Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 72

Devanagari script

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि भारतैवं शतानि च । ततः प्रबुद्धोत्सङ्गेऽहं मायानिद्राविमोहितः

Transliteration

triṃśadvarṣasahasrāṇi bhārataivaṃ śatāni ca | tataḥ prabuddhotsaṅge'haṃ māyānidrāvimohitaḥ

Translation

હે ભારત! ત્રીસ હજાર વર્ષો અને તેમ જ વધુ સૈકડો વર્ષો વીતી ગયા. ત્યારબાદ હું તેની ગોદમાં જાગ્યો—માયાનિદ્રાથી મોહિત થઈને.

Word by Word

• त्रिंशत्: thirty
• त्रिंशत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्द (numeral), अव्ययवत्/अविकारी प्रयोग; समासे पूर्वपद

• वर्ष: year
• वर्ष: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासे पूर्वपद (years)

• सहस्राणि: thousands
• सहस्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; ‘thousands’

• भारत: O Bhārata
• भारत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus)

• शतानि: hundreds
• शतानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक अव्यय (then)

• प्रबुद्ध: awakened
• प्रबुद्ध: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: प्र-बुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (awakened), समासे पूर्वपद

• उत्सङ्गे: in the lap
• उत्सङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्सङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• माया: illusion
• माया: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासे पूर्वपद

• निद्रा: sleep
• निद्रा: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: निद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासे पूर्वपद

• विमोहितः: deluded
• विमोहितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-मुह् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (deluded), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

First-person narrator addressing ‘Bhārata’ (a listener in the Bhārata lineage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata

Visual Art Cues

Scene: A sudden awakening after an impossibly long duration: the narrator opens his eyes on a lap, realizing he was deluded by māyā-sleep; the scene juxtaposes intimate tenderness with cosmic timescale text cues.

Characters & Entities

• Bhārata
• Māyā
• Nidrā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time and experience can be distorted by māyā; spiritual discernment is needed to see beyond extraordinary appearances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not directly; the verse continues a Revā Khaṇḍa narrative embedded in the Narmadā-region sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative description emphasizing māyā and immense duration.