Adhyaya 231

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तथैव तीर्थस्तबकान् वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः । यैस्तु तीर्थावलीगुम्फः पूर्वोक्तैरेकतः कृतः

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે ઋષિસત્તમો, એ જ રીતે હું તીર્થોના ‘સ્તબક’ (ગુચ્છ) વર્ણવીશ; જેના દ્વારા પૂર્વોક્ત તીર્થાવળી એકસાથે ગુંથાઈ એકરૂપ બને છે.

Verse 2

विभक्तो भक्तलोकानामानन्दप्रथनः शुभः । मृकण्डतनयः पूर्वं प्राह पार्थाय पृच्छते

ભક્તલોકમાં આનંદ ફેલાવનારું, શુભ અને કલ્યાણકારી આ વર્ણન મૃકંડુના પુત્ર (માર્કંડેય) એ પૂર્વે પૂછનાર પાર્થને કહ્યું હતું.

Verse 3

यथा तथाहं वक्ष्यामि तीर्थानां स्तबकानिह । शिवाम्बुपानजा पुण्या रेवा कल्पलता किल

તદનુસાર હું અહીં તીર્થોના સ્તબક વર્ણવીશ. કારણ કે પુણ્ય રેવા શિવના જલપાનથી જન્મેલી, ઇચ્છાપૂર્તિ કરનારી કલ્પલતા તરીકે કહેવાય છે.

Verse 4

तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः पुष्पिता शुभा । यत्पुण्यगन्धलक्ष्म्या वै त्रैलोक्यं सुरभीकृतम्

તે શુભા દેવી બંને કાંઠેથી ઉદ્ભવેલા તીર્થરૂપ પુષ્પોથી પુષ્પિત છે; તેની પુણ્ય સુગંધ-લક્ષ્મીના તેજથી ત્રિલોક ખરેખર સુવાસિત થાય છે.

Verse 5

तत्पुष्पमकरन्दस्य रसास्वादविदुत्तमः । भ्रमरः खलु मार्कण्डो मुनिर्मतिमतां वरः

તે તીર્થરૂપ પુષ્પોના મકરંદરસનો આસ્વાદ કરવામાં પરમ નિપુણ, વિવેકી મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ માર્કંડેય મુનિ ખરેખર ભમરા સમાન છે.

Verse 6

तत्पुष्पमालां हृदये तीर्थस्तबकचित्रिताम् । दधाति सततं पुण्यां मुनिर्भृगुकुलोद्वहः । तस्याः स्तबकसंस्थानं वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः

તીર્થસ્તબકોથી શોભિત એવી તે પુણ્યમય પુષ્પમાળાને ભૃગુકુલના ગૌરવરૂપ મુનિ સદા પોતાના હૃદયમાં ધારણ કરે છે. હે ઋષિશ્રેષ્ઠો, હવે હું તે સ્તબકોની રચના કહું છું.

Verse 7

ओङ्कारतीर्थमारभ्य यावत्पश्चिमसागरम् । संगमाः पञ्चत्रिंशद्वै नदीनां पापनाशनाः

ઓંકારતીર્થથી લઈને પશ્ચિમ સાગર સુધી નદીઓના પાપનાશક પાંત્રીસ સંગમો છે.

Verse 8

दशैकमुत्तरे तीरे सत्रिविंशति दक्षिणे । पञ्चत्रिंशत्तमः श्रेष्ठो रेवासागरसङ्गमः

ઉત્તર કાંઠે અગિયાર અને દક્ષિણ કાંઠે સત્તાવીસ (સંગમો) છે; પાંત્રીસમો અને શ્રેષ્ઠ રેવા-સાગર સંગમ છે.

Verse 9

सङ्गमः सहितान्येवं रेवातीरद्वयेऽपि च । चतुःशतानि तीर्थानि प्रसिद्धानि द्विजोत्तमाः

આ રીતે સંગમો સહિત રેવા નદીના બંને કાંઠે ચારસો તીર્થો પ્રસિદ્ધ છે, હે દ્વિજોત્તમો.

Verse 10

त्रिशतं शिवतीर्थानि त्रयीस्त्रिंशत्समन्वितम् । तत्रापि व्यक्तितो वक्ष्ये शृणुध्वं तानि सत्तमाः

શિવનાં તીર્થો ત્રણસો છે અને તેની સાથે વધુ ત્રેત્રીસ પણ જોડાયેલા છે. તેમામાંથી પણ હું સ્પષ્ટ રીતે વર્ણન કરીશ—હે સત્તમો, સાંભળો।

Verse 11

मार्कण्डेश्वरतीर्थानि दश तेषु मुनीश्वराः । दशादित्यभवान्यत्र नवैव कपिलेश्वराः

હે મુનીશ્વરો, તેમામાં માર્કંડેશ્વર-તીર્થો દસ છે. અહીં આદિત્યસંભવ દસ સ્થાન છે અને કપિલેશ્વર માત્ર નવ છે।

Verse 12

सोमसंस्थापितान्यष्टौ तावन्तो नर्मदेश्वराः । कोटितीर्थान्यथाष्टौ च सप्त सिद्धेश्वरास्तथा

સોમ દ્વારા સ્થાપિત આઠ છે અને એટલાં જ નર્મદેશ્વર છે. પછી કોટિ-તીર્થો આઠ છે અને તેમ જ સિદ્ધેશ્વર સાત છે।

Verse 13

नागेश्वराश्च सप्तैव रेवातीरद्वयेऽपि तु । सप्तैव वह्निविहितान्यथाप्यावर्तसप्तकम्

રેવાના બન્ને કાંઠે નાગેશ્વર સાત જ છે. વહ્નિ (અગ્નિ) દ્વારા વિહિત પણ સાત છે, અને તેમ જ આવર્ત-સપ્તક—ભમર-તીર્થોનો સમૂહ છે।

Verse 14

केदारेश्वरतीर्थानि पञ्च पञ्चेन्द्रजानि च । वरुणेशाश्च पञ्चैव पञ्चैव धनदेश्वराः

કેદારેશ્વર-તીર્થો પાંચ છે અને ઇન્દ્રજ પણ પાંચ છે. વરુણેશ પણ પાંચ જ છે અને ધનદેશ્વર પણ પાંચ જ છે।

Verse 15

देवतीर्थानि पञ्चैव चत्वारो वै यमेश्वराः । वैद्यनाथाश्च चत्वारश्चत्वारो वानरेश्वराः

દેવ-તીર્થ પાંચ છે; યમેશ્વર ચાર છે. વૈદ્યનાથ પણ ચાર છે અને વાનરેશ્વર પણ ચાર છે.

Verse 16

अङ्गारेश्वरतीर्थानि तावन्त्येव मुनीश्वराः । सारस्वतानि चत्वारि चत्वारो दारुकेश्वराः

હે મુનીશ્વરો! અંગારેશ્વર-તીર્થ પણ એટલાં જ છે. સારસ્વત-તીર્થ ચાર છે અને દારુકેશ્વર પણ ચાર છે.

Verse 17

गौतमेश्वरतीर्थानि त्रीणि रामेश्वरास्त्रयः । कपालेश्वरतीर्थानि त्रीणि हंसकृतानि च

ગૌતમેશ્વર-તીર્થ ત્રણ છે; રામેશ્વર પણ ત્રણ છે. કપાલેશ્વર-તીર્થ ત્રણ છે અને હંસકૃત (હંસે સ્થાપિત) પણ ત્રણ છે.

Verse 18

त्रीण्येव मोक्षतीर्थानि त्रयो वै विमलेश्वराः । सहस्रयज्ञतीर्थानि त्रीण्येव मुनिरब्रवीत्

મુનિએ કહ્યું—મોક્ષપ્રદ તીર્થ ચોક્કસ ત્રણ છે અને વિમલેશ્વર પણ ત્રણ છે. સહસ્રયજ્ઞ-તીર્થ પણ ચોક્કસ ત્રણ જ કહેવાયા છે.

Verse 19

भीमेश्वरास्त्रयः ख्याताः स्वर्णतीर्थानि त्रीणि च । धौतपापद्वयं प्रोक्तं करञ्जेशद्वयं तथा

ભીમેશ્વર ત્રણ પ્રસિદ્ધ છે અને સ્વર્ણ-તીર્થ પણ ત્રણ છે. ધૌતપાપ નામે બે સ્થળો કહેવાયા છે અને તેમ જ કરંજેશ પણ બે છે.

Verse 20

ऋणमोचनतीर्थे द्वे तथा स्कन्देश्वरद्वयम् । दशाश्वमेधतीर्थे द्वे नन्दीतीर्थद्वयं द्विजाः

હે દ્વિજોય! અહીં ઋણમોચન-તીર્થ બે છે અને તેમ જ સ્કન્દેશ્વરના બે ધામ છે. દશાશ્વમેધ-તીર્થ પણ બે છે તથા નન્દી-તીર્થોની પણ એક જોડી છે.

Verse 21

मन्मथेशद्वयं चैव भृगुतीर्थद्वयं तथा । पराशरेश्वरौ द्वौ च अयोनीसंभवद्वयम्

મન્મથેશ્વરના પણ બે ધામ છે અને ભૃગુ-તીર્થ પણ બે છે. પરાશરેશ્વરના બે સ્થાન કહેવાય છે તથા ‘અયોનીસમ્ભવ’ નામની જોડી પણ છે.

Verse 22

व्यासेश्वरद्वयं प्रोक्तं पितृतीर्थद्वयं तथा । नन्दिकेश्वरतीर्थे द्वे द्वौ च गोपेश्वरौ स्मृतौ

વ્યાસેશ્વરના બે ધામ કહેવાયા છે અને પિતૃ-તીર્થ પણ બે છે. નન્દિકેશ્વર-તીર્થ બે છે તથા ગોપેશ્વરના પણ બે સ્થાન સ્મરાય છે.

Verse 23

मारुतेशद्वयं तद्वद्द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यमप्सरेशद्वयं तथा

એ જ રીતે મારુતેશ્વરના બે ધામ છે અને જ્વાલેશ્વરના પણ બે સ્થાન સ્મરાય છે. શુક્લ-તીર્થોની જોડી પુણ્યમય છે અને અપ્સરેશ્વરની પણ જોડી છે.

Verse 24

पिप्पलेश्वरतीर्थे द्वे माण्डव्येश्वरसंज्ञिते । द्वीपेश्वरद्वयं चैव प्राह तद्वद्भृगूद्वहः । उत्तरेश्वरतीर्थे द्वे अशोकेशद्वयी तथा

પિપ્પલેશ્વર-તીર્થ બે છે, જેને મाण्डવ્યેશ્વર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમ જ ભૃગુવંશ-શ્રેષ્ઠે દ્વીપેશ્વરના બે ધામ જાહેર કર્યા. એ જ રીતે ઉત્તરેશ્વર-તીર્થ બે છે અને અશોકેશ્વરના પણ બે સ્થાન છે.

Verse 25

द्वे योधनपुरे चैव रोहिणीतीर्थकद्वयम् । लुङ्केश्वरद्वयं ख्यातमाख्यानं मुनिना तथा

યોધનપુરમાં પણ બે તીર્થો છે અને રોહિણી-તીર્થોની એક જોડી છે. લુંકેશ્વરના બે ધામ પ્રસિદ્ધ છે—એવું મુનિએ આખ્યાનમાં કહ્યું છે.

Verse 26

सैकोनविंशतिशतं तीर्थान्येकैकशो द्विजाः । स्तबकेषु कृतं तीर्थं द्विशतं सचतुर्दशम्

હે દ્વિજોએ! એકેક કરીને ગણીએ તો તીર્થો એકસો ઓગણીસ છે. અને ‘સ્તબક’ (સમૂહ)માં સ્થાપિત તીર્થો બે સો ચૌદ છે.

Verse 27

शैवान्येतानि तीर्थानि वैष्णवानि च सत्तमाः । शृणुध्वं प्रोच्यमानानि ब्राह्मशाक्तानि च क्रमात्

હે સત્તમો! આ શૈવ તીર્થો છે અને વૈષ્ણવ તીર્થો પણ છે. હવે ક્રમથી બ્રાહ્મ (બ્રહ્મા-સંબંધિત) અને શાક્ત (દેવી-સંબંધિત) તીર્થોનું વર્ણન સાંભળો.

Verse 28

अष्टविंशतितीर्थानि वैष्णवान्यब्रवीन्मुनिः । तेषु वाराहतीर्थानि षडेव मुनिसत्तमाः

મુનિએ કહ્યું કે વૈષ્ણવ તીર્થો અઠ્ઠાવીસ છે. તેમાં, હે મુનિશ્રેષ્ઠો, છ ખાસ કરીને વારાહ-તીર્થો છે.

Verse 29

चत्वारि चक्रतीर्थानि शेषाण्यष्टादशैव हि । विष्णुनाधिष्ठितान्येव प्राह पूर्वं मृकण्डजः

ચાર ચક્ર-તીર્થો છે અને બાકીના નિશ્ચયે અઢાર છે. આ બધાં વિષ્ણુ દ્વારા અધિષ્ઠિત છે—એવું પહેલાં મૃકંડજ (માર્કંડેય)એ કહ્યું હતું.

Verse 30

तथैव ब्रह्मणा सिद्ध्यै सप्ततीर्थान्यवीवदत् । त्रिषु च ब्रह्मणः पूजा ब्रह्मेशाश्चतुरोऽपरे । अष्टाविंशन्मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम्

એ જ રીતે બ્રહ્માની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવા માટે બ્રહ્માએ સાત તીર્થો પ્રગટ કર્યા. ત્રણ સ્થળે બ્રહ્મપૂજા થાય છે અને અન્ય ચાર બ્રહ્મેશ-તીર્થો કહેવાય છે. આ રીતે સંખ્યા અને ક્રમ મુજબ મેં અઠ્ઠાવીસનું વર્ણન કર્યું છે.

Verse 31

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत्पापहरं परम् । नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम्

આ અતુલ્ય પવિત્ર છે; આ પરમ પાપહર છે. નર્મદાનું આ પુણ્ય ચરિત—આ માહાત્મ્ય—મુનિએ કહેલું છે.

Verse 32

सूत उवाच । एवमुद्देशतः प्रोक्तो रेवातीर्थक्रमो मया । यथा पार्थाय संक्षेपान्मार्कण्डो मुनिरब्रवीत्

સૂત બોલ્યા—આ રીતે સંક્ષેપમાં રેવા-તીર્થોના ક્રમને મેં કહ્યું છે, જેમ મুনি માર્કંડેયે એક વખત પાર્થ (અર્જુન)ને સંક્ષેપમાં કહ્યું હતું.

Verse 33

अवान्तराणि तीर्थानि तेषु गुप्तान्यनेकशः । यत्र यावत्प्रमाणानि तान्याकर्णयतानघाः

તેમામાં અનેક અવાંતર (ઉપ) તીર્થો છે, જેમાં ઘણાં ગુપ્ત છે. હે નિષ્પાપો, તે ક્યાં છે અને તેમની મર્યાદા (પરિમાણ) કેટલી છે—હવે સાંભળો.

Verse 34

ओङ्कारतीर्थपरितः पर्वतादमरकण्टात् । क्रोशद्वये सर्वदिक्षु सार्धकोटीत्रयी मता

અમરકંટ પર્વતથી ઓંકાર-તીર્થની આસપાસ, સર્વ દિશામાં બે ક્રોશની પરિધિમાં, સાડા ત્રણ કરોડ (તીર્થોની) પવિત્ર સંખ્યા માનવામાં આવે છે.

Verse 35

तीर्थानां संख्यया गुप्तप्रकटानां द्विजोत्तमाः । कोटिरेका तु तीर्थानां कपिलासङ्गमे पृथक्

હે દ્વિજોત્તમો! ગુપ્ત તથા પ્રકટ તીર્થોની ગણતરી પ્રમાણે, માત્ર કપિલા-સંગમે જ તીર્થોની સંખ્યા અલગથી એક કરોડ અને એક ગણાય છે.

Verse 36

अशोकवनिकायाश्च तीर्थं लक्षं प्रतिष्ठितम् । शतमं गारगर्तायाः सङ्गमे मुनिसत्तमाः

અશોક-વનિકામાં પણ એક લાખ તીર્થો પ્રતિષ્ઠિત છે. અને ગારગર્તા-સંગમે, હે મુનિશ્રેષ્ઠો, સો તીર્થો છે.

Verse 37

तीर्थानामयुतं तद्वत्कुब्जायाः सङ्गमे स्थितम् । शतं हिरण्यगर्भायाः सङ्गमे समवस्थितम्

કુબ્જા-સંગમે પણ તેમ જ દસ હજાર તીર્થો સ્થિત છે; અને હિરણ્યગર્ભા-સંગમે સો તીર્થો દૃઢ રીતે પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 38

तीर्थानामष्टषष्टिश्च विशोकासङ्गमे स्थिता । तथा सहस्रं तीर्थानां संस्थितं वागुसङ्गमे

વિશોકા-સંગમે અડસઠ તીર્થો સ્થિત છે; તેમજ વાગુ-સંગમે એક હજાર તીર્થો પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 39

शतं सरस्वतीसङ्गे शुक्लतीर्थे शतद्वयम् । सहस्रं विष्णुतीर्थेषु महिष्मत्यामथायुतम्

સરಸ್ವતી-સંગમે સો તીર્થો છે; શુક્લ-તીર્થમાં બે સો. વિષ್ಣુ-તીર્થોમાં એક હજાર, અને મહીષ્મતીમાં દસ હજાર વધુ છે.

Verse 40

शूलभेदे च तीर्थानां साग्रं लक्षं स्थितं द्विजाः । देवग्रामे सहस्रं च तीर्थानां मुनिरब्रवीत्

હે દ્વિજોઃ શૂલભેદે તીર્થોનું સાગ્રં લક્ષ (એક લાખથી વધુ) સ્થિત છે. અને દેવગ્રામમાં મુનિએ તીર્થોની સંખ્યા સહસ્ર કહી છે.

Verse 41

लुङ्केश्वरे च तीर्थानां साग्रा सप्तशती स्थिता । तीर्थान्यष्टोत्तरशतं मणिनद्याश्च सङ्गमे । वैद्यनाथे च तीर्थानां शतमष्टाधिकं विदुः

લુઙ્કેશ્વરમાં તીર્થો સાગ્ર સપ્તશતી (સાતસોથી વધુ) છે. મણિનદીના સંગમે એકસો આઠ તીર્થો છે. અને વૈદ્યનાથમાં પણ તીર્થોની સંખ્યા એકસો આઠ જ માનવામાં આવે છે.

Verse 42

एवं तावत्प्रमाणानि तीर्थे कुम्भेश्वरे द्विजाः । साग्रं लक्षं च तीर्थानां स्थितं रेवोरसङ्गमे

હે દ્વિજોઃ કુંભેશ્વર-તીર્થમાં અત્યાર સુધી આટલું જ પ્રમાણ (ગણના) કહેવાયું. અને રેવોરા-સંગમે પણ તીર્થોનું સાગ્રં લક્ષ (એક લાખથી વધુ) સ્થિત છે.

Verse 43

ततश्चाप्यधिकानि स्युरिति मार्कण्डभाषितम् । अष्टाशीतिसहस्राणि व्यासद्वीपाश्रितानि च

આ ઉપરાંત હજી વધુ (તીર્થો) છે—એવું માર્કંડેયે કહ્યું. તેમજ વ્યાસદ્વીપને આશ્રિત અઠ્ઠ્યાસી હજાર (તીર્થો) પણ જણાવાયા છે.

Verse 44

सङ्गमे च करञ्जायाः स्थितमष्टोत्तरायुतम् । एरण्डीसङ्गमे तद्वत्तीर्थान्यष्टाधिकं शतम्

કરંજાના સંગમે દસ હજાર આઠ (10008) તીર્થો સ્થિત છે. અને એરણ્ડી-સંગમે પણ તેવી જ રીતે એકસો આઠ તીર્થો છે.

Verse 45

धूतपापे च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । स्कन्दतीर्थे शतं पुण्यं तीर्थानां मुनिरुक्तवान्

ધૂતપાપે અડસઠ તીર્થો સ્થાપિત છે. અને સ્કંદતીર્થમાં મુનિએ સો પવિત્ર તીર્થોનું નિવાસ જણાવ્યું છે.

Verse 46

कोहनेश च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । सार्धकोटी च तीर्थानां स्थिता वै कोरिलापुरे

કોહનેશમાં અડસઠ તીર્થો સ્થાપિત છે. અને કોરિલાપુરમાં ખરેખર દેઢ કરોડ તીર્થો વસે છે એમ કહેવાયું છે.

Verse 47

रामकेशवतीर्थे च सहस्रं साग्रमुक्तवान् । अस्माहके सहस्रं च तीर्थानि निवसन्ति हि

રામકેશવતીર્થમાં તેમણે હજારથી વધુ તીર્થો કહ્યાં. અને અસ્માહકમાં પણ ખરેખર હજાર તીર્થો નિવાસ કરે છે.

Verse 48

लक्षाष्टकं सहस्रे द्वे शुक्लतीर्थे द्विजोत्तमाः । तीर्थानि कथयामास पुरा पार्थाय भार्गवः

હે દ્વિજોત્તમો, શુક્લતીર્થમાં ભાર్గવે પ્રાચીનકালে પાર્થને કહ્યું—આઠ લાખ અને વધુ બે હજાર તીર્થો છે.

Verse 49

शतमष्टाधिकं प्राह प्रत्येकं सङ्गमेषु च । नदीनामवशिष्टानां कावेरीसङ्गमं विना

કાવેરી-સંગમને છોડીને બાકી નદીઓના દરેક સંગમે તેમણે પ્રત્યેકે એકસો આઠ તીર્થો કહ્યાં.

Verse 50

कावेर्याः सङ्गमे विप्राः स्थिता पञ्चशती तथा । तीर्थानां पर्वसु तथा विशेषो मुनिनोदितः

હે વિપ્રો, કાવેરીના સંગમે પાંચસો તીર્થો પ્રતિષ્ઠિત છે. તેમજ પર્વદિવસો અને પુણ્યકાળોમાં તીર્થોનું વિશેષ મહાત્મ્ય મુનિએ પ્રકટ કર્યું છે.

Verse 51

मोक्षतीर्थं हि सत्प्राहुः पुराणपुरुषाश्रितम् । भृगोः क्षेत्रे च तीर्थानां कोटिरेका समाश्रिता

સત્પુરુષો તેને ‘મોક્ષ-તીર્થ’ કહે છે, કારણ કે તે પુરાણપુરુષના આશ્રયમાં છે. અને ભૃગુના ક્ષેત્રમાં એક કરોડ એક તીર્થો પ્રતિષ્ઠિત કહેવાય છે.

Verse 52

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा

હે ઋષિશ્રેષ્ઠ, તેમનું સંપૂર્ણ વર્ણન કોણ કરી શકે? આ પ્રદેશ સર્વ દેવોનો આશ્રય અને એ જ રીતે સર્વ તીર્થોનો પણ આશ્રય કહેવાયો છે.

Verse 53

त्रिषु लोकेषु विख्यातं पूजितं सिद्धिसाधनम् । भारभूत्यां च तीर्थानां स्थितमष्टोत्तरं शतम्

આ ત્રિલોકમાં વિખ્યાત, પૂજિત અને સિદ્ધિ-સાધન છે. અને ભારભૂતિમાં પણ એકસો આઠ તીર્થો સ્થિત છે.

Verse 54

अक्रूरेश्वरतीर्थे च सार्धं तीर्थशतं स्थितम् । विमलेश्वरतीर्थे तु रेवासागरसङ्गमे । दशायुतानि तीर्थानां साधिकान्यब्रवीन्मुनिः

અક્રૂરેશ્વર-તીર્થમાં દેઢસો તીર્થો સ્થિત છે. પરંતુ રેવા-સાગર સંગમે આવેલા વિમલેશ્વર-તીર્થમાં મુનિએ દસ હજાર તીર્થો, અને તેથી પણ વધુ, કહ્યાં છે.

Verse 231

अध्याय

અધ્યાય. (અધ્યાય-ચિહ્ન)