Adhyaya 89
આ અધ્યાયમાં માર્કંડેય ઋષિ એક રાજાને ઉપદેશ આપે છે કે નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે આવેલું પૂતિકેશ્વર મહાતીર્થ અવશ્ય દર્શન કરવું; ત્યાં સ્નાન કરવાથી સર્વ પાપોનું ક્ષય થાય છે. સ્થળની મહિમા સ્થાપિત કરવા માટે આધારકથા કહેવામાં આવે છે—જાંબવાને લોકહિતાર્થે ત્યાં શિવલિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી. બીજા પ્રસંગમાં રાજા પ્રસેનજિત અને તેના વક્ષસ્થળ સાથે જોડાયેલા મણિની વાત આવે છે; રત્નને બળપૂર્વક કાઢી લેવાતાં અથવા ફેંકી દેવાતાં ઘાવ ઊભો થયો. એ જ તીર્થમાં તપસ્યા દ્વારા આરોગ્ય મળ્યું અને તે ‘નિર્વ્રણ’ (ઘાવરહિત) થયો—આથી તીર્થની ઉપચારશક્તિ દર્શાય છે. પછી વિધાન જણાવે છે—ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરીને પરમેશ્વરની પૂજા કરનારને ઇચ્છિત ફળ મળે છે. ખાસ કરીને કૃષ્ણાષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ નિયમિત આરાધના કરનાર યમલોકમાં જતા નથી—એવી ફલશ્રુતિથી પુરાણોક્ત નૈતિક કારણ-કાર્યભાવ પ્રગટ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र पूतिकेश्वरमुत्तमम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापक्षयंकरम्
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજેન્દ્ર! ત્યારબાદ નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે સ્થિત સર્વપાપક્ષયકર ઉત્તમ પૂતિકેશ્વર પાસે જવું જોઈએ.
Verse 2
स्थापितं जाम्बुवन्तेन लोकानां तु हितार्थिना । राजा प्रसेनजिन्नाम तस्यां वक्षस्थलान्मणौ
લોકોના હિત માટે પ્રયત્નશીલ જાંબવંતે આ સ્થાપિત કર્યું. ત્યાં પ્રસેનજિત નામનો એક રાજા હતો; તેના વક્ષસ્થળ પર એક મણિ હતી.
Verse 3
समुत्क्षिप्ते तु तेनैव सपूतिरभवद्व्रणः । तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा निर्व्रणः समजायत
તેના દ્વારા તેને બળપૂર્વક કાઢી નાખતાં પૂયવાળો ઘા થયો. પરંતુ એ જ તીર્થમાં તપ કરીને તે ઘા-રહિત થયો.
Verse 4
तेन तत्स्थापितं लिङ्गं पूतिकेश्वरमुत्तमम् । यस्तत्र मनुजो भक्त्या स्नायाद्भरतसत्तम
ત્યારે તેણે ત્યાં ઉત્તમ ‘પૂતિકેશ્વર’ લિંગની સ્થાપના કરી. હે ભરતશ્રેષ્ઠ! જે મનુષ્ય ત્યાં ભક્તિથી સ્નાન કરે—
Verse 5
सर्वान्कामानवाप्नोति सम्पूज्य परमेश्वरम् । कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्यां सर्वकालं नराधिप । येऽर्चयन्ति सदा देवं ते न यान्ति यमालयम्
પરમેશ્વરની વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને મનુષ્ય સર્વ ઇચ્છિત કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. હે નરાધિપ! કૃષ્ણાષ્ટમી હોય કે ચતુર્દશી, અથવા કોઈ પણ કાળે—જે સદા દેવનું અર્ચન કરે છે તે યમલોકમાં જતા નથી.
Verse 89
। अध्याय
આ રીતે અધ્યાય સમાપ્ત થયો.