Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

पञ्चास्याः पोतकेभाश्च भोगिनस्तु कलापिनः । दृष्ट्वा तद्विपिनं रम्यं प्रविष्टाः पाण्डुनन्दनाः

Transliteration

pañcāsyāḥ potakebhāśca bhoginastu kalāpinaḥ | dṛṣṭvā tadvipinaṃ ramyaṃ praviṣṭāḥ pāṇḍunandanāḥ

Translation

તે રમણીય વન જોઈને—જ્યાં સિંહો, હાથીના બચ્ચાં, ભોગી (સર્પ) અને કલાપી (મોર) પણ વસતા હતા—પાંડુનંદનો તેમાં પ્રવેશ્યા।

Word by Word

• पञ्चास्याः: five-faced ones (lions)
• पञ्चास्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगुसमास (संख्यापूर्व: पञ्चास्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• पोतकेभाः: elephants like young ones / young elephants
• पोतकेभाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पोतक (प्रातिपदिक) + इभ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (पोतक इव इभाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — conjunction

• भोगिनः: serpents
• भोगिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भोगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• तु: and/but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक अव्यय — particle (‘but/indeed’)

• कलापिनः: peacocks
• कलापिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund) — having seen

• तत्-विपिनम्: that forest
• तत्-विपिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विपिन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (सर्वनामपूर्वपद: तत्-विपिनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular (विपिनम् इति विशेषणम्)

• प्रविष्टाः: entered
• प्रविष्टाः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) प्रयुक्तः भूतार्थे; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Past participle used as finite sense, Masculine, Nominative, Plural

• पाण्डु-नन्दनाः: sons of Pāṇḍu (the Pāṇḍavas)
• पाण्डु-नन्दनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाण्डु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: पाण्डोः नन्दनाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural

Speaker

Sūta (deduced: narrative continuation in Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-vipina / Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Pāṇḍava brothers, armed and travel-worn yet composed, step into an enchanting forest where lions, young elephants, serpents, and peacocks coexist—suggesting both danger and divine protection.

Characters & Entities

• Pāṇḍunandana (Pāṇḍavas)
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy landscapes attract dharmic heroes; entering such a kṣetra marks a transition into a sanctified, transformative space.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The delightful forested kṣetra in the Revā (Narmadā) region featured in Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it frames a pilgrimage movement (praveśa) into the sacred geography.