત્રનો અત્યંત શોભન સખા બન્યો।

Verse 18

तावुभौ परमस्निग्धौ कुमारौ रूपसुन्दरौ । विद्याभ्यासपरौ बाल्ये सह क्रीडां प्रचक्रतुः

તે બંને કુમારો પરસ્પર પરમ સ્નેહી અને રૂપસુંદર હતા। બાળપણમાં સાથે રમતા અને વિદ્યાભ્યાસમાં તત્પર રહેતા।

Verse 19

तौ सदा सर्वगात्रेषु रुद्राक्षकृतभूषणौ । विचेरतुरुदारांगौ सततं भस्मधारिणौ

તેઓ હંમેશાં સર્વ અંગોમાં રુદ્રાક્ષના આભૂષણો ધારણ કરતા। ઉદાર અંગવાળા તેઓ સતત ભસ્મધારી બની વિચરતા।

Verse 20

हारकेयूरकटककुंडलादिविभूषणम् । हेमरत्नमयं त्यक्त्वा रुद्राक्षान्दधतुश्च तौ

હાર, કેયૂર, કટક, કુંડળ વગેરે સુવર્ણ-રત્નમય આભૂષણો ત્યજી, તે બંનેએ રુદ્રાક્ષ ધારણ કર્યા.

Verse 21

रुद्राक्षमालितौ नित्यं रुद्राक्षकरकंकणौ । रुद्राक्षकंठाभरणौ सदा रुद्राक्षकुंडलौ

તેઓ નિત્ય રુદ્રાક્ષમાળાથી શોભિત હતા; હાથમાં રુદ્રાક્ષના કંકણ, ગળામાં રુદ્રાક્ષનું આભરણ, અને કાનમાં સદા રુદ્રાક્ષના કુંડળ હતા.

Verse 22

हेमरत्नाद्यलंकारे लोष्टपाषाणदर्शनौ । बोध्यमानावपि जनैर्न रुद्राक्षान्व्यमुंचताम्

સુવર્ણ-રત્નના અલંકારો તેમને માટીના ઢગલા અને પથ્થર સમાન લાગતા; લોકો સમજાવતા છતાં તેમણે રુદ્રાક્ષ ત્યજ્યા નહીં.

Verse 23

तस्य काश्मीरराजस्य गृहं प्राप्तो यदृच्छया । पराशरो मुनिवरः साक्षादिव पितामहः

તે કાશ્મીરરાજાના ગૃહે યદૃચ્છાએ મુનિવર પરાશર આવ્યા—જાણે સాక్షાત્ પિતામહ બ્રહ્માજ પ્રગટ થયા હોય તેમ.

Verse 24

तमर्चयित्वा विधिवद्राजा धर्मभृतां वरः । प्रपच्छ सुखमासीनं त्रिकालज्ञं महामुनिम्

વિધિપૂર્વક તેમની પૂજા કરીને, ધર્મભૃતાઓમાં શ્રેષ્ઠ રાજાએ સુખાસને બિરાજમાન ત્રિકાલજ્ઞ મહામુનિને પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 25

राजोवाच । भगवन्नेष पुत्रो मे सोपि मंत्रिसुतश्च मे । रुद्राक्षधारिणौ नित्यं रत्नाभरणनिःस्पृहौ

રાજાએ કહ્યું—હે ભગવન્! આ મારો પુત્ર છે અને તે મારા મંત્રીનો પુત્ર છે. બંને નિત્ય રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે છે અને રત્નાભૂષણોમાં નિઃસ્પૃહ રહે છે.

Verse 26

शास्यमानावपि सदा रत्नाकल्पपरिग्रहे । विलंघितास्मद्वचनौ रुद्राक्षेष्वेव तत्परौ

રત્નાભરણો સ્વીકારવા માટે સદા સમજાવવામાં આવ્યા છતાં, તેમણે મારી વાત અવગણી અને માત્ર રુદ્રાક્ષમાં જ તત્પર રહ્યા.

Verse 27

नोपदिष्टाविमौ बालौ कदाचिदपि केनचित् । एषा स्वाभाविकी वृत्तिः कथमासीत्कुमारयोः

આ બે બાળકોને ક્યારેય કોઈએ ઉપદેશ આપ્યો નથી; તો પછી આ બે કુમારોમાં આવી સ્વાભાવિક વૃત્તિ કેવી રીતે ઉપજી?

Verse 28

पराशर उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तव पुत्रस्य धीमतः । यथा त्वं मंत्रिपुत्रस्य प्राग्वृत्तं विस्मयावहम्

પરાશરે કહ્યું—હે રાજન, સાંભળો. હું તમારા બુદ્ધિમાન પુત્રનું પૂર્વવૃત્તાંત તથા મંત્રીપુત્રનું પણ આશ્ચર્યજનક ભૂતકાળ વર્ણવીશ.

Verse 29

नंदिग्रामे पुरा काचिन्महानंदेति विश्रुता । बभूव वारवनिता शृंगारललिताकृतिः

પૂર્વકালে નંદિગ્રામમાં મહાનંદા નામે પ્રસિદ્ધ એક વારવનિતા હતી; તે શૃંગારમાં નિપુણ અને રૂપે લલિત હતી.

Verse 30

छत्रं पूर्णेंदुसंकाशं यानं स्वर्णविराजितम् । चामराणि सुदंडानि पादुके च हिरण्मये

પૂર્ણિમાના ચંદ્ર સમું ઝળહળતું છત્ર, સુવર્ણથી વિરાજિત યાન, દૃઢ દંડવાળા ચામર, અને હિરણ્મય પાદુકા—આ બધું તેની દિવ્ય સમૃદ્ધિ હતું.

Verse 31

अंबराणि विचित्राणि महार्हाणि द्युमंति च । चंद्ररश्मिनिभाः शय्या पर्यंकाश्च हिरण्मयाः

તેના વસ્ત્રો અનેકવિધ ચિત્રવાળા, અતિ મૂલ્યવાન અને તેજસ્વી હતા; ચંદ્રકિરણ સમી કોમળ-દિપ્ત શય્યા, અને સુવર્ણમય પર્યંકો હતા.

Verse 32

गावो महिष्यः शतशो दासाश्च शतशस्तथा

સૈકડો ગાયો અને મહિષો હતા, અને એ જ રીતે સૈકડો દાસ-સેવકો પણ હતા.

Verse 33

सर्वाभरणदीप्तांग्यो दास्यश्च नवयौवना । भूषणानि परार्ध्याणि नवरत्नोज्ज्वलानि च

નવયૌવનથી યુક્ત તેની દાસીઓ સર્વ આભરણોથી દીપ્ત હતી; અને ત્યાં પરમ મૂલ્યવાન, નવરત્નોથી ઝળહળતા ભૂષણો પણ હતા.

Verse 34

गन्धकुंकुमकस्तूरीकर्पूरागुरुलेपनम् । चित्रमाल्यावतंसश्च यथेष्टं मृष्टभोजनम्

સુગંધ અને લેપન—કુંકુમ-ચંદન, કસ્તૂરી, કપૂર અને અગુરુનો લેપ—તથા ચિત્રમાલા અને કેશાવતંસ; અને ઇચ્છા મુજબ મૃષ્ટ ભોજન પણ હતું.

Verse 35

नानाचित्रवितानाढ्यं नानाधान्यमयं गृहम् । बहुरत्नसहस्राढ्यं कोटिसंख्याधिकं धनम्

તેણું ઘર અનેક રંગીન ચિત્રવિતાનોથી સમૃદ્ધ અને વિવિધ ધાન્યોથી પરિપૂર્ણ હતું. અનેક જાતનાં રત્નોના સહસ્રોથી ભરપૂર, અને ધન તો કરોડોની ગણતરીને પણ વટાવી જતું હતું.

Verse 36

एवं विभवसंपन्ना वेश्या कामविहारिणी । शिवपूजारता नित्यं सत्यधर्मपरायणा

આ રીતે મહાવૈભવથી સંપન્ન તે વેશ્યા, કામવિહારમાં વિહરતી હોવા છતાં, નિત્ય શિવપૂજામાં રત રહેતી અને સત્ય તથા ધર્મમાં દૃઢ પરાયણા હતી.

Verse 37

सदाशिवकथासक्ता शिवनामकथोत्सुका । शिवभक्तांघ्र्यवनता शिवभक्तिरतानिशम्

તે સદાશિવની કથાઓમાં આસક્ત હતી અને શિવનામની વાર્તાઓ માટે સદા ઉત્સુક રહેતી. શિવભક્તોના ચરણોમાં નમીને, દિવસ-રાત શિવભક્તિમાં જ રમતી હતી.

Verse 38

विनोदहेतोः सा वेश्या नाट्यमण्डपमध्यतः । रुद्राक्षैभूषयित्वैकं मर्कटं चैव कुक्कुटम्

વિનોદ માટે તે વેશ્યા નૃત્યમંડપના મધ્યમાંથી રુદ્રાક્ષોથી એક વાંદરા અને એક કૂકડાને પણ શોભાવ્યા।

Verse 39

करतालैश्च गीतैश्च सदा नर्तयति स्वयम् । पुनश्च विहसंत्युच्चैः सखीभिः परिवारिता

કરતાલોના તાલ અને ગીતો સાથે તે પોતે જ તેમને સદા નચાવતી. પછી સખીઓથી ઘેરાઈને તે વારંવાર ઊંચે અવાજે હસતી.

Verse 40

युग्मम् । रुद्राक्षैः कृतकेयूरकर्णाभरणभूषणः । मर्कटः शिक्षया तस्याः सदा नृत्यति बालवत्

રુદ્રાક્ષથી બનેલા કેયૂર અને કર્ણાભૂષણ ધારણ કરેલો તે વાનર; તેણીની શિક્ષાથી સદા બાળકની જેમ નૃત્ય કરતો હતો.

Verse 41

शिखायां बद्धरुद्राक्षः कुक्कुटः कपिना सह । चिरं नृत्यति नृत्यज्ञः पश्यतां चित्रमावहन्

શિખામાં રુદ્રાક્ષ બાંધેલો તે કુક્કુટ વાનર સાથે; નૃત્યમાં નિપુણ બની લાંબા સમય સુધી નાચતો અને દર્શકોને અદ્ભુત દૃશ્ય આપતો હતો.

Verse 42

एकदा भवनं तस्याः कश्चिद्वैश्यः शिवव्रती । आजगाम सरुद्राक्षस्त्रिपुंड्री निर्ममः कृती

એક વખત શિવવ્રતી એક વૈશ્ય તેના ઘેર આવ્યો—રુદ્રાક્ષધારી, ત્રિપુંડ્રથી ચિહ્નિત, મમતા-રહિત અને આચરણમાં નિયમિત.

Verse 43

स बिभ्रद्भस्म विशदे प्रकोष्ठे वरकंकणम् । महारत्नपरिस्तीर्णं ज्वलंतं तरुणार्कवत्

તે તેજસ્વી, શુદ્ધ વિભૂતિ ધારણ કરતો હતો; અને તેના પ્રકોષ્ઠ પર ઉત્તમ કંકણ હતું—મહા રત્નોથી જડિત, નવોદિત સૂર્ય સમું ઝગમગતું.

Verse 44

तमागतं सा गणिका संपूज्य परया मुदा । तत्प्रकोष्ठगतं वीक्ष्य कंकणं प्राह विस्मिता

તે આવ્યા ત્યારે તે ગણિકાએ પરમ આનંદથી તેનું સ્વાગત-પૂજન કર્યું; પછી તેના પ્રકોષ્ઠ પરનું કંકણ જોઈ તે આશ્ચર્યથી બોલી.

Verse 45

महारत्नमयः सोऽयं कंकणस्त्वत्करे स्थितः । मनो हरति मे साधौ दिव्यस्त्रीभूषणोचितः

મહારત્નમય આ કંકણ તારા હાથમાં શોભે છે. હે સાધ્વી, આ દિવ્ય સ્ત્રીભૂષણને યોગ્ય છે અને મારું મન મોહી લે છે.

Verse 46

इति तां वररत्नाढ्य सस्पृहां करभूषणे । वाक्ष्योदारमतिर्वैश्यः सस्मितं समभाषत

આ રીતે ઉત્તમ રત્નોથી સમૃદ્ધ અને હાથના આભૂષણ માટે આતુર એવી તેણીને જોઈ ઉદારમતિ વૈશ્યે સ્મિત સાથે તેને સંબોધી કહ્યું.

Verse 47

वैश्य उवाच । अस्मिन्रत्नवरे दिव्ये यदि ते सस्पृहं मनः । तमेवादत्स्व सुप्रीता मौल्यमस्य ददासि किम्

વૈશ્ય બોલ્યો—જો આ દિવ્ય શ્રેષ્ઠ રત્ન માટે તારા મનમાં ઇચ્છા હોય, તો પ્રસન્ન થઈને આ જ લઈ લે. તેના બદલામાં તું શું મૂલ્ય આપશે?

Verse 48

वेश्यो वाच । वयं तु स्वैरचारिण्यो वेश्यास्तु न पतिव्रताः । अस्मत्कुलोचितो धर्मो व्यभिचारो न संशयः

વેશ્યા બોલી—અમે સ્વૈરચારિણીઓ છીએ; વેશ્યાઓ પતિવ્રતા નથી. અમારા વર્ગનો રૂઢ ધર્મ પરપુરુષસંબંધ જ છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 49

यद्येतद्रत्नखचितं ददासि करभूषणम् । दिनत्रयमहोरात्रं तव पत्नी भवाम्यहम्

જો તું આ રત્નખচিত હાથનું આભૂષણ આપે, તો ત્રણ દિવસ-રાત હું તારી પત્ની બની રહીશ.

Verse 50

वैश्य उवाच । तथास्तु यदि ते सत्यं वचनं वारवल्लभे । ददामि रत्नवलयं त्रिरात्रं भव मद्वधूः

વૈશ્ય બોલ્યો—“તથાસ્તુ; હે વારવલ્લભે, જો તારો વચન સત્ય હોય. હું તને રત્નજડિત કંકણ આપું છું; ત્રણ રાત્રિ મારી પત્ની બન.”

Verse 51

एतस्मिन्व्यवहारे तु प्रमाणं शशिभास्करौ । त्रिवारं सत्यमित्युक्त्वा हृदयं मे स्पृश प्रिये

“આ વ્યવહારમાં ચંદ્ર અને સૂર્ય પ્રમાણ (સાક્ષી) રહેશે. ‘સત્ય’ એમ ત્રણ વાર કહી, હે પ્રિયે, મારું હૃદય સ્પર્શ કર.”

Verse 52

वेश्योवाच । दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी भूत्वा तव प्रभो । सहधर्मं चरामीति सा तद्धृदयमस्पृशत्

વેશ્યા બોલી—“હે પ્રભો, ત્રણ દિવસ-રાત હું તારી પત્ની બની તારી સાથે સહધર્મ આચરીશ.” એમ કહી તેણે તેનું હૃદય સ્પર્શ્યું.

Verse 53

अथ तस्यै स वैश्यस्तु प्रददौ रत्नकङ्कणम् । लिंगं रत्नमयं चास्या हस्ते दत्त्वेदमब्रवीत्

પછી તે વૈશ્યે તેને રત્નકંકણ આપ્યું; અને રત્નમય લિંગ તેના હાથમાં મૂકી આ રીતે બોલ્યો.

Verse 54

इदं रत्नमयं शैवं लिंगं मत्प्राणसंनिभम् । रक्षणीयं त्वया कांते तस्य हानिर्मृतिर्मम

“આ રત્નમય શૈવ લિંગ મારા પ્રાણ સમાન પ્રિય છે. હે કાંતે, તેનું રક્ષણ તારે કરવું; તેની હાનિ મારી માટે મૃત્યુ સમાન છે.”

Verse 55

एवमस्त्विति सा कांता लिंगमादाय रत्नजम् । नाट्यमण्डपिकास्तंभे निधाय प्राविशद्गृहम्

“એવમસ્તુ” કહી તે પ્રિયા રત્નસમુદ્ભવ લિંગ લઈને નાટ્ય-મંડપિકાના સ્તંભમાં સ્થાપી પછી ગૃહમાં પ્રવેશી।

Verse 56

सा तेन संगता रात्रौ वैश्येन विटधर्मिणा । सुखं सुष्वाप पर्यंके मृदुतल्पोपशोभिते

તે રાત્રે તે વિટધર્મી વૈશ્ય સાથે સંગત થઈ અને મૃદુ ગાદીથી શોભિત પલંગ પર સુખથી સૂઈ ગઈ।

Verse 57

ततो निशीथसमये नाट्यमण्डपिकांतरे । अकस्मादुत्थितो वह्निस्तमेव सहसावृणोत्

પછી નિશીથ સમયે નાટ્ય-મંડપિકાની અંદર અચાનક અગ્નિ પ્રગટ્યો અને તેણે તેને તત્કાળ ઘેરી લીધો।

Verse 58

मण्डपे दह्यमाने तु सहसोत्थाय संभ्रमात् । सा वेश्या मर्कटं तत्र मोचयामास बंधनात्

મંડપ બળતો જોઈ તે વેશ્યા ગભરાઈને સહસા ઊભી થઈ અને ત્યાંના વાંદરાને બંધનમાંથી મુક્ત કર્યો।

Verse 59

स मर्कटो मुक्तबंधः कुक्कुटेन सहामुना । भीतो दूरं प्रदुद्राव विधूयाग्निकणान्बहून्

બંધનમુક્ત તે વાંદરો આ કૂકડા સાથે ભયથી દૂર દોડ્યો અને અનેક અગ્નિકણો ઝાડતો ગયો।

Verse 60

स्तंभेन सह निर्दग्धं तल्लिंगं शकलीकृतम् । दृष्ट्वा वेश्या च वैश्यश्च दुरंतं दुःखमापतुः

સ્તંભ સહિત દગ્ધ થઈ ખંડખંડ થયેલું તે લિંગ જોઈ વેશ્યા અને વૈશ્ય—બંને અસહ્ય શોકમાં ડૂબી ગયા.

Verse 61

दृष्ट्वा प्राणसमं लिंगं दग्धं वैश्यपतिस्तथा । स्वयमप्याप्तनिर्वेदो मरणाय मतिं दधौ

પ્રાણ સમાન પ્રિય તે લિંગ દગ્ધ થયેલું જોઈ વૈશ્યપતિ ગાઢ નિર્વેદથી ભરાઈ મૃત્યુનો નિશ્ચય કરવા લાગ્યો.

Verse 62

निर्वेददान्नितरां खेदाद्वैश्यस्तामाह दुःखिताम् । शिवलिंगे तु निर्भिन्ने नाहं जीवितुमुत्सहे

પશ્ચાત્તાપ અને વધુ ખેદથી વ્યાકુળ વૈશ્યે તે દુઃખિતાને કહ્યું—“શિવલિંગ તૂટી ગયે પછી હું જીવવા ઇચ્છતો નથી.”

Verse 63

चितां कारय मे भद्रे तव भृत्यैर्बलाधिकैः । शिवे मनः समावेश्य प्रविशामि हुताशनम्

“હે ભદ્રે, તારા બલવાન ભૃત્યો દ્વારા મારા માટે ચિતા તૈયાર કરાવ. શિવમાં મન સ્થિર કરી હું હુતાશનમાં પ્રવેશ કરીશ.”

Verse 64

यदि ब्रह्मेंद्रविष्ण्वाद्या वारयेयुः समेत्य माम् । तथाप्यस्मिन्क्षणे धीरः प्रविश्याग्निं त्यजाम्यसून्

“જો બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ વગેરે બધા મળીને મને અટકાવે, તો પણ હું આ ક્ષણેજ ધીરતાથી અગ્નિમાં પ્રવેશ કરી પ્રાણ ત્યજી દઈશ.”

Verse 65

तमेवं दृढबंधं सा विज्ञाय बहुदुःखिता । स्वभृत्यैः कारयामास चितां स्वनगराद्बहिः

તેને આ રીતે દૃઢનિશ્ચયવાળો જાણીને તે અત્યંત શોકાકુલ થઈ. ત્યારબાદ તેણે પોતાના સેવકો દ્વારા નગરની બહાર ચિતા બનાવડાવી.

Verse 66

ततः स वैश्यः शिवभक्तिपूतः प्रदक्षिणीकृत्य समिद्धमग्निम् । विवेश पश्यत्सु जनेषु धीरः सा चानुतापं युवती प्रपेदे

પછી શિવભક્તિથી પવિત્ર થયેલો તે વૈશ્ય પ્રજ્વલિત અગ્નિની પ્રદક્ષિણા કરીને, લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે ધીરતાથી તેમાં પ્રવેશ્યો; અને તે યુવતી દહકતા પશ્ચાત્તાપથી વ્યાકુલ થઈ ગઈ.

Verse 67

अथ सा दुःखिता नारी स्मृत्वा धर्मं सुनिर्मलम् । सर्वान्बन्धून्समीक्ष्यैव बभाषे करुणं वचः

ત્યારે દુઃખિત તે નારીએ નિર્મળ ધર્મનું સ્મરણ કર્યું. સર્વ બંધુઓને જોઈને તેણે કરુણ વચન કહ્યું.

Verse 68

रत्नकंकणमादाय मया सत्यमुदाहृतम् । दिनत्रयमहं पत्नी वैश्यस्यामुष्य संमता

રત્નજડિત કંકણ લઈને મેં સત્ય જ કહ્યું હતું—ત્રણ દિવસ હું તે વૈશ્યની પત્ની તરીકે સ્વીકારાઈ હતી.

Verse 69

कर्मणा मत्कृतेनायं मृतो वैश्यः शिवव्रती । तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि सहानेन हुताशनम् । सधर्मचारिणीत्युक्तं सत्यमेतद्धि पश्यथ

મારા કરેલા કર્મના કારણે આ શિવવ્રતી વૈશ્ય મૃત્યુ પામ્યો છે. તેથી હું તેની સાથે હુતાશનમાં પ્રવેશ કરીશ. ‘સધર્મચારિણી’—આ વચન સત્ય છે; આ સત્ય જુઓ.

Verse 70

सत्येन प्रीतिमायांति देवास्त्रिभुवनेश्वराः । सत्यासक्तिः परो धर्मः सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्

સત્યથી ત્રિભુવનના ઈશ્વર એવા દેવો પ્રસન્ન થાય છે. સત્યમાં આસક્તિ જ પરમ ધર્મ છે; સત્ય પર સર્વે સ્થિર રીતે પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 71

सत्येन स्वर्गमोक्षौ च नासत्येन परा गतिः । तस्मासत्यं समाश्रित्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

સત્યથી સ્વર્ગ અને મોક્ષ બંને પ્રાપ્ત થાય છે; અસત્યથી પરમ ગતિ નથી. તેથી સત્યનો આશ્રય લઈને હું હુતાશનમાં (અગ્નિમાં) પ્રવેશ કરીશ.

Verse 72

इति सा दृढनिर्बंधा वार्यमाणापि बंधुभिः । सत्यलोपभयान्नारी प्राणांस्त्यक्तुं मनो दधे

આ રીતે, સગાંઓ રોકતા હોવા છતાં તે દૃઢ નિશ્ચયમાં અડગ રહી. સત્યભંગના ભયથી તે સ્ત્રીએ પ્રાણ ત્યાગવાનો મનમાં નિર્ધાર કર્યો.

Verse 73

सर्वस्वं शिवभक्तेभ्यो दत्त्वा ध्यात्वा सदाशिवम् । तमग्निं त्रिः परिक्रम्य प्रदेशाभिमुखी स्थिता

શિવભક્તોને પોતાનું સર્વસ્વ દાન આપી અને સદાશિવનું ધ્યાન કરીને, તેણે તે અગ્નિની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરી અને પછી તેની સામે ઊભી રહી.

Verse 74

तां पतंतीं समिद्धेऽग्नौ स्वपदार्पितमानसाम् । वारयामास विश्वात्मा प्रादुर्भूतः शिवः स्वयम्

જ્યારે તે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પડવા લાગી અને તેનું મન તેમના ચરણોમાં અર્પિત હતું, ત્યારે વિશ્વાત્મા શિવ સ્વયં પ્રાદુર્ભૂત થઈ તેને અટકાવ્યા.

Verse 75

सा तं विलोक्याखिलदेव देवं त्रिलोचनं चन्द्रकलावतंसम् । शशांकसूर्यानलकोटिभासं स्तब्धेव भीतेव तथैव तस्थौ

તેણે તેને જોયો—સમસ્ત દેવોના દેવ, ત્રિનેત્ર, ચંદ્રકલાથી શોભિત, કરોડો ચંદ્ર-સૂર્ય-અગ્નિ સમાન તેજસ્વી—ત્યારે તે સ્તબ્ધ, જાણે ભયભીત થઈ, એમ જ ઊભી રહી ગઈ।

Verse 76

तां विह्वलां परित्रस्तां वेपमानां जडी कृताम् । समाश्वास्य गलद्बाष्पां करे गृह्याब्रवीद्वचः

તેણીને વ્યાકુળ, અત્યંત ભયભીત, કંપતી અને જડ બની ગયેલી જોઈ તેમણે તેને આશ્વાસન આપ્યું; આંસુ વહેતાં તેનું હાથ પકડીને આ વચન બોલ્યા।

Verse 77

शिव उवाच । सत्यं धर्मं च ते धैर्यं भक्तिं च मयि निश्चलाम् । निरीक्षितुं त्वत्सकाशं वैश्यो भूत्वाहमागतः

શિવ બોલ્યા—તારું સત્ય, ધર્મ, ધૈર્ય અને મારી પ્રત્યેની અચલ ભક્તિ નિરીક્ષવા માટે હું વૈશ્યનું રૂપ ધારણ કરીને તારા પાસે આવ્યો છું।

Verse 78

माययाग्निं समुत्थाप्य दग्धवान्नाट्यमंडपम् । दग्धं कृत्वा रत्नलिंगं प्रवृष्टोस्मि हुताशनम्

મારી માયાથી મેં અગ્નિ ઊભી કરી નાટ્યમંડપ દગ્ધ કર્યો। રત્નલિંગને પણ દગ્ધ થયેલું દેખાડીને, હું પોતે હુતાશનમાં પ્રવેશ્યો।

Verse 79

वेश्याः कैतवकारिण्यः स्वैरिण्यो जनवंचकाः । सा त्वं सत्यमनुस्मृत्य प्रविष्टाग्निं मया सह

વેશ્યાઓ ઘણીવાર કપટ કરનાર, સ્વૈરિણિ અને લોકોને છેતરનાર હોય છે; પરંતુ તું સત્યનું સ્મરણ કરીને મારી સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ।

Verse 80

अतस्ते संप्रदास्यामि भोगांस्त्रिदशदुर्लभान् । आयुश्च परमं दीर्घमारोग्यं च प्रजोन्नतिम् । यद्यदिच्छसि सुश्रोणि तत्तदेव ददामि ते

અતએવ હું તને દેવતાઓને પણ દુર્લભ એવા ભોગો આપું છું—પરમ દીર્ઘ આયુષ્ય, નિરોગતા અને સંતાન-સમૃદ્ધિ. હે સુશ્રોણિ, તું જે જે ઇચ્છે તે જ હું તને આપું છું.

Verse 81

सूत उवाच । इति ब्रुवति गौरीशे सा वेश्या प्रत्यभाषत

સૂત બોલ્યા—ગૌરીશએ આમ કહ્યે ત્યારે તે વેશ્યાએ પ્રત્યુત્તર આપ્યો.

Verse 82

वेश्योवाच । न मे वांछास्ति भोगेषु भूमौ स्वर्गे रसातले । तव पादांबुजस्पर्शादन्यत्किंचिन्न वै वृणे

વેશ્યા બોલી—પૃથ્વી પર, સ્વર્ગમાં કે રસાતળમાં પણ મને ભોગોની ઇચ્છા નથી. તમારા પાદપદ્મના સ્પર્શ સિવાય હું બીજું કશું પસંદ કરતી નથી.

Verse 83

एते भृत्याश्च दास्यश्च ये चान्ये मम बांधवाः । सर्वे त्वदर्चनपरास्त्वयि संन्यस्तवृत्तयः

આ સેવકો-સેવિકાઓ અને મારા અન્ય બંધુજનો—બધા જ તમારી અર્ચનામાં તત્પર રહે, અને પોતાનું સમગ્ર જીવનવર્તન તમને સમર્પિત કરે.

Verse 84

सर्वानेतान्मया सार्धं नीत्वा तव परं पदम् । पुनर्जन्मभयं घोरं विमोचय नमोस्तु ते

આ બધાને મને સાથે લઈને તમારા પરમ પદે પહોંચાડીને, અમને પુનર્જન્મના ભયંકર ભયથી મુક્ત કરો. તમને નમસ્કાર છે.

Verse 85

तथेति तस्या वचनं प्रतिनंद्य महेश्वरः । तान्सर्वांश्च तया सार्धं निनाय परमं पदम्

“તથાસ્તુ” કહી મહેશ્વરે તેના વચનને અનુમોદન કર્યું અને તેના સહીત સૌને પરમ પદે લઈ ગયા।

Verse 86

पराशर उवाच । नाट्यमंडपिकादाहे यौ दूरं विद्रुतौ पुरा । तत्रावशिष्टौ तावेव कुक्कुटो मर्कटस्तथा

પરાશરે કહ્યું—પૂર્વે નાની નાટ્યમંડપિકા બળતી હતી ત્યારે બે દૂર દોડી ગયા; છતાં ત્યાં જ તેઓ બે જ અવશેષ રહ્યા—કુક્કુટ અને મર્કટ પણ.

Verse 87

कालेन निधनं यातो यस्तस्या नाट्यमर्कटः । सोभूत्तव कुमारोऽसौ कुवकुटो मंत्रिणः सुतः

સમય જતાં તે નાટ્યમર્કટનું અવસાન થયું; એ જ તારો આ પુત્ર થયો, અને તે કુક્કુટ મંત્રીનો પુત્ર થયો।

Verse 88

रुद्राक्षधारणोद्भूतात्पुण्यात्पूर्वभवार्जितात् । कुले महति संजातौ वर्तेते बालकाविमौ

રુદ્રાક્ષ ધારણથી ઉત્પન્ન, પૂર્વજન્મે અર્જિત પુણ્યના કારણે આ બે બાલકો મહાન કુળમાં જન્મ્યા છે અને તેમાં જ વર્તે છે।

Verse 89

पूर्वाभ्यासेन रुद्राक्षान्दधाते शुद्धमानसौ । अस्मिञ्जन्मनि तं लोकं शिवं संपूज्य यास्य तः

પૂર્વાભ્યાસના બળે શુદ્ધ મનવાળા તેઓ રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે છે; આ જન્મમાં શિવની સંપૂર્ણ પૂજા કરીને તેઓ તે શિવલોકને પામશે।

Verse 90

एषा प्रवृत्तिस्त्वनयोर्बालयोः समुदाहृता । कथा च शिवभक्ताया किमन्यत्प्रष्टुमिच्छसि

આ રીતે તે બંને બાલકોનો વર્તાંત સંપૂર્ણ રીતે કહ્યો અને શિવભક્ત સ્ત્રીની કથા પણ વર્ણવી. હવે તું બીજું શું પૂછવા ઇચ્છે છે?