Adhyaya 99

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल नर्मदादक्षिणे तटे । स्थापितं वासुकीशं तु समस्ताघौघनाशनम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે મહીપાલ! ત્યારબાદ નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે જાઓ, જ્યાં વાસુકીશ સ્થાપિત છે; તે સર્વ પાપસમૂહનો નાશ કરે છે।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माच्च कारणात्तात रेवाया दक्षिणे तटे । वासुकीशस्थापितो वै विस्तराद्वद मे गुरो

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે તાત! કયા કારણથી રેવા (નર્મદા)ના દક્ષિણ કાંઠે વાસુકીશની સ્થાપના થઈ? હે ગુરુદેવ, વિગતે કહો।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतत्सर्वं समास्थाय नृत्यं शम्भुश्चकार वै

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—આ બધું સમ્યક્ અવલંબીને શંભુએ નિશ્ચયે નૃત્ય કર્યું।

Verse 4

श्रमादजायत स्वेदो गङ्गातोयविमिश्रितम् । पतन्तमुरगोऽश्नाति हरमौलिविनिर्गतम्

શ્રમથી પરસેવો થયો; તે ગંગાજળ સાથે મિશ્રિત થઈ હરનાં જટામૌલિમાંથી નીકળ્યો. પડતો પડતો તે દ્રવ સર્પે પી લીધો।

Verse 5

मन्दाकिनी ततः क्रुद्धा व्यालस्योपरि भारत । प्राप्नुह्यजगरत्त्वं हि भुजङ्ग क्षुद्रजन्तुक

પછી મંદાકિની ક્રોધિત થઈ તે વ્યાલ પર બોલી—“હે ભારત! હે ક્ષુદ્ર જીવ, હે ભુજંગ! તું નિશ્ચયે અજગર (મહાન અજગર) બની જા।”

Verse 6

वासुकिरुवाच । अनुग्राह्योऽस्मि ते पापो दुर्नयोऽहं हरादृते । त्रैलोक्यपावनी पुण्या सरित्त्वं शुभलक्षणा

વાસુકિએ કહ્યું—હું પાપી અને દુર્માર્ગી છું; હર વિના મને કોઈ શરણ નથી. હું તમારા અનુગ્રહનો પાત્ર છું. હે ત્રિલોક્ય-પાવની પુણ્યમયી, શુભલક્ષણા નદી-દેવી!

Verse 7

संसारच्छेदनकरी ह्यार्तानामार्तिनाशनी । स्वर्गद्वारे स्थिता त्वं हि दयां कुरु मयीश्वरि

હે ઈશ્વરી! તમે સંસારનું છેદન કરનારાં અને આર્તજનની પીડા નાશ કરનારાં છો. તમે સ્વર્ગદ્વારે સ્થિત છો—મારા પર દયા કરો, દેવી।

Verse 8

गङ्गोवाच । कुरुष्व विपुलं विन्ध्यं तपस्त्वं शङ्करं प्रति । ततः प्राप्स्यसि स्वं स्थानं पन्नगत्वं ममाज्ञया

ગંગાએ કહ્યું—હે નાગ! વિંધ્યમાં શંકર પ્રત્યે સમર્પિત થઈ વિશાળ તપ કર. ત્યાર પછી મારી આજ્ઞાથી તું તારો સ્થાન અને નાગત્વ ફરી પ્રાપ્ત કરીશ।

Verse 9

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽसौ त्वरितो विन्ध्यं नागो गत्वा नगं शुभम् । तपस्तप्तुं समारेभे शङ्कराराधनोद्यतः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી તે નાગ ત્વરિત વિંધ્યમાં ગયો. શુભ પર્વત પર પહોંચી, શંકરની આરાધના કરવા ઉત્સુક થઈ તેણે તપ શરૂ કર્યું।

Verse 10

नित्यं दध्यौ महादेवं त्र्यक्षं डमरुकोद्यतम् । ततो वर्षशते पूर्ण उपरुद्धो जगद्गुरुः । आगतस्तत्समीपं तु श्लक्ष्णां वाणीमुदाहरत्

તે નિત્ય ત્રિનેત્ર મહાદેવનું ધ્યાન કરતો રહ્યો, જેમના હાથે ઊંચે ઉઠેલો ડમરુ હતો. સો વર્ષ પૂર્ણ થતાં જ જગદગુરુ પ્રસન્ન થઈ તેની પાસે આવ્યા અને મૃદુ વાણી બોલ્યા।

Verse 11

वरं वरय मे वत्स पन्नग त्वं कृतादर

શિવે કહ્યું—વત્સ! મારી પાસે વર માગ. હે પન્નગ! તું આદર દર્શાવ્યો છે; જે તને અભીષ્ટ હોય તે કહો—મારી પાસેથી વર પ્રાપ્ત કર।

Verse 12

वासुकिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि शङ्कर । प्रसादात्तव देवेश भूयान्निष्पापता मम । तीर्थं किंचित्समाख्याहि सर्वपापप्रणाशनम्

વાસુકિએ કહ્યું—હે દેવ! જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો, હે શંકર, અને મને વર આપશો, તો હે દેવેશ! તમારા પ્રસાદથી મારી નિષ્પાપતા વધુ વધે. સર્વ પાપનો નાશ કરતું કોઈ તીર્થ કૃપા કરીને કહો.

Verse 13

ईश्वर उवाच । पन्नग त्वं महाबाहो रेवां गच्छ शुभंकरीम् । याम्ये तस्यास्तटे पुण्ये स्नानं कुरु यथाविधि

ઈશ્વરે કહ્યું—હે પન્નગ, મહાબાહો! શુભંકરી રેવા પાસે જા. તેના પુણ્ય દક્ષિણ તટ પર યથાવિધી સ્નાન કર.

Verse 14

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो वासुकिस्त्वरयान्वितः । रूपेणाजगरेणैव प्रविष्टो नर्मदाजलम्

આવું કહી દેવ અંતર્ધાન થયા. વાસુકિ ત્વરાથી અજબગરનું રૂપ ધારણ કરીને નર્મદાના જળમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 15

मार्गेण तस्य संजातं जाह्नव्याः स्रोत उत्तमम् । निर्धूतकल्मषः सर्पः संजातो नर्मदाजले

તેના માર્ગથી જાહ્નવી (ગંગા)નો ઉત્તમ પ્રવાહ પ્રગટ થયો. અને નર્મદાના જળમાં તે સર્પના કલ્મષ ધોવાઈ ગયા—તે પાપમુક્ત થયો.

Verse 16

स्थापितः शङ्करस्तत्र नर्मदायां युधिष्ठिर । ततो नागेश्वरं लिङ्गं प्रसिद्धं पापनाशनम्

હે યુધિષ્ઠિર! ત્યાં નર્મદામાં શંકર સ્થાપિત થયા. ત્યાંથી પાપનાશક તરીકે પ્રસિદ્ધ ‘નાગેશ્વર’ લિંગ પ્રાદુર્ભવ્યું.

Verse 17

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां स्नापयेन्मधुना शिवम् । विमुक्तकल्मषः सद्यो जायते नात्र संशयः

અષ્ટમી અથવા ચતુર્દશીએ મધથી શિવનો અભિષેક કરવો જોઈએ. તે તરત જ કલ્મષમુક્ત થઈ શુદ્ધ બને છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 18

अपुत्रा ये नराः पार्थ स्नानं कुर्वन्ति सङ्गमे । ते लभन्ते सुताञ्छ्रेष्ठान् कार्त्तवीर्योपमाञ्छुभान्

હે પાર્થ, જે પુરુષો પુત્રહીન થઈ સંગમમાં સ્નાન કરે છે, તેઓ કાર્ત્તવીર્ય સમાન પરાક્રમી, શ્રેષ્ઠ અને શુભ પુત્રોને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 19

श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यादुपवासपरायणः । कुर्वन्प्रमोचयेत्प्रेतान्नरकान्नृपनन्दन

હે નૃપનંદન, જે ત્યાં જ ઉપવાસપરાયણ થઈ શ્રાદ્ધ કરે છે, તે તે કર્મથી પ્રેતોને નરકગતિમાંથી મુક્ત કરે છે.

Verse 20

सर्पाणां च भयं वंशे ज्ञातिवर्गे न जायते । निर्दोषं नन्दते तस्य कुलं नागप्रसादतः

તેના વંશમાં અને જ્ઞાતિવર્ગમાં સર્પનો ભય ઊભો થતો નથી. નાગોના પ્રસાદથી તેનું કુળ નિર્દોષ રહી આનંદથી સમૃદ્ધ બને છે.

Verse 21

एतत्ते सर्वमाख्यातं तव स्नेहान्नृपोत्तम

હે નૃપોત્તમ, તારા પ્રત્યેના સ્નેહથી આ સર્વ મેં તને કહી સમજાવ્યું છે.

Verse 99

। अध्याय

॥ અધ્યાય ॥ (અધ્યાય-સમાપ્તિ સૂચક)