Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 39

Devanagari script

पतन्ति शिखराग्राणि विशीर्णानि सहस्रशः । पावको धूमसंपृक्तो दह्यमानः समन्ततः

Transliteration

patanti śikharāgrāṇi viśīrṇāni sahasraśaḥ | pāvako dhūmasaṃpṛkto dahyamānaḥ samantataḥ

Translation

હજારોની સંખ્યામાં તૂટી ગયેલા શિખરોના અગ્રભાગો ધરાશાયી થયા. ધુમાડા સાથે મિશ્રિત પાવક સર્વત્ર પ્રચંડ બની ચારે તરફ દહન કરતો રહ્યો.

Word by Word

• पतन्ति: (they) fall
• पतन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्; धातुः पत् = to fall

• शिखराग्राणि: the tips of the peaks
• शिखराग्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिखर + अग्र (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिखरस्य अग्राणि)

• विशीर्णानि: shattered, broken
• विशीर्णानि: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + शीर्ण (कृदन्त; √शॄ/शॄण् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; शिखराग्राणि इति विशेषणम्

• सहस्रशः: by thousands, in thousands
• सहस्रशः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकार/परिमाणवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of manner/quantity)

• पावकः: fire
• पावकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• धूमसंपृक्तः: mixed with smoke
• धूमसंपृक्तः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धूम + सं + पृक्त (कृदन्त; √पृच्/पृञ्ज् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; तृतीया-तत्पुरुषः (धूमेन संपृक्तः)

• दह्यमानः: burning, being aflame
• दह्यमानः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दह् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present passive participle/शानच्), पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; पावकः इति विशेषणम्

• समन्ततः: on all sides, everywhere
• समन्ततः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of place)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Āvantya-khaṇḍa narrative style)

Skanda Dialogue

Listener: A king (nṛpa) is addressed in the surrounding verses

Visual Art Cues

Scene: A fortified city’s tower-tips shatter and rain down in thousands while a smoke-laced conflagration encircles the skyline; silhouettes of collapsing spires against a red-black sky.

Characters & Entities

• Pāvaka (Fire)
• Towers/Summits (Śikhara)
• Smoke (Dhūma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prideful heights (towers) inevitably fall when dharma is violated; the Purāṇa portrays this as a visible moral law in history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No; it is a narrative description within Revā-khaṇḍa’s broader sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.