Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 40

Devanagari script

पञ्चरेफसमायुक्तं क्षकारं सुरपूजितम् । ओङ्कारेण समायुक्तमेतद्वेद्यं प्रकीर्तितम्

Transliteration

pañcarephasamāyuktaṃ kṣakāraṃ surapūjitam | oṅkāreṇa samāyuktametadvedyaṃ prakīrtitam

Translation

પાંચ ‘ર’થી યુક્ત, દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત ‘ક્ષ’ અક્ષર—ઓંકાર સાથે સંયુક્ત—આને જ જાણવાપાત્ર પવિત્ર મંત્ર તરીકે પ્રકીર્તિત કર્યું છે।

Word by Word

• पञ्चरेफसमायुक्तम्: joined with five ‘repha’ (r) letters
• पञ्चरेफसमायुक्तम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + रेफ + समायुक्त (प्रातिपदिक) < सम्-आ-युज् (धातु) + क्त
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्—क्षकारम्; ‘पञ्च-रेफैः समायुक्तम्’ (endowed with five ‘ra’ sounds/letters)

• क्षकारम्: the syllable/letter ‘kṣa’
• क्षकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षकार (प्रातिपदिक) < क्ष + कार
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; वर्णवाचकः

• सुरपूजितम्: worshipped by the gods
• सुरपूजितम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुरपूजित (प्रातिपदिक) < सुर + पूजित (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तं विशेषणम्—‘देवैः पूजितम्’

• ओङ्कारेण: with Oṃkāra (the syllable Oṃ)
• ओङ्कारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ओङ्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्

• समायुक्तम्: combined/connected
• समायुक्तम्: Predicate qualifier
• Type: Adjective
• Root: समायुक्त (प्रातिपदिक) < सम्-आ-युज् (धातु) + क्त
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्—एतत्/वेद्यम् (contextual)

• एतत्: this
• एतत्: Karma/Topic (Demonstrative)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; निर्देशार्थक-सर्वनाम

• वेद्यम्: to be known/understood
• वेद्यम्: Predicate nominal
• Type: Adjective
• Root: वेद्य (प्रातिपदिक) < विद् (धातु) + यत्
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘ज्ञेयम्’ (to be known)

• प्रकीर्तितम्: has been proclaimed
• प्रकीर्तितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-कीर्त् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; ‘has been proclaimed’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced from Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrakuṇḍa / Revā-tīrtha (mantra component for observance)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: narādhipa (king)

Visual Art Cues

Scene: A sage writes or gestures Sanskrit syllables in the air—Oṃ and ‘kṣa’—while devas in the background offer flowers; the river/kuṇḍa glows as the mantra is revealed.

Characters & Entities

• Oṃkāra
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrtha-māhātmya often includes mantra-vidyā: knowing and honoring sacred syllables is itself a form of worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching appears within the Śūlabheda-tīrtha context of Revā Khaṇḍa, linking mantra-knowledge to the site’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra-knowledge/japa is implied through the instruction to ‘know’ the Oṃkāra-conjoined formula.