Adhyaya 90

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । रेवाया उत्तरे कूले वैष्णवं तीर्थमुत्तमम् । जलशायीति वै नाम विख्यातं वसुधातले

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—રેવા નદીના ઉત્તર કાંઠે પરમ ઉત્તમ વૈષ્ણવ તીર્થ છે. તે ‘જલશાયી’ નામે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 2

दानवानां वधं कृत्वा सुप्तस्तत्र जनार्दनः । चक्रं प्रक्षालितं तत्र देवदेवेन चक्रिणा । सुदर्शनं च निष्पापं रेवाजलसमाश्रयात्

દાનવોનો વધ કરીને જનાર્દન ત્યાં શયન કરવા લાગ્યા. ત્યાં ચક્રધારી દેવદેવે પોતાનું ચક્ર ધોયું; અને રેવા જળનો આશ્રય લેતાં સુદર્શન નિષ્પાપ બન્યું.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । चक्रतीर्थं समाचक्ष्व मुनिसंघैश्च वन्दितम् । विष्णोः प्रभावमतुलं रेवायाश्चैव यत्फलम्

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—મુનિસમૂહો દ્વારા વંદિત ચક્રતીર્થનું વર્ણન કરો. વિષ્ણુનો અતુલ પ્રભાવ અને રેવા દ્વારા પ્રાપ્ત થતું જે ફળ છે તે પણ મને કહો.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ विरक्तस्त्वं युधिष्ठिर । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं निर्मितं चक्रिणा स्वयम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું— સાધુ, સાધુ, હે મહાપ્રાજ્ઞ યુધિષ્ઠિર! તું વૈરાગ્યયુક્ત છે. આ તીર્થ ગુહ્યથી પણ ગુહ્યતર છે; સ્વયં ચક્રધારી ભગવાને તેને રચ્યું છે.

Verse 5

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । आसीत्पुरा महादैत्यस्तालमेघ इति श्रुतः

હવે હું તને પાપનાશક એવી કથા કહું છું. પ્રાચીનકાળે ‘તાલમેઘ’ નામે પ્રસિદ્ધ એક મહાદૈત્ય હતો.

Verse 6

तेन देवा जिताः सर्वे हृतराज्या नराधिप । यज्ञभागान् स्वयं भुङ्क्ते अहं विष्णुर्न संशयः

તેના દ્વારા સર્વ દેવો જીતાયા અને તેમના રાજ્ય હરણ કરાયા, હે નરાધિપ. તે પોતે જ યજ્ઞભાગ ભોગવે અને કહે— ‘હું જ વિષ્ણુ છું; તેમાં શંકા નથી.’

Verse 7

धनदस्य हृतं चित्तं हृतः शक्रस्य वारणः । इन्द्राणीं वाञ्छते पापो हयरत्नं रवेरपि

તે ધનદ (કુબેર)નું ચિત્ત/ધન હરી ગયો અને શક્ર (ઇન્દ્ર)નો ગજ પણ છીનવી લીધો. એ પાપી ઇન્દ્રાણીની પણ ઇચ્છા કરતો અને રવિદેવના રત્નસમાન અશ્વની પણ લાલસા રાખતો.

Verse 8

तालमेघभयात्पार्थ रविरुद्राः सवासवाः । यमः स्कन्दो जलेशोऽग्निर्वायुर्देवो धनेश्वरः

હે પાર્થ! તાલમેઘના ભયથી સૂર્ય, રુદ્રગણ અને ઇન્દ્ર સહિત દેવો, યમ, સ્કંદ, જલાધિપ વરુણ, અગ્નિ, વાયુદેવ અને ધનાધિપ કુબેર—

Verse 9

सवाक्पतिमहेशाश्च नष्टचित्ताः पितामहम् । गता देवा ब्रह्मलोकं तत्र दृष्ट्वा पितामहम्

વાક્પતિ (બૃહસ્પતિ) અને મહેશ સાથે, ચિત્ત વ્યાકુળ થયેલા દેવો બ્રહ્મલોકમાં ગયા. ત્યાં તેમણે પિતામહ બ્રહ્માનું દર્શન કર્યું.

Verse 10

तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्वागीशप्रमुखाः सुराः । गुणत्रयविभागाय पश्चाद्भेदमुपेयुषे

વાગીશના નેતૃત્વમાં દેવોએ અનેક સ્તોત્રોથી તેમની સ્તુતિ કરી—ત્રિગુણોના વિભાગ-ક્રમ માટે જે પછી સૃષ્ટિમાં ભેદરૂપે પ્રગટ થાય છે તેમને.

Verse 11

दृष्ट्वा देवान्निरुत्साहान् विवर्णानवनीपते । प्रसादाभिमुखो देवः प्रत्युवाच दिवौकसः

હે રાજન, દેવોને નિરુત્સાહ અને વિવર્ણ જોઈ, કૃપાપ્રસન્ન પ્રભુ તેમની તરફ અભિમુખ થઈ સ્વર્ગવાસીઓને પ્રત્યुत્તર બોલ્યા.

Verse 12

ब्रह्मोवाच । स्वागतं सुरसङ्घस्य कान्तिर्नष्टा पुरातनी । हिमक्लिष्टप्रभावेण ज्योतींषीव मुखानि वः

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે દેવસંઘ, તમારું સ્વાગત છે. તમારી પ્રાચીન કાંતિ જાણે લુપ્ત થઈ ગઈ છે; હિમના કઠોર પ્રભાવથી મંદ પડેલા દીવાઓ જેવી તમારી મુખાકૃતિઓ લાગે છે.

Verse 13

प्रशमादर्चिषामेतदनुद्गीर्णं सुरायुधम् । वृत्रस्य हन्तुः कुलिशं कुण्ठितश्रीव लक्ष्यते

દેવોનું આયુધ હવે પૂર્વવત્ જ્વાળાઓથી પ્રજ્વલિત નથી; વૃત્રહંત ઇન્દ્રનું વજ્ર પણ જાણે પોતાની શ્રી મલિન થઈ કુંઠિત થયું હોય તેમ દેખાય છે.

Verse 14

किं चायमरिदुर्वारः पाणौ पाशः प्रचेतसः । मन्त्रेण हतवीर्यस्य फणिनो दैन्यमाश्रितः

અને આ શું કે પ્રચેતસ વરુણના હાથમાં રહેલો અપરાજેય પાશ, મંત્રથી વીર્યહિન થયેલા ફણીની જેમ દૈન્યાવસ્થાને કેવી રીતે પામ્યો છે?

Verse 15

कुबेरस्य मनःशल्यं शंसतीव पराभवम् । अपविद्धगतो वायुर्भग्नशाख इव द्रुमः

કુબેરનું આંતરિક શૂલ જાણે પરાભવને જ સૂચવે છે; અને વાયુ પણ પોતાના માર્ગથી ખસી જઈ તૂટેલી ડાળીઓવાળા વૃક્ષ સમાન દેખાય છે.

Verse 16

यमोऽपि विलिखन्भूमिं दण्डेनास्तमितत्विषा । कुरुतेऽस्मिन्नमोघोऽपि निर्वाणालातलाघवम्

યમ પણ, જેના દંડની તેજસ્વિતા મલિન થઈ ગઈ છે, તે દંડથી ભૂમિને ખૂંચતો, પોતાના અચૂક દંડને પણ બુઝાયેલી અગ્નિશલાકા જેવી હલકી-નિષ્પ્રભતા આપે છે.

Verse 17

अमी च कथमादित्याः प्रतापक्षतिशीतलाः । चित्रन्यस्ता इव गताः प्रकामालोकनीयताम्

અને આ આદિત્યો કેવી રીતે—પ્રતાપને આઘાત લાગતાં શીતળ થઈ ગયા છે? તેઓ ચિત્રમાં ગોઠવેલી પ્રતિમાઓની જેમ માત્ર દર્શનીય રહ્યા છે, જીવંત તેજ વિહિન.

Verse 18

तद्ब्रूत वत्साः किमितः प्रार्थयध्वं समागताः । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत निःसंशयं सुराः

અતએવ કહો, વત્સો—તમે અહીં શું પ્રાર્થવા કરવા એકત્ર આવ્યા છો? હે સૂરગણ, તમારા આગમનનું પ્રયોજન નિઃસંશય કહી દો.

Verse 19

मयि सृष्टिर्हि लोकानां रक्षा युष्मास्ववस्थिता । ततो मन्दानिलोद्भूतकमलाकरशोभिना

લોકોની સૃષ્ટિ તો મારામાં જ સ્થિત છે અને તેમની રક્ષા તમામાં સ્થાપિત છે. તેથી મંદ પવનથી હલતા કમળવનની શોભા સમાન તેજસ્વી થઈ…

Verse 20

गुरुं नेत्रसहस्रेण प्रेरयामास वृत्रहा । स द्विनेत्रं हरेश्चक्षुः सहस्रनयनाधिकम्

વૃત્રહા ઇન્દ્રએ પોતાના સહસ્ર નેત્રોથી ગુરુને પ્રેરિત કર્યા. ત્યારે હરિની દ્વિનેત્રી દૃષ્ટિ સહસ્રનયની દૃષ્ટિ કરતાં ઓછી ગણાઈ.

Verse 21

वाचस्पतिरुवाचेदं प्राञ्जलिर्जलजासनम् । युष्मद्वंशोद्भवस्तात तालमेघो महाबलः

વાચસ્પતિએ અંજલિ બાંધી કમલાસન બ્રહ્માને કહ્યું— “તાત, તમારા જ વંશમાંથી ‘તાલમેઘ’ નામનો મહાબલી ઉત્પન્ન થયો છે.”

Verse 22

उपतापयते देवान्धूमकेतुरिवोच्छ्रितः । तेन देवगणाः सर्वे दुःखिता दानवेन च

તે ઊંચે ઉઠેલા ધૂમકેતુ સમાન દેવોને દહન કરે છે. તે દાનવના કારણે સર્વ દેવગણ દુઃખિત થયા છે.

Verse 23

तालमेघो दैत्यपतिः सर्वान्नो बाधते बली । तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ताः शरणं नो विधे भव

દૈત્યપતિ મહાબલી તાલમેઘ અમને સૌને પીડાવે છે. તેથી અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ—હે વિધાતા બ્રહ્મા, અમારા આશ્રય બનો.

Verse 24

ततः प्रसन्नो भगवान् वेधास्तानब्रवीद्वचः

ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન વેધા (બ્રહ્મા) એ તેમને આ વચન કહ્યાં।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । तालमेघेन वो मध्ये बली तेन समः सुराः । विना माधवदेवेन साध्यो मे नैव दानवः

બ્રહ્માએ કહ્યું—તમારા મધ્યે તાલમેઘ બલવાન છે; પરાક્રમે તે દેવો સમાન છે. માધવદેવ (વિષ્ણુ) વિના એ દાનવને હું વશ કરી શકતો નથી।

Verse 26

ततः सुरगणाः सर्वे विरिञ्चिप्रमुखा नृप । क्षीरोदं प्रस्थिताः सर्वे दुःखितास्तेन वैरिणा

ત્યારે, હે નૃપ, વિરિંચિ (બ્રહ્મા) અગ્રેસર થઈ સર્વ દેવગણ તે શત્રુથી દુઃખિત થઈ ક્ષીરોદ તરફ પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 27

त्वरिताः प्रस्थिता देवाः केशवं द्रष्टुकाम्यया । क्षीरोदं सागरं गत्वास्तुवंस्ते जलशायिनम्

કેશવના દર્શનની ઇચ્છાથી દેવો ત્વરિત પ્રસ્થાન કર્યા; ક્ષીરોદ-સાગરે જઈ જલશાયી પ્રભુની સ્તુતિ કરી।

Verse 28

देवा ऊचुः । जगदादिरनादिस्त्वं जगदन्तोऽप्यनन्तकः । जगन्मूर्तिरमूर्तिस्त्वं जय गीर्वाणपूजित

દેવોએ કહ્યું—તમે જગતના આદિ છો, છતાં અનાદિ; તમે જગતના અંત છો, છતાં અનંત. તમે જગતરૂપ પણ છો અને અમૂર્ત પણ. જય હો, હે દેવપૂજિત!

Verse 29

जय क्षीरोदशयन जय लक्ष्म्या सदा वृत । जय दानवनाशाय जय देवकिनन्दन

જય હો, ક્ષીરસાગરશયન! જય હો, લક્ષ્મીથી સદા આવૃત! જય હો, દાનવવિનાશક! જય હો, દેવકીનંદન!

Verse 30

जय शङ्खगदापाणे जय चक्रधर प्रभो । इति देवस्तुतिं श्रुत्वा प्रबुद्धो जलशाय्यथ

જય હો, શંખ-ગદા ધારણ કરનાર! જય હો, ચક્રધર પ્રભુ! આવી દેવસ્તુતિ સાંભળી જલશાયી ભગવાન ત્યારે જાગ્યા।

Verse 31

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । किमर्थं बोधितो ब्रह्मन् समर्थैर्वः सुरासुरैः

તેમણે મેઘગંભીર નાદવાળી મધુર વાણીમાં કહ્યું— “હે બ્રહ્મન! સમર્થ હોવા છતાં તમે દેવો અને અસુરો સૌ કયા હેતુથી મને જગાડવા આવ્યા છો?”

Verse 32

ब्रह्मोवाच । तालमेघभयात्कृष्ण सम्प्राप्तास्तव मन्दिरम् । न वध्यः कस्यचित्पापस्तालमेघो जनार्दन

બ્રહ્માએ કહ્યું— “હે કૃષ્ણ! તાલમેઘના ભયથી અમે તમારા ધામે આવ્યા છીએ. હે જનાર્દન! તે પાપી તાલમેઘ કોઈથી પણ વધ્ય નથી।”

Verse 33

त्वमेव जहि तं दुष्टं मृत्युं यास्यति नान्यथा

“તમે જ તે દુષ્ટને સંહાર કરો; અન્યથા તેને મૃત્યુ પ્રાપ્ત નહીં થાય।”

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । स्वस्थानं गम्यतां देवाः स्वकीयां लभत प्रजाम् । दुष्टात्मानं हनिष्यामि तालमेघं महाबलम्

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા—હે દેવો, તમારા પોતાના ધામે પાછા જાઓ અને તમારી પ્રજાને ફરી પ્રાપ્ત કરો. હું તે દુષ્ટાત્મા મહાબળવાન તાલમેઘનો વધ કરીશ.

Verse 35

स्थानं ब्रुवन्तु मे देवा वसेद्यत्र स दानवः

હે દેવો, મને કહો—તે દાનવ જ્યાં વસે છે તે સ્થાન કયું છે?

Verse 36

देवा ऊचुः । हिमाचलगुहायां स वसते दानवेश्वरः । चतुर्विंशतिसाहस्रैः कन्याभिः परिवारितः

દેવોએ કહ્યું—તે દાનવેશ્વર હિમાચલની ગુફામાં વસે છે અને ચોવીસ હજાર કન્યાઓથી પરિભ્રમિત છે.

Verse 37

तुरङ्गैः स्यन्दनैः कृष्ण संख्या तस्य न विद्यते । नटा नानाविधास्तत्र असंख्यातगुणा हरे

હે કૃષ્ણ, તેના ઘોડા અને રથોની સંખ્યા ગણતરી બહાર છે. હે હરિ, ત્યાં નાનાવિધ નટ-કલાકારો છે, જેમના ગુણ અસંખ્ય છે.

Verse 38

द्विरदाः पर्वताकारा हयाश्च द्विरदोपमाः । महाबलो वसेत्तत्र गीर्वाणभयदायकः

તેના હાથી પર્વત જેવા છે અને તેના ઘોડા પણ હાથી સમાન છે. ત્યાં જ તે મહાબળવાન, દેવોને ભય આપનાર, વસે છે.

Verse 39

श्रुत्वा देवो वचस्तेषां देवानामातुरात्मनाम् । अचिन्तयद्गरुत्मन्तं शत्रुसङ्घविनाशनम्

આતુરચિત્ત દેવોના વચનો સાંભળી ભગવાને શત્રુસંઘવિનાશક ગરુત્માન્ (ગરુડ)નું મનમાં ચિંતન કર્યું।

Verse 40

चक्रं करेण संगृह्य गदाचक्रधरः प्रभुः । शार्ङ्गं च मुशलं सीरं करैर्गृह्य जनार्दनः

ગદા-ચક્રધારી પ્રભુએ હાથમાં સુદર્શન ચક્ર ગ્રહણ કર્યું; અને જનાર્દને પોતાના કરોમાં શારઙ્ગ ધનુષ, મુશલ તથા સીર (હળ) પણ ધારણ કર્યા।

Verse 41

आरूढः पक्षिराजेन्द्रं वधार्थं दानवस्य च । दानवस्य पुरे पेतुरुत्पाता घोररूपिणः

પક્ષિરાજેન્દ્ર ગરુડ પર આરૂઢ થઈ તેઓ દાનવના વધાર્થે નીકળ્યા; અને દાનવની નગરીમાં ઘોરરૂપ ઉત્પાતો વરસવા લાગ્યા।

Verse 42

गोमायुर्गृध्रमध्ये तु कपोतैः सममाविशत् । विना वातेन तस्यैव ध्वजदण्डः पपात ह

ગૃધ્રોના મધ્યમાં કબૂતરો સાથે એક શિયાળ પ્રવેશ્યો; અને પવન વિના જ એ જ ધ્વજદંડ પડી ગયો।

Verse 43

सर्पसूषकयोर्युद्धं तथा केसरिनागयोः । उन्मार्गाः सरितस्तत्रावहन्रक्तविमिश्रिताः । अकालतरुपुष्पाणि दृश्यन्ते स्म समन्ततः

ત્યાં સર્પ અને નકુલનું યુદ્ધ થયું, તેમજ સિંહ અને હાથી પણ લડ્યા. નદીઓ માર્ગ છોડીને રક્તમિશ્રિત જળ વહેવા લાગી, અને અકાળે વૃક્ષપુષ્પો સર્વત્ર દેખાયા।

Verse 44

ततः प्राप्तो जगन्नाथो हिमवन्तं नगेश्वरम् । पाञ्चजन्यश्वसहसा पूरितः पुरसन्निधौ

પછી જગન્નાથ પર્વતરાજ હિમવંત પાસે પહોંચ્યા. નગરની સન્નિધિમાં જ પાંઞ્ચજન્ય શંખનો નાદ અચાનક પૂર્ણ વેગે ગુંજ્યો.

Verse 45

तेन शब्देन महता ह्यारूढो दानवेश्वरः । उवाच च तदा वाक्यं तालमेघो महाबलः

તે મહાન શબ્દથી દાનવોનો સ્વામી ઉદ્ભ્રાંત થઈ ઊભો થયો. ત્યારે મહાબલી તાલમેઘે આ વચન કહ્યું.

Verse 46

तालमेघ उवाच । कोऽयं मृत्युवशं प्राप्तो ह्यज्ञात्वा मम विक्रमम् । धुन्धुमाराज्ञया ह्याशु स्वसैन्यपरिवारितः

તાલમેઘ બોલ્યો—મારો પરાક્રમ ન જાણીને મૃત્યુના વશમાં આવેલો આ કોણ છે? ધુન્ધુમારની આજ્ઞાથી તુરંત મારા સૈન્યથી તેને ઘેરી લો!

Verse 47

बलादानय तं बद्ध्वा ममाग्रे बहुशालिनम्

બળપૂર્વક તેને પકડી બાંધીને, તે બહુસમર્થને મારા સમક્ષ લઈ આવો.

Verse 48

धुन्धुमार उवाच । आनयामि न सन्देहः सुरो यक्षोऽथ किन्नरः । स्यन्दनौघैः समायुक्तो गजवाजिभटैः सह

ધુન્ધુમાર બોલ્યો—હું તેને લઈ આવીશ, તેમાં શંકા નથી; તે દેવ હોય, યક્ષ હોય કે કિન્નર હોય. રથોના પ્રવાહ સાથે, હાથી-ઘોડા અને સૈનિકો સહિત આવ્યો હોય તો પણ.

Verse 49

हृष्टस्ततो जगद्योनिः सुपर्णस्थो महाबलः । गृह्यतां गृह्यतामेष इत्युक्तास्तेन किंकराः

ત્યારે ગરુડારૂઢ, જગતનો મૂળકારણ, મહાબલી પ્રભુ હર્ષિત થયો. તેની આજ્ઞાથી સેવકો બોલ્યા—“પકડો, પકડો એને!”

Verse 50

चतुर्दिक्षु प्रधावन्त इतश्चेतश्च सर्वतः । सुपर्णेनाग्निरूपेण दग्धास्ते शलभा यथा

તેઓ ચારેય દિશામાં, અહીં-ત્યાં સર્વત્ર દોડ્યા; પરંતુ અગ્નિરૂપ સુપર્ણે તેમને પતંગિયાંની જેમ દગ્ધ કરી નાખ્યા.

Verse 51

धुन्धुमारोऽपि कृष्णेन शरघातेन ताडितः । हतो वक्षःस्थले पापो मृतावस्थो रथोपरि

કૃષ્ણના પ્રચંડ બાણપ્રહારથી ઘાયલ ધુંધુમાર પણ—એ પાપી—વક્ષસ્થળે ભેદાયો અને રથ પર મૃત્યુદશામાં પડી રહ્યો.

Verse 52

हाहाकारं ततः सर्वे दानवाश्चक्रुरातुराः । तालमेघस्ततः क्रुद्धो रथारूढो विनिर्गतः । ददृशे केशवं पार्थ शङ्खचक्रगदाधरम्

ત્યારે બધા દાનવો વ્યાકુળ થઈ હાહાકાર કરવા લાગ્યા. ત્યારબાદ ક્રોધિત તાલમેઘ રથ પર આરૂઢ થઈ બહાર નીકળ્યો. હે પાર્થ, તેણે શંખ-ચક્ર-ગદાધારી કેશવને જોયો.

Verse 53

तालमेघ उवाच । अन्ये ते दानवाः कृष्ण ये हताः समरे त्वया । हिरण्यकशिपुप्रख्यानपुमांसो हि तेऽच्युत

તાલમેઘ બોલ્યો—“હે કૃષ્ણ, યુદ્ધમાં તું જે અન્ય દાનવોને માર્યા, તે પુરુષો હિરણ્યકશિપુ સમા પ્રસિદ્ધ હતા, હે અચ્યુત.”

Verse 54

इत्युक्त्वा दानवः पार्थ वर्षयामास सायकैः । दानवस्य शरान्मुक्तान् छेदयामास केशवः

એમ કહીને, હે પાર્થ, દાનવે બાણોની વર્ષા વરસાવી; પરંતુ દાનવના છૂટેલા બાણોને કેશવે કાપી નાંખ્યા।

Verse 55

गरुत्मानवधीत्सैन्यमवध्यं यत्सुरासुरैः । कृष्णेन द्विगुणास्तस्य प्रेषिताः स्वशिलीमुखाः

દેવો અને અસુરો પણ અજય માને તેવી તે સેનાને ગરુત્માને સંહાર કરી; અને કૃષ્ણે તેના પર પોતાના શિલીમુખો દ્વિગુણ કરીને પ્રક્ષેપ્યા।

Verse 56

द्विगुणं द्विगुणीकृत्य प्रेषयामास दानवः । तानप्यष्टगुणैः कृष्णश्छादयामास सायकैः

દાનવે દ્વિગુણ કરીને ફરી દ્વિગુણ કરતાં બાણો પ્રેષ્યા; પરંતુ કૃષ્ણે તેમને પણ આઠગણા બાણોથી ઢાંકી દીધા।

Verse 57

ततः क्रुद्धेन दैत्येन ह्याग्नेयं बाणमुत्तमम्

પછી ક્રોધિત દૈત્યે ઉત્તમ આગ્નેય બાણ—અગ્નિ-અસ્ત્ર—પ્રક્ષેપ્યું।

Verse 58

वारुणं प्रेषयामास त्वाग्नेयं शमितं ततः । वारुणेनैव वायव्यं तालमेघो व्यसर्जयत्

તેણે વારુણ અસ્ત્ર પ્રેષ્યું, તેથી આગ્નેય અસ્ત્ર શમ્યું. ત્યારબાદ તાલમેઘે વાયવ્ય અસ્ત્ર છોડ્યું; તે પણ વારુણથી જ પ્રતિશમિત થયું।

Verse 59

सार्पं चैव हृषीकेशो वायव्यस्य प्रशान्तये । नारसिंहं नृसिंहोऽपि प्रेषयामास पाण्डव

હૃષીકેશે વાયવ્યાસ્ત્રને શાંત કરવા સાર્પાસ્ત્ર પણ પ્રેષિત કર્યું. ત્યારબાદ, હે પાંડવ, નૃસિંહે પણ નારસિંહાસ્ત્ર મોકલ્યું.

Verse 60

नारसिंहं ततो दृष्ट्वा तालमेघो महाबलः । उत्तीर्य स्यन्दनाच्छीघ्रं गृहीत्वा खड्गचर्मणी

નારસિંહબળને જોઈ મહાબલી તાલમેઘ ઝડપથી રથ પરથી ઉતરી ખડ્ગ અને ઢાલ ધારણ કરી.

Verse 61

कृष्ण त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गं सुदारुणम् । इत्युक्त्वा दानवः पार्थ आगतः केशवं प्रति

“કૃષ્ણ, હું તને યમના અતિ દારુણ માર્ગે મોકલી દઈશ!” એમ કહી, હે પાર્થ, દાનવ કેશવ તરફ આગળ વધ્યો.

Verse 62

खड्गेनाताडयद्दैत्यो गदापाणिं जनार्दनम् । मण्डलाग्रं ततो गृह्य केशवो हृष्टमानसः

દૈત્યે ખડ્ગથી ગદાધારી જનાર્દન પર પ્રહાર કર્યો. ત્યારે હર્ષિત મનવાળા કેશવે ચક્રને તેની કિનારીથી પકડી લીધું.

Verse 63

जघनोरःस्थले पार्थ तालमेघं महाहवे । जनार्दनस्तदा दैत्यं दैत्यो हरिमहन्मृधे

તે મહાસમરમાં, હે પાર્થ, જનાર્દને દૈત્ય તાલમેઘના નિતંબ અને વક્ષસ્થળ પર પ્રહાર કર્યો; અને ઘોર યુદ્ધમાં દૈત્યે પણ હરિ પર આઘાત કર્યો.

Verse 64

जनार्दनस्ततः क्रुद्धस्तालमेघाय भारत । अमोघं चक्रमादाय मुक्तं तस्य च मूर्धनि

ત્યારે ક્રોધિત જનાર્દને, હે ભારત, પોતાનું અમોઘ સુદર્શનચક્ર ઉઠાવી તાલમેઘના મસ્તક પર છોડ્યું।

Verse 65

निपपात शिरस्तस्य पर्वताश्च चकम्पिरे । समुद्राः क्षुभिताः पार्थ नद्य उन्मार्गगामिनीः

તેનું માથું ધરાશાયી થયું; પર્વતો કંપી ઉઠ્યા। હે પાર્થ, સમુદ્રો ઉથલપાથલ થયા અને નદીઓ માર્ગચ્યૂત થઈ વહેવા લાગી।

Verse 66

पुष्पवृष्टिं ततो देवा मुमुचुः केशवोपरि । अवध्यः सुरसङ्घानां सूदितः केशव त्वया

પછી દેવોએ કેશવ પર પુષ્પવર્ષા કરી। તેઓ બોલ્યા—“હે કેશવ! દેવસંઘ માટે પણ અવધ્ય એવો તે તારા દ્વારા સંહારાયો।”

Verse 67

स्वस्थाश्चैव ततो देवास्तालमेघे निपातिते । जनार्दनोऽपि कौन्तेय नर्मदातटमाश्रितः

તાલમેઘ પતિત થતાં દેવો નિશ્ચિંત થયા। અને હે કૌન્તેય, જનાર્દન પણ નર્મદા તટનો આશ્રય લઈને સ્થિર થયો।

Verse 68

क्षीरोदां नर्मदां मत्वा अनन्तभुजगोपरि । लक्ष्म्या समन्वितः कृष्णो निलीनश्चोत्तरे तटे

નર્મદાને ક્ષીરસાગર સમજી, લક્ષ્મી સહિત શ્રીકૃષ્ણ અનંત શેષનાગ પર શયન કરીને ઉત્તર તટે ગુપ્ત રીતે નિવાસે રહ્યો।

Verse 69

चक्रं विभीषणं मर्त्ये ज्वालामालासमन्वितम् । पतितं नर्मदातोये जलशायिसमीपतः

તે ચક્ર—મર્ત્યલોકમાં અતિ ભયંકર, જ્વાલામાળાથી આવૃત—જલશાયી ભગવાનના સમીપ નર્મદાના જળમાં પડી ગયું.

Verse 70

निर्धूतकल्मषं जातं नर्मदातोययोगतः । तालमेघवधोत्पन्नं यत्पापं नृपनन्दन

હે નૃપનંદન! નર્મદાના જળસંયોગથી તાલમેઘવધથી ઉત્પન્ન પાપ ધૂળી જઈ નિર્મળ બન્યું.

Verse 71

तत्स्रवं क्षालितं सद्यो नर्मदांभसि भारत । तदाप्रभृति लोकेऽस्मिञ्जलशायी महीपते

હે ભારત! તે સ્રાવ નર્મદાના જળમાં તત્કાળ ધોવાઈ ગયો. ત્યારથી, હે મહીપતે, આ લોકમાં તેઓ ‘જલશાયી’ નામે પ્રસિદ્ધ થયા.

Verse 72

चक्रतीर्थं वदन्त्यन्ये केचित्कालाघनाशनम् । विख्यातं भारते वर्षे नर्मदायां महीपते

કેટલાક તેને ‘ચક્રતીર્થ’ કહે છે, અને કેટલાક ‘કાળના ઘન અંધકારનો નાશક’ કહે છે. હે મહીપતે! નર્મદામાં આ તીર્થ ભારતવર્ષમાં વિખ્યાત છે.

Verse 73

तत्तीर्थस्य प्रभावोऽयं श्रूयतामवनीपते । यथाऽनन्तो हि नागानां देवानां च जनार्दनः

હે અવનીપતે! તે તીર્થનો આ પ્રભાવ સાંભળો—જેમ નાગોમાં અનંત શ્રેષ્ઠ છે અને દેવોમાં જનાર્દન શ્રેષ્ઠ છે.

Verse 74

मासानां मार्गशीर्षोऽस्ति नदीनां नर्मदा यथा । मासि मार्गशिरे पार्थ ह्येकादश्यां सितेऽहनि

જેમ માસોમાં માર્ગશીર્ષ શ્રેષ્ઠ છે અને નદીઓમાં નર્મદા શ્રેષ્ઠ છે, તેમ હે પાર્થ, માર્ગશીર્ષ માસની શુક્લ એકાદશીના દિવસે…

Verse 75

गत्वा यो मनुजो भक्त्या कामक्रोधविवर्जितः । वैष्णवीं भावनां कृत्वा जलेशं तु व्रजेत वै

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક ત્યાં જાય, કામ-ક્રોધથી રહિત રહે, વૈષ્ણવી ભાવના ધારણ કરીને જલેશ્વર ભગવાનને સમીપ જાય—તે નિશ્ચયે ઇષ્ટ ફળ પામે છે.

Verse 76

एकभुक्तं च नक्तं च तथैवायाचितं नृप । उपवासं तथा दानं ब्राह्मणानां च भोजनम्

હે રાજા, એકભુક્ત વ્રત કરવું, નક્તભોજન (સાંજે જ) કરવું અને અયાચિત અન્નથી જીવન નિર્વાહ કરવો; તેમજ ઉપવાસ, દાન અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું.

Verse 77

करोति च कुरुश्रेष्ठ न स याति यमालयम् । यमलोकभयाद्भीता ये लोकाः पाण्डुनन्दन

હે કુરુશ્રેષ્ઠ, જે આ બધું આચરે છે તે યમાલયે જતો નથી. હે પાંડુનંદન, યમલોકના ભયથી કંપતા જે લોકો—

Verse 78

ते पश्यन्तु श्रियः कान्तं नागपर्यङ्कशायिनम् । गोपीजनसमावृत्तं योगनिद्रां समाश्रितम् । विश्वरूपं जगन्नाथं संसारभयनाशनम्

તેઓ શ્રીના કાંતનું દર્શન કરે—નાગપર્યંક પર શયન કરનાર, ગોપીજનોથી ઘેરાયેલ, યોગનિદ્રામાં સ્થિત; વિશ્વરૂપ જગન્નાથ, સંસારભયનાશક।

Verse 79

स्नापयेत्परया भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा । खण्डेन तोयमिश्रेण जगद्योनिं जनार्दनम्

પરમ ભક્તિથી જગદ્યોનિ જનાર્દનને મધ, દૂધ, ઘી અને ખાંડને જળમાં ભેળવી સ્નાન કરાવવું જોઈએ।

Verse 80

स्नाप्यमानं च पश्यन्ति ये लोका गतमत्सराः । ते यान्ति परमं लोकं सुरासुरनमस्कृतम्

જે લોકો મત્સર વિના તેમને સ્નાન કરાતાં જુએ છે, તેઓ દેવો અને અસુરો દ્વારા નમસ્કૃત પરમ લોકને પામે છે।

Verse 81

घृतेन बोधयेद्दीपमथवा तैलपूरितम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा दैवस्याग्रे विमत्सराः

ઘીથી દીવો પ્રજ્વલિત કરવો, અથવા તેલથી ભરેલો દીવો; અને મત્સર વિના દેવના સમક્ષ રાત્રિ જાગરણ કરવું।

Verse 82

ये कथां वैष्णवीं भक्त्या शृण्वन्ति च नृपोत्तम । ब्रह्महत्यादिपापानि नश्यन्ते नात्र संशयः

હે નૃપશ્રેષ્ઠ, જે ભક્તિથી વૈષ્ણવી કથા સાંભળે છે, તેમના બ્રહ્મહત્યા વગેરે પાપો નાશ પામે છે; તેમાં સંશય નથી।

Verse 83

प्रदक्षिणन्ति ये मर्त्या जलशायिजगद्गुरुम् । प्रदक्षिणीकृता तैस्तु सप्तद्वीपा वसुंधरा

જે મર્ત્યો જલશાયી જગદ્ગુરુની પ્રદક્ષિણા કરે છે, તેમના દ્વારા સાત દ્વીપો સહિત સમગ્ર ધરતીની પ્રદક્ષિણા થયેલી ગણાય છે।

Verse 84

ततः प्रभाते विमले पित्ःन् संतर्पयेज्जलैः । श्राद्धं च ब्राह्मणैस्तत्र योग्यैः पाण्डव मानवाः

પછી નિર્મળ પ્રભાતે પિતૃઓને જલ-તર્પણથી તૃપ્ત કરવો. અને ત્યાં, હે પાંડુપુત્ર, યોગ્ય બ્રાહ્મણો દ્વારા શ્રાદ્ધ કરાવવું.

Verse 85

स्वदारनिरतैः शान्तैः परदारविवर्जकैः । वेदाभ्यसनशीलैश्च स्वकर्मनिरतैः शुभैः

(શ્રાદ્ધ) એવા બ્રાહ્મણો દ્વારા કરાવવું, જે સ્વધર્મપત્નીમાં રત, સ્વભાવથી શાંત, પરસ્ત્રીવર્જિત, વેદાધ્યયનમાં તત્પર અને સ્વકર્મમાં સ્થિર—શુભાચારી હોય.

Verse 86

नित्यं यजनशीलैश्च त्रिसन्ध्यापरिपालकैः । श्रद्धया कारयेच्छ्राद्धं यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

જે નિત્ય યજન-પૂજામાં રત હોય અને ત્રિસંધ્યાનું પાલન કરતા હોય—એવા (બ્રાહ્મણો) દ્વારા શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરાવવું, જો પોતાનું પરમ કલ્યાણ ઇચ્છતા હો।

Verse 87

ते धन्या मानुषे लोके वन्द्या हि भुवि मानवाः । ये वसन्ति सदाकालं पादपद्माश्रया हरेः

માનવલોકમાં તેઓ ધન્ય છે અને ધરતી પર તેઓ જ ખરેખર વંદનીય છે—જે સદાકાળ હરિના પાદપદ્મનો આશ્રય લઈને વસે છે.

Verse 88

जलशायं प्रपश्यन्ति प्रत्यक्षं सुरनायकम् । पक्षोपवासं पाराकं व्रतं चान्द्रायणं शुभम्

તેઓ જલશાયી, દેવોના નાયક પ્રભુને પ્રત્યક્ષ જુએ છે; અને પક્ષોપવાસ, પારાક તથા શુભ ચાન્દ્રાયણ વ્રતનું અનુષ્ઠાન કરે છે.

Verse 89

मासोपवासमुग्रं च षष्ठान्नं पञ्चमं व्रतम् । तत्र तीर्थे तु यः कुर्यात्सोऽक्षयां गतिमाप्नुयात्

જે તે તીર્થમાં ઉગ્ર માસોપવાસ, ‘ષષ્ઠાન્ન’ (છઠ્ઠા દિવસે અન્નભોજનનો નિયમ) અને ‘પંચમ’ વ્રતનું આચરણ કરે છે, તે અક્ષય ગતિ—અવિનાશી પરમ પદ—ને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 90

। अध्याय

અહીં અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે।

Verse 91

एतत्कथान्तरं पुण्यमृषेर्द्वैपायनात्पुरा । श्रुतं हि नैमिषे पुण्ये नारदाद्यैरनेकधा

આ પુણ્ય કથાંતર પ્રાચીનકાળે ઋષિ દ્વૈપાયન (વ્યાસ) પાસેથી સાંભળવામાં આવ્યું હતું; અને પવિત્ર નૈમિષારણ્યમાં નારદ આદિ ઋષિઓએ તેને અનેક રીતે વારંવાર શ્રવણ કર્યું।

Verse 92

इदं परममायुष्यं मङ्गल्यं कीर्तिवर्धनम् । विप्राणां श्रावयन्विद्वान्फलानन्त्यंसमश्नुते

આ ઉપદેશ પરમ આયુષ્યદાયક, મંગલકારી અને કીર્તિવર્ધક છે. જે વિદ્વાન તેને વિપ્રોને શ્રવણ કરાવે છે, તે ફલાનંત્ય—અનંત પુણ્યફળ—ને ભોગવે છે।

Verse 93

बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्तदक्षिणा ह्येता दातारं नाप्नुवन्ति च

ગાય, ઘર, શયન અને સ્ત્રી—આ દાન અનેકને આપવાં યોગ્ય નથી. કારણ કે ‘દક્ષિણા’ રૂપે વહેંચીને આપવાથી આ દાન દાતાને (પુણ્યલાભરૂપે) યથાર્થ રીતે પહોંચતાં નથી।

Verse 94

एकमेतत्प्रदातव्यं न बहूनां युधिष्ठिर । सा च विक्रयमापन्ना दहत्यासप्तमं कुलम्

હે યુધિષ્ઠિર! આ દાન એક જ (અખંડ) રૂપે આપવું, અનેકમાં વહેંચવું નહીં. અને જો એવું દાન વેચાઈ જાય, તો તે સાતમી પેઢી સુધી કુળને દહન કરે છે.

Verse 95

यथालाभा तु सर्वेषां चतुर्द्रोणा तु गौः स्मृता । द्रोणस्य वत्सकः कार्यो बहूनां वापि कामतः

દરેકના સામર્થ્ય મુજબ, પરંપરામાં ગાયને ‘ચાર દ્રોણ’ પરિમાણની ગણવામાં આવે છે. અને વાછરડું એક દ્રોણના પ્રમાણમાં આપવું—અથવા ઇચ્છા હોય તો વધુ પણ આપી શકાય.

Verse 96

यस्मिन्देशे तु यन्मानं विषये वा विचारितम् । तेन मानेन तां कुर्वन्नक्षयं फलमश्नुते

જે દેશ કે પ્રદેશમાં જે માપ-માન સ્વીકારાયેલું હોય, તે જ માન પ્રમાણે દાન કરવું જોઈએ. એમ કરનાર અક્ષય પુણ્યફળ ભોગવે છે.

Verse 97

सुखपूर्वं शुचौ भूमौ पुष्पधूपाक्षतैस्तथा । कर्णाभ्यां रत्ने दातव्ये दीपौ नेत्रद्वये तथा

શુદ્ધ ભૂમિ પર સુખપૂર્વક, પુષ્પ-ધૂપ અને અક્ષત સાથે દાન કરવું—બે કાન માટે રત્નો, અને બે નેત્ર માટે દીપ પણ આપવો.

Verse 98

श्रीखण्डमुरसि स्थाप्यं ताभ्यां चैव तु काञ्चनम् । ऊर्ध्वे मधु घृतं देयं कुर्यात्सर्षपरोमकम्

વક્ષસ્થળ પર શ્રીખંડ (ચંદન) સ્થાપવું અને તેના પર જ સોનું પણ મૂકવું. ઉપર મધુ અને ઘૃત અર્પણ કરવું; તથા વિધાન મુજબ સરસવ અને રોમ (કેશ)ની વ્યવસ્થા કરવી.

Verse 99

कम्बले कम्बलं दद्याच्छ्रोण्यां मधु घृतं तथा । यवसं पायसं दद्याद्घृतं क्षौद्रसमन्वितम्

કંબલ પર કમ્બલનું દાન કરવું; કમર-પ્રદેશે મધુ અને ઘી પણ અર્પણ કરવું. જવનું ચારો તથા પાયસ દાન કરવું, અને મધુ-મિશ્રિત ઘી સાથે આપવું.

Verse 100

स्वर्णशृङ्गी रूप्यशिफारुक्मलाङ्गूलसंयुता । रत्नपृष्ठी तु दातव्या कांस्यपात्रावदोहिनी

સુવર્ણશૃંગવાળી, રજતખુરવાળી, સુવર્ણલાંગૂલ-ભૂષિત, રત્નપૃષ્ઠી—એવી ગાય દાન કરવી જોઈએ, જે કાંસ્યપાત્રમાં દોહાય તેવી હોય.

Verse 101

यत्स्याद्बाल्यकृतं पापं यद्वा कृतमजानता । वाचा कृतं कर्मकृतं मनसा यद्विचिन्तितम्

બાળ્યાવસ્થામાં કરેલું પાપ હોય કે અજ્ઞાનવશ કરેલું હોય—વાણીથી કરેલું, કર્મથી કરેલું, અથવા મનમાં વિચારેલું—(આવા સર્વ દોષો અહીં અભિપ્રેત છે)।

Verse 102

जले निष्ठीवितं चैव मुशलं वापि लङ्घितम् । वृषलीगमनं चैव गुरुदारनिषेवणम्

જળમાં થૂંકવું, મુસળને લાંઘવું, નિષિદ્ધ સંબંધવાળી સ્ત્રી પાસે જવું, અને ગુરુપત્નીનું સેવન—(આ પણ અહીં ગણાય છે)।

Verse 103

कन्याया गमनं चैव सुवर्णस्तेयमेव च । सुरापानं तथा चान्यत्तिलधेनुः पुनाति हि

કન્યાગમન, સુવર્ણચોરી, સુરાપાન તથા અન્ય પાપો પણ—આ બધાને ‘તિલધેનુ’ (તિલ-ધેનુનું દાન) નિશ્ચયે પવિત્ર કરે છે.

Verse 104

अहोरात्रोपवासेन विधिवत्तां विसर्जयेत् । या सा यमपुरे घोरे नदी वैतरणी स्मृता

અહોરાત્ર ઉપવાસ કરીને વિધિપૂર્વક તે (તિલ-ધેનુ) દાન પૂર્ણ કરી દાન કરવું જોઈએ. એ દાન યમપુરીની ભયંકર વૈતરણિ નદી તરીકે સ્મરાય છે, અર્થાત્ પાર ઉતારવાનું સાધન બને છે.

Verse 105

वालुकायोऽश्मस्थला च पच्यते यत्र दुष्कृती । अवीचिर्नरको यत्र यत्र यामलपर्वतौ

જ્યાં દહકતી રેતીની શય્યા અને પથ્થરી જમીન છે, જ્યાં દુષ્કર્મી ‘પકાવાય’ તેમ યાતના ભોગવે છે; જ્યાં અવીચિ નરક છે અને જ્યાં યામલ નામના જોડિયા પર્વતો છે—એ બધા ભયંકર પ્રદેશો છે.

Verse 106

यत्र लोहमुखाः काका यत्र श्वानो भयंकराः । असिपत्त्रवनं चैव यत्र सा कूटशाल्मली

જ્યાં લોખંડની ચાંચવાળા કાગડા છે, જ્યાં ભયંકર કૂતરા છે; જ્યાં અસિપત્ત્રવન (તલવાર-પાંદડાનું વન) છે, અને જ્યાં તે કૂટશાલ્મલી (છળભર્યું કાંટાળું વૃક્ષ) ઊભું છે—એ પણ ભયંકર સ્થાનો છે.

Verse 107

तान्सुखेन व्यतिक्रम्य धर्मराजालयं व्रजेत् । धर्मराजस्तु तं दृष्ट्वा सूनृतं वक्ति भारत

એ ભયંકર પ્રદેશોને સહેલાઈથી પાર કરીને તે ધર્મરાજના ધામે જાય છે. અને ધર્મરાજ તેને જોઈ, હે ભારત, મૃદુ તથા શુભ વચનો કહે છે.

Verse 108

विमानमुत्तमं योग्यं मणिरत्नविभूषितम् । अत्रारुह्य नरश्रेष्ठ प्रयाहि परमां गतिम्

“આ ઉત્તમ અને યોગ્ય વિમાન છે, મણિ-રત્નોથી વિભૂષિત. તેમાં આરોહણ કર, હે નરશ્રેષ્ઠ, અને પરમ ગતિ તરફ પ્રસ્થાન કર.”

Verse 109

मा च चाटु भटे देहि मैव देहि पुरोहिते । मा च काणे विरूपे च न्यूनाङ्गे न च देवले

દાન કરતી વેળા ચાટુકાર કે ભાડૂતી સૈનિકને ન આપવું; માત્ર કર્મકાંડ કરાવનાર પુરોહિતને પણ ન આપવું. એક આંખવાળા, વિકૃત, અંગહીન તથા દેવાલયજીવિકા કરનાર ‘દેવલ’ને પણ ન આપવું.

Verse 110

अवेदविदुषे नैव ब्राह्मणे सर्वविक्रये । मित्रघ्ने च कृतघ्ने च मन्त्रहीने तथैव च

વેદથી અજાણ બ્રાહ્મણને દાન ન આપવું; જે લાભ માટે બધું વેચે તેને પણ નહીં. મિત્રઘાતક, કૃતઘ્ન તથા મંત્રહીન (અનધિકારી)ને પણ દાન ન આપવું.

Verse 111

वेदान्तगाय दातव्या श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । वेदान्तगसुते देया श्रोत्रिये गृहपालके

દાન વેદાંતજ્ઞ, શ્રોત્રિય અને કુટુંબી બ્રાહ્મણને આપવું જોઈએ. વેદાંતજ્ઞના પુત્રને પણ આપી શકાય, જો તે પણ શ્રોત્રિય અને ગૃહપાલક હોય.

Verse 112

सर्वाङ्गरुचिरे विप्रे सद्वृत्ते च प्रियंवदे । पूर्णिमायां तु माघस्य कार्त्तिक्यामथ भारत

સર્વાંગે તેજસ્વી, સદ્વૃત્ત અને મધુરવાણી બ્રાહ્મણને આ દાન આપવું. હે ભારત, વિશેષ કરીને માઘ પૂર્ણિમાએ, તેમજ કાર્તિક માસમાં પણ.

Verse 113

वैशाख्यां मार्गशीर्ष्यां वाषाढ्यां चैत्र्यामथापि वा । अयने विषुवे चैव व्यतीपाते च सर्वदा

વૈશાખ, માર્ગશીર્ષ, આષાઢ અથવા ચૈત્રમાં પણ (આ વિધાન) કરી શકાય. અયનકાળ, વિષુવ તથા વ્યતીપાતમાં પણ—સદા શુભ સમયમાં.

Verse 114

षडशीतिमुखे पुण्ये छायायां कुंजरस्य वा । एष ते कथितः कल्पस्तिलधेनोर्मयानघ

પુણ્ય ષડશીતી-સંધિના મુખે, અથવા હાથીની છાયામાં પણ, હે નિષ્પાપ! તિલધેનુ-વિધિનો આ સંપૂર્ણ કલ્પ મેં તને કહી દીધો છે।

Verse 115

व्रजन्ति वैष्णवं लोकं दत्त्वा पादं यमोपरि । प्राणत्यागात्परं लोकं वैष्णवं नात्र संशयः । भित्त्वाशु भास्करं यान्ति नात्र कार्या विचारणा

તેઓ યમ પર પણ પગ મૂકી વૈષ્ણવ લોકને પામે છે. પ્રાણત્યાગ પછી નિઃસંદેહ વૈષ્ણવ ધામ પ્રાપ્ત થાય છે. તેઓ ઝડપથી સૂર્યમંડળને ભેદીને આગળ જાય છે; અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 116

एतत्ते सर्वमाख्यातं चक्रतीर्थफलं नृप । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते

હે રાજન! ચક્રતીર્થનું સંપૂર્ણ ફળ મેં તને કહી દીધું. તેને ભક્તિપૂર્વક સાંભળવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।