Adhyaya 75
માર્કંડેય નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે આવેલા અતિ પવિત્ર ‘શંખચૂડ’ તીર્થનું માહાત્મ્ય વર્ણવે છે. કહેવામાં આવે છે કે શંખચૂડ ત્યાં જ નિવાસ કરે છે; વૈનતેય (ગરુડ)ના ભયથી સુરક્ષા મેળવવા માટે તેણે તે સ્થાનને આશ્રય બનાવ્યો—આ કારણ પણ જણાવાયું છે. પછી ઉપાસક માટે વિધિ નિર્ધારિત થાય છે—શુચિ બની એકાગ્ર ચિત્તે ત્યાં જઈ, દૂધ, મધ અને ઘી જેવા મંગલ દ્રવ્યો વડે ક્રમશઃ શંખચૂડનું અભિષેક કરવું અને દેવ સમક્ષ રાત્રિ જાગરણ કરવું. પ્રશંસિત વ્રતવાળા બ્રાહ્મણોને સન્માન આપી, દધિભક્ત વગેરે અન્નદાનથી તૃપ્ત કરવું અને અંતે ગોદાન કરવું; તેને સર્વપાપનાશક પાવન દાન કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે વિશેષ ફળશ્રુતિ—આ તીર્થમાં સર્પદંશથી પીડિત વ્યક્તિને જે સંતોષે/પ્રસન્ન કરે, તે શંકરના વચન અનુસાર પરમ લોકને પામે છે; આમ તીર્થમાહાત્મ્ય કરુણા અને મુક્તિફળ સાથે જોડાઈ સમાપ્ત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । शङ्खचूडस्य नाम्ना वै प्रसिद्धं भूमिमण्डले
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે પરમ શોભન એક તીર્થ છે; ‘શંખચૂડ’ નામે તે ભૂમિમંડળમાં પ્રસિદ્ધ છે।
Verse 2
शङ्खचूडः स्वयं तत्र संस्थितः पाण्डुनन्दन । वैनतेयभयात्पार्थ सुखदनर्मदातटे
હે પાંડુનંદન, હે પાર્થ! વૈનતેય (ગરુડ)ના ભયથી શંખચૂડ સ્વયં ત્યાં, સુખદ નર્મદા-તટ પર વસતો હતો।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या शुचिर्भूत्वा समाहितः । स्नापयेच्छङ्खचूडं तु क्षीरक्षौद्रेण सर्पिषा
તે તીર્થમાં જે ભક્તિપૂર્વક શુદ્ધ થઈ એકાગ્ર બને, તેણે શંખચૂડ (દેવ/લિંગ)ને દૂધ, મધ અને ઘીથી સ્નાન કરાવવું।
Verse 4
रात्रौ जागरणं कुर्याद्देवस्याग्रे नराधिप । दधिभक्तेन सम्पूज्य ब्राह्मणाञ्छंसितव्रतान् । गोप्रदाने द्विजेन्द्रोऽयं सर्वपापक्षयंकरः
હે નરાધિપ! દેવના સમક્ષ રાત્રિ-જાગરણ કરવું જોઈએ. દધિભક્ત (દહીં-ભાત/અન્ન)થી પ્રશંસિત વ્રતવાળા બ્રાહ્મણોને યથાવિધિ પૂજી, અને ગોદાન કરવાથી આ શ્રેષ્ઠ વિધિ સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનાર બને છે।
Verse 5
तस्मिंस्तीर्थे तु यः पार्थ सर्पदष्टं प्रतर्पयेत् । स याति परमं लोकं शङ्करस्य वचो यथा
હે પાર્થ! તે તીર્થમાં જે સર્પદષ્ટ મનુષ્યને તૃપ્ત કરી સેવા કરે, તે શંકરના વચન મુજબ પરમ લોકને પામે છે।