Adhyaya 61
માર્કંડેય શ્રોતાને નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે આવેલું અત્યંત પુણ્યદાયક શક્રતીર્થ બતાવે છે, જે સંચિત પાપોનો નાશ કરનારું કહેવાય છે. આ તીર્થની મહિમા કારણકથાથી સ્થાપિત થાય છે—પૂર્વે ઇન્દ્ર (શક્ર) એ અહીં મહેશ્વર શિવ પ્રત્યે તીવ્ર ભક્તિથી કઠોર તપ કર્યું; પ્રસન્ન થયેલા ઉમાપતિએ તેને દેવೇಂದ್ರત્વ, રાજ્યસમૃદ્ધિ અને દાનવો પર વિજયની શક્તિ જેવા વરદાન આપ્યાં. પછી ઉપદેશ આવે છે કે કાર્તિક કૃષ્ણ ત્રયોદશીએ ભક્તિપૂર્વક ઉપવાસ-વ્રત કરવાથી પાપમોચન થાય છે અને દુઃસ્વપ્ન, અપશકુન તથા ગ્રહ-શાકિની વગેરે ઉપદ્રવો શમે છે. શક્રેશ્વરના દર્શનને જન્માર્જિત દોષોનો નાશક જણાવાયું છે અને અનેક નિષિદ્ધ કર્મો માટે પણ અહીં શુદ્ધિનો આશ્વાસ આપવામાં આવ્યો છે. અંતે સ્વર્ગકામી ભક્ત માટે દાનવિધિ—વિશેષ કરીને સદ્બ્રાહ્મણને ગોદાન (અથવા યોગ્ય વહનપશુ) શ્રદ્ધાથી આપવું; અને તીર્થફળો સંક્ષેપમાં કહી અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं पुण्यं नर्मदादक्षिणे तटे । शक्रतीर्थं सुविख्यातमशेषाघविनाशनम्
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે આવેલ પરમ પવિત્ર શક્રતીર્થમાં જવું જોઈએ; તે સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ અને સર્વ પાપનાશક છે।
Verse 2
पुरा शक्रेण तत्रैव तपो वै दुरतिक्रमम् । प्रारब्धं परया भक्त्या देवं प्रति महेश्वरम्
પ્રાચીન કાળે શક્રે ત્યાં જ મહેશ્વર દેવ પ્રત્યે પરમ ભક્તિથી અત્યંત કઠિન અને દુર્લંઘ્ય તપ શરૂ કર્યું હતું।
Verse 3
ततः संतोषितो देव उमापतिर्नराधिप । देवेन्द्रत्वं वरं राज्यं दानवानां वधं ददौ
હે નરાધિપ! તે તપથી પ્રસન્ન થયેલા ઉમાપતિ દેવે શક્રને દેવೇಂದ್ರત્વનો વર, રાજ્યસત્તા અને દાનવોના વધની શક્તિ આપી।
Verse 4
लब्धं शक्रेण नृपते नर्मदातीर्थभावतः । ततः पुण्यतमं तीर्थं संजातं वसुधातले
હે નૃપતે! નર્મદા-તીર્થના પવિત્ર પ્રભાવથી શક્રે આ બધું પ્રાપ્ત કર્યું; તેથી પૃથ્વી પર તે સ્થાન પરમ પુણ્ય તીર્થ બન્યું।
Verse 5
कार्त्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे त्रयोदशीम् । उपोष्य वै नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
કાર્તિક માસના કૃષ્ણપક્ષની ત્રયોદશીએ જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક ઉપવાસ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।
Verse 6
दुःस्वप्नसम्भवैः पापैर्दुर्निमित्तसमुद्भवैः । ग्रहशाकिनिसम्भूतैर्मुच्यते पाण्डुनन्दन
હે પાંડુનંદન! દુઃસ્વપ્નજન્ય, દુર્નિમિત્તજન્ય તથા ગ્રહો અને શાકિનીઓથી ઉત્પન્ન પાપોથી મનુષ્ય મુક્ત થાય છે।
Verse 7
शक्रेश्वरं नृपश्रेष्ठ ये प्रपश्यन्ति भक्तितः । तेषां जन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः
હે નૃપશ્રેષ્ઠ! જે ભક્તિપૂર્વક શક્રેશ્વરનું દર્શન કરે છે, તેમના જન્મજન્માંતરના પાપ નાશ પામે છે; તેમાં સંશય નથી।
Verse 8
अगम्यागमने चैव अवाह्ये चैव वाहिते । स्वामिमित्रविघाते यन्नश्यते नात्र संशयः
અગમ્ય પાસે જવું, અવાહ્ય વસ્તુ વહન કરવી તથા સ્વામી કે મિત્રને હાનિ પહોંચાડવાથી જે પાપ થાય છે, તે પણ નાશ પામે છે; તેમાં સંશય નથી।
Verse 9
गोप्रदानं प्रकर्तव्यं शुभं ब्राह्मणपुंगवे । धुर्यं वा दापयेत्तस्मिन् सर्वाङ्गरुचिरं नृप
હે નૃપ! શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણપુંગવને શુભ ગોપ્રદાન કરવું જોઈએ; અથવા સર્વાંગે રુચિર, જુએમાં જોડાયેલ ધુર્ય બળદનું દાન કરાવવું જોઈએ।
Verse 10
दातव्यं परया भक्त्या स्वर्गे वासमभीप्सता । एतत्ते सर्वमाख्यातं शक्रेश्वरफलं नृप
જેને સ્વર્ગમાં વસવાની ઇચ્છા હોય તેણે પરમ ભક્તિથી દાન કરવું જોઈએ. હે નૃપ, શક્રેશ્વરનું સર્વ ફળ તને કહેલું છે.
Verse 61
। अध्याय
“અધ્યાય” — હસ્તપ્રત પરંપરામાં અધ્યાય/વિભાગની સીમા દર્શાવતું ચિહ્ન.