Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

ईश्वर उवाच । यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये । स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्

Transliteration

īśvara uvāca | yaduktaṃ vacanaṃ devi na tanme rocate priye | svakāryaṃ ca sadā cintyaṃ parakāryaṃ visarjayet

Translation

ઈશ્વરે કહ્યું—“પ્રિય દેવી, તું જે વચન બોલી તે મને રોચતું નથી. સદા પોતાના કર્તવ્યનું ચિંતન કરવું જોઈએ અને પરકાર્ય ત્યજી દેવું જોઈએ.”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यत्: what (that which)
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)

• उक्तम्: said, spoken
• उक्तम्: Karma-anvayi visheshana (कर्मसम्बन्धि विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वचनम्: word, statement
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (अत्र ‘यदुक्तं वचनम्’ इति कर्मरूपे)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वचनम्’ इत्यस्य पुनर्निर्देशः

• मे: to me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; अत्र षष्ठी (genitive: of me/to me)

• रोचते: pleases, is agreeable
• रोचते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु)
• Form: लट्, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; सम्बोधन (address)

• स्वकार्यं: one’s own duty/work
• स्वकार्यं: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वकार्य (प्रातिपदिक; स्व + कार्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• चिन्त्यम्: should be considered
• चिन्त्यम्: Karma-samānādhikaraṇa (कर्मसमानााधिकरण/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/भाव्य), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (ought to be thought)

• परकार्यं: another’s business/work
• परकार्यं: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: परकार्य (प्रातिपदिक; पर + कार्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विसर्जयेत्: should abandon, should set aside
• विसर्जयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि- सृज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन (सामान्य-नियमवाक्ये)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Umā/Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva gently but firmly instructs Devī: his face serene, eyes steady; Devī attentive, slightly surprised; the smoky tapasvin remains in the background, emphasizing the tension between compassion and discernment.

Characters & Entities

• Śiva (Īśvara)
• Devī (Pārvatī/Umā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes discernment: prioritize one’s own rightful responsibilities rather than being driven by others’ agendas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the verse is ethical instruction within the Revā Khaṇḍa narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is on dharmic conduct and discernment.