Adhyaya 86

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे । हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહારાજ, સંગમની નજીક રેવા નદીના ઉત્તર કાંઠે આવેલ ઉત્તમ પિંગલાવર્તે જવું જોઈએ. હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં હવ્યવાહન (અગ્નિ)એ પિંગલેશ્વરની સ્થાપના કરી હતી.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । हव्यवाहेन भगवन्नीश्वरः स्थापितः कथम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्वक्तुमर्हसि

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે ભગવન, હવ્યવાહન (અગ્નિ)એ ઈશ્વરની સ્થાપના કેવી રીતે કરી? કૃપા કરીને આ બધું મને કહો; પ્રસાદથી તમે કહેવા યોગ્ય છો.

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । शम्भुना रेतसा राजंस्तर्पितो हव्यवाहनः । प्राप्तसौख्येन रौद्रेण गौर्याक्रीडनचेतसा

માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજન, શંભુના રેતસથી હવ્યવાહન (અગ્નિ) તૃપ્ત થયો. ગૌરી સાથે ક્રીડામાં મગ્ન શિવના તે રૌદ્ર તેજથી, સુખસંપન્ન બની, તેણે અદ્ભુત સામર્થ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 4

हव्यवाहमुखे क्षिप्तं रुद्रेणामिततेजसा । रुद्रस्य रेतसा दग्धस्तीर्थयात्राकृतादरः

અમિત તેજસ્વી રુદ્રે તેને હવ્યવાહનના મુખમાં ક્ષેપ કર્યો. રુદ્રના રેતસથી દગ્ધ થઈ (અગ્નિ) તીર્થયાત્રા કરવા શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 5

सागरांश्च नदीर्गत्वा क्रमाद्रेवां समागतः । चचार परया भक्त्या ध्यानमुग्रं हुताशनः

સમુદ્રો અને નદીઓમાં ગમન કરીને ક્રમે હુતાશન (અગ્નિ) રેવા તીરે પહોંચ્યો. ત્યાં તેણે પરમ ભક્તિથી ઉગ્ર ધ્યાનસાધના કરી.

Verse 6

वायुभक्षः शतं साग्रं यावत्तेपे हुताशनः । तावत्तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः । संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्

માત્ર વાયુને આહાર બનાવી હુતાશન (અગ્નિ) એ સો વર્ષથી પણ વધુ તપ કર્યું. ત્યારે પ્રસન્ન મહાદેવ, જાતવેદસને વર આપવા, તેની સન્નિધિમાં આવી આ વચન બોલ્યા.

Verse 7

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व हव्याश यस्ते मनसि वर्तते

ઈશ્વરે કહ્યું— હે હવ્યાશ (અગ્નિ), તારા મનમાં જે વર વસે છે તે માગી લે.

Verse 8

वह्निरुवाच । नमस्ते सर्वलोकेश उग्रमूर्ते नमोऽस्तु ते । रेतसा तव संदग्धः कुष्ठी जातो महेश्वर । कृपां कुरु महादेव मम रोगं विनाशय

વહ્નિ બોલ્યો— હે સર્વલોकेશ, તમને નમસ્કાર; હે ઉગ્રમૂર્તિ, તમને પ્રણામ. હે મહેશ્વર, તમારી તેજસ્વી શક્તિથી દગ્ધ થઈ હું કુષ્ઠરોગી થયો છું. હે મહાદેવ, કૃપા કરીને મારો રોગ નાશ કરો.

Verse 9

ईश्वर उवाच । हव्यवाह भवारोगो मत्प्रसादाच्च सत्वरम् । अत्र तीर्थे कृतस्नानः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे

ઈશ્વરે કહ્યું— હે હવ્યવાહ, મારા પ્રસાદથી તારો રોગ તત્કાળ શમશે. અહીંના તીર્થમાં સ્નાન કરીને તું તારો દિવ્ય સ્વરૂપ ફરી પ્રાપ્ત કરશ.

Verse 10

इत्युक्त्वा च महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । अनन्तरं हव्यवाहः सस्नौ रेवाजले त्वरन्

આવું કહી મહાદેવ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. તરત પછી હવ્યવાહ (અગ્નિ) ઉતાવળે રેવા નદીના જળમાં સ્નાન કરવા દોડ્યો.

Verse 11

तदैव रोगनिर्मुक्तोऽभवद्दिव्यस्वरूपवान् । स्थापयामास देवेशं स वह्निः पिङ्गलेश्वरम्

એ જ ક્ષણે તે રોગમુક્ત થઈ દિવ્ય તેજસ્વી સ્વરૂપવાળો બન્યો. ત્યારબાદ તે વહ્નિએ દેવેશને ‘પિંગલેશ્વર’ રૂપે સ્થાપ્યા.

Verse 12

नाम्ना संपूजयामास तुष्टाव स्तुतिभिर्मुदा । ततो जगाम देशं स्वं देवानां हव्यवाहनः

તેણે નામોચ્ચાર સાથે વિધિપૂર્વક પૂજન કર્યું અને આનંદથી સ્તુતિઓ દ્વારા પ્રભુની પ્રશંસા કરી. પછી દેવતાઓનો હવ્યવાહન પોતાના ધામે ગયો.

Verse 13

हव्यवाहेन भूपैवं स्थापितः पिङ्गलेश्वरः । जितक्रोधो हि यस्तत्र उपवासं समाचरेत्

આ રીતે, હે રાજન, હવ્યવાહ (અગ્નિ) દ્વારા પિંગલેશ્વર સ્થાપિત થયા. જે ત્યાં ક્રોધને જીતીને વિધિપૂર્વક ઉપવાસ કરે છે—

Verse 14

अतिरान्त्रफलं तस्य अन्ते रुद्रत्वमाप्नुयात् । गुणान्विताय विप्राय कपिलां तत्र भारत

તેનું ફળ અતિ મહાન બને છે; અંતે તે રુદ્રત્વને પ્રાપ્ત કરે છે. અને ત્યાં, હે ભારત, ગુણયુક્ત બ્રાહ્મણને કપિલા ગાયનું દાન કરવું જોઈએ.

Verse 15

अलंकृत्य सवत्सां च शक्त्यालङ्कारभूषिताम् । यः प्रयच्छति राजेन्द्र स गच्छेत्परमां गतिम्

હે રાજેન્દ્ર! જે ત્યાં વાછરડાંসহ ગાયને યથાશક્તિ અલંકારોથી શોભાવી દાન કરે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે.

Verse 86

। अध्याय

“અધ્યાય” — હસ્તપ્રત પરંપરામાં અધ્યાયની સીમા/સમાપ્તિ દર્શાવતું ચિહ્ન.