Adhyaya 78

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नरदेश्वरमुत्तमम् । तीर्थानां परमं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु

શ્રીમાર્કંડેય બોલ્યા—ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ નરદેશ્વર તીર્થમાં જવું જોઈએ; તે તીર્થોમાં પરમ તીર્થ છે, જે નારદે સ્થાપ્યું છે.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । नारदेन मुनिश्रेष्ठ कस्मात्तीर्थं विनिर्मितम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि सत्तम

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—હે મુનિશ્રેષ્ઠ, નારદે કયા કારણથી આ તીર્થ રચ્યું? હે સત્તમ, તમે પ્રસન્ન હો તો સમગ્ર કથા મને કહો.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । परमेष्ठिसुतः पार्थ नारदो मुनिसत्तमः । रेवायाश्चोत्तरे कूले तपस्तेन पुरा कृतम्

શ્રીમાર્કંડેય બોલ્યા—હે પાર્થ, પરમેષ્ઠી (બ્રહ્મા)ના પુત્ર, મુનિસત્તમ નારદે પ્રાચીન કાળે રેવા નદીના ઉત્તર કાંઠે તપ કર્યું હતું.

Verse 4

नवनाडीनिरोधेन काष्ठावत्यां गतेन च । तोषितः पशुभर्ता वै नारदेन युधिष्ठिर

નવ નાડીઓનો નિરોધ કરીને અને કાષ્ઠાવતી અવસ્થામાં પ્રવેશ કરીને, હે યુધિષ્ઠિર, નારદે પશુભર્તા—સર્વ પ્રાણીઓના પાલક પ્રભુને—સંતોષિત કર્યા.

Verse 5

ईश्वर उवाच । तुष्टोऽहं तव विप्रेन्द्र योगिनाथ अयोनिज । वरं प्रार्थय मे वत्स यस्ते मनसि वर्तते

ઈશ્વરે કહ્યું—હે વિપ્રેન્દ્ર, હે યોગિનાથ, હે અયોનિજ! હું તારા પર પ્રસન્ન છું. વત્સ, તારા મનમાં જે વર વસે છે તે મારી પાસે માગ.

Verse 6

नारद उवाच । त्वत्प्रसादेन मे शम्भो योगश्चैव प्रसिध्यतु । अचला ते भवेद्भक्तिः सर्वकालं ममैव तु

નારદે કહ્યું—હે શંભુ, તમારા પ્રસાદથી મારો યોગ સિદ્ધ થાઓ. અને સર્વકાળે તમારી પ્રત્યે મારી ભક્તિ અચળ રહે.

Verse 7

स्वेच्छाचारी भवे देव वेदवेदाङ्गपारगः । त्रिकालज्ञो जगन्नाथ गीतज्ञोऽहं सदा भवे

હે દેવ, હું સ્વેચ્છાએ વિહાર કરનાર થાઉં; વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત થાઉં. હે જગન્નાથ, હું ત્રિકાલજ્ઞ અને સદા પવિત્ર ગીતોમાં નિપુણ રહું.

Verse 8

दिने दिने यथा युद्धं देवदानवमानुषैः । पाताले मर्त्यलोके वा स्वर्गे वापि महेश्वर

હે મહેશ્વર, દિવસે દિવસે જ્યાં જ્યાં દેવો, દાનવો અને મનુષ્યો વચ્ચે યુદ્ધ થાય—પાતાળમાં હોય, મર્ત્યલોકમાં હોય કે સ્વર્ગમાં પણ…

Verse 9

पश्येयं त्वत्प्रसादेन भवन्तं पार्वतीं तथा । तीर्थं लोकेषु विख्यातं सर्वपापक्षयंकरम्

તમારા પ્રસાદથી હું તમને અને પાર્વતીદેવીને પણ દર્શન કરું. અને સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત, સર્વ પાપનો ક્ષય કરનારું તીર્થ પ્રગટ થાઓ.

Verse 10

ईश्वर उवाच । एवं नारद सर्वं तु भविष्यति न संशयः । चिन्तितं मत्प्रसादेन सिध्यते नात्र संशयः

ઈશ્વરે કહ્યું—હે નારદ, એમ જ થશે; સર્વ કંઈ નિઃસંદેહ બનશે. જે ઇચ્છિત છે તે મારા પ્રસાદથી સિદ્ધ થાય છે; તેમાં શંકા નથી.

Verse 11

स्वेच्छाचारो भवेर्वत्स स्वर्गे पातालगोचरे । मर्त्ये वा भ्रम वै योगिन्न केनापि निवार्यसे

વત્સ, તું સ્વેચ્છાનુસાર વર્તીશ—સ્વર્ગમાં અને પાતાળના પ્રદેશોમાં પણ. હે યોગિન, મર્ત્યલોકમાં પણ ભ્રમણ કર; તને કોઈ રોકી શકશે નહીં.

Verse 12

सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनाश्चैकविंशतिः । ताना एकोनपञ्चाशत्प्रसादान्मे तव ध्रुवम्

સાત સ્વર, ત્રણ ગ્રામ અને એકવીસ મૂર્ચ્છનાઓ છે; તથા ઓગણપચાસ તાનો છે. મારા પ્રસાદથી આ બધું તારા દ્વારા નિશ્ચયે પ્રતિષ્ઠિત થશે.

Verse 13

मम प्रियंकरं दिव्यं नृत्यगीतं भविष्यति । कलिं च पश्यसे नित्यं देवदानवकिन्नरैः

મને પ્રિય અને મનોહર એવું દિવ્ય નૃત્ય-ગીત પ્રગટ થશે. અને દેવો, દાનવો તથા કિન્નરોની વચ્ચે તું સદા કલિને (સાક્ષાત્) જોશે.

Verse 14

त्वत्तीर्थं भूतले पुण्यं मत्प्रसादाद्भविष्यति । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो ह्यशेषज्ञानकोविदः । एकस्त्वमसि निःसङ्गो मत्प्रसादेन नारद

મારા પ્રસાદથી ભૂતલ પર તારું તીર્થ પુણ્યમય બનશે. તું વેદ-વેદાંગોના તત્ત્વનો જાણકાર, સર્વ જ્ઞાનમાં કુશળ છે; અને મારા પ્રસાદથી, હે નારદ, તું એકલો જ નિઃસંગ સ્થિત છે.

Verse 15

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो नारदस्तत्र शूलिनम् । स्थापयामास राजेन्द्र सर्वसत्त्वोपकारकम्

આવું કહી દેવ અંતર્ધાન થયા. ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, નારદે ત્યાં સર્વ પ્રાણીઓના ઉપકારક શૂલધારી શિવની સ્થાપના કરી.

Verse 16

पृथिव्यामुत्तमं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु । तत्र तीर्थे नृपश्रेष्ठ यो गच्छेद्विजितेन्द्रियः

પૃથ્વી પર ઉત્તમ તીર્થ નારદે જ રચ્યું. હે નૃપશ્રેષ્ઠ, જે ઇન્દ્રિયોને જીતીને તે તીર્થમાં જાય છે—

Verse 17

मासि भाद्रपदे पार्थ कृष्णपक्षे चतुर्दशी । उपोष्य परया भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

હે પાર્થ, ભાદ્રપદ માસમાં કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ પરમ ભક્તિથી ઉપવાસ કરીને રાત્રે જાગરણ કરવું જોઈએ.

Verse 18

छत्रं तत्र प्रदातव्यं ब्राह्मणे शुभलक्षणे । शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां श्राद्धं प्रदापयेत् । ते यान्ति परमं लोकं पिण्डदानप्रभावतः

ત્યાં શુભલક્ષણવાળા બ્રાહ્મણને છત્રદાન કરવું જોઈએ. અને જે શસ્ત્રથી હત થયા હોય, તેમના માટે શ્રાદ્ધ કરાવવું જોઈએ; પિંડદાનના પ્રભાવથી તેઓ પરમ લોકને પામે છે.

Verse 19

कपिला तत्र दातव्या पित्ःनुद्दिश्य भारत । इत्युच्चार्य द्विजे देया यान्तु ते परमां गतिम्

હે ભારત, ત્યાં પિતૃઓને ઉદ્દેશીને કપિલા ગાય દાન કરવી જોઈએ. ‘તેઓ પરમ ગતિને પામે’ એમ ઉચ્ચારીને બ્રાહ્મણને આપવી.

Verse 20

अस्य श्राद्धस्य भावेन ब्राह्मणस्य प्रसादतः । नर्मदातोयभावेन न्यायार्जितधनस्य च । तेषां चैव प्रभावेन प्रेता यान्तु परां गतिम्

આ શ્રાદ્ધની શુદ્ધ ભાવનાથી, બ્રાહ્મણના પ્રસાદથી, નર્મદા-જળની પાવનતાથી અને ન્યાયપૂર્વક ઉપાર્જિત ધનના પ્રભાવથી—આ સર્વના સામર્થ્યથી—પ્રેતાત્માઓ પરમ ગતિને પામો।

Verse 21

इत्युच्चार्य द्विजे देया दक्षिणा च स्वशक्तितः । हविष्यान्नं विशालाक्ष द्विजानां चैव दापयेत्

આ રીતે ઉચ્ચારીને, પોતાની શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણોને દક્ષિણા આપવી; અને હે વિશાલાક્ષ, દ્વિજોને હવિષ્યાન્ન (શુદ્ધ યજ્ઞભોજન) પણ પીરસાવવું।

Verse 22

दीपं भक्त्या प्रदातव्यं नृत्यं गीतं च कारयेत् । अवाप्तं तेन वै सर्वं यः करोतीश्वरालये

ભક્તિપૂર્વક દીવો અર્પણ કરવો અને નૃત્ય-ગીતનું આયોજન પણ કરવું. જે પ્રભુના મંદિરમાં આવું કરે છે, તે નિશ્ચયે સર્વ ઇચ્છિત સિદ્ધિ મેળવે છે।

Verse 23

स याति रुद्रसांनिध्यमिति रुद्रः स्वयं जगौ । विद्यादानेन चैकेन अक्षयां गतिमाप्नुयात्

“તે રુદ્રના સાન્નિધ્યને પામે છે”—એવું સ્વયં રુદ્રે કહ્યું. અને એક જ વાર વિદ્યાદાન કરવાથી પણ અક્ષય ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 24

धूर्वहास्तत्र दातव्या भूमिः सस्यवती नृप । चित्रभानुं शुभैर्मन्त्रैः प्रीणयेत्तत्र भक्तितः

હે રાજા, ત્યાં પૂજનીય દાન (ધૂર્વહા વગેરે) આપવાં જોઈએ અને પાકવાળી ઉર્વર ભૂમિનું દાન પણ કરવું જોઈએ. ત્યાં ભક્તિપૂર્વક શુભ મંત્રોથી ચિત્રભાનુને પ્રસન્ન કરવો જોઈએ।

Verse 25

आज्येन सुप्रभूतेन होमद्रव्येण भारत । ये यजन्ति सदा भक्त्या त्रिकालं नृत्यमेव च

હે ભારત! જે લોકો પ્રચુર ઘી અને યોગ્ય હોમદ્રવ્ય વડે સદા ભક્તિપૂર્વક યજન કરે છે અને ત્રિકાળ પૂજા સાથે પવિત્ર નૃત્ય પણ કરે છે।

Verse 26

तीर्थे नारदनामाख्ये रेवायाश्चोत्तरे तटे । चित्रभानुमुखा देवाः सर्वदेवमय ऋषिः

રેવાના ઉત્તર કાંઠે ‘નારદ’ નામના તીર્થમાં ચિત્રભાનુ-પ્રમુખ દેવતાઓ નિવાસ કરે છે; અને ત્યાંનો ઋષિ સર્વદેવમય છે।

Verse 27

ऋषिणा प्रीणिताः सर्वे तस्मात्प्रीत्यो हुताशनः । पूजिते हव्यवाहे तु दारिद्र्यं नैव जायते

ઋષિ દ્વારા સર્વે તૃપ્ત થયા; તેથી હુતાશન (અગ્નિ) પ્રસન્ન થયો. અને હવ્યવાહ (અગ્નિદેવ)ની પૂજા થાય તો દારિદ્ર્ય ક્યારેય ઉત્પન્ન થતું નથી।

Verse 28

धनेन विपुला प्रीतिर्जायते प्रतिजन्मनि । कुलीनाश्च सुवेषाश्च सर्वकालं धनेन तु

ધનથી પ્રત્યેક જન્મમાં વિશાળ સંતોષ થાય છે; અને ધનથી જ મનુષ્ય સર્વકાળે કુલીન તથા સુસજ્જ રહે છે।

Verse 29

प्लवो नदीनां पतिरङ्गनानां राजा च सद्वृत्तरतः प्रजानाम् । धनं नराणामृतवस्तरूणां गतं गतं यौवनमानयन्ति

નદીઓનો ‘પતિ’ નાવ છે; સ્ત્રીઓનો પતિ પતિ જ છે; અને સદ્વૃત્તમાં રત રાજા પ્રજાનો અધિપતિ કહેવાય છે. તેમ જ ધન મનુષ્યોનું આધાર છે; જીવનના ઋતુઓમાં, ખાસ કરીને યૌવનમાં, તે વારંવાર જાણે યૌવન પાછું લાવે છે।

Verse 30

धनदत्वं धनेशेन तस्मिंस्तीर्थे ह्युपार्जितम् । यमेन च यमत्वं हि इन्द्रत्वं चैव वज्रिणा

તે તીર્થમાં ધનેશ (કુબેર)એ ધનદત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; યમે યમત્વ, અને વજ્રધારી ઇન્દ્રે ઇન્દ્રત્વ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 31

अन्यैरपि महीपालैः पार्थिवत्वमुपार्जितम् । नारदेश्वरमाहात्म्याद्ध्रुवो निश्चलतां गतः

અન્ય રાજાઓએ પણ ત્યાં પાર્થિવત્વ (ભૂમિનું રાજ્ય) પ્રાપ્ત કર્યું. અને નારદેશ્વરના માહાત્મ્યથી ધ્રુવ અચલતા પામ્યો.

Verse 32

सर्वतीर्थवरं तीर्थं निर्मितं नारदेन तु । पृथिव्यां सागरान्तायां रेवायाश्चोत्तरे तटे । तद्वरं सर्वतीर्थानां महापातकनाशनम्

સમુદ્ર-પર્યંત આ પૃથ્વી પર, રેવા નદીના ઉત્તર કાંઠે, નારદે સર્વતીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ એવું તીર્થ સ્થાપ્યું. તે પરમ ઉત્તમ તીર્થ સર્વ પવિત્ર સ્થાનોમાં અગ્રગણ્ય બની મહાપાતકોનો પણ નાશ કરે છે.

Verse 78

। अध्याय

“અધ્યાય”—આ અધ્યાય-ચિહ્ન (વિભાગ-સૂચક) છે.