Adhyaya 190

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल सोमतीर्थमनुत्तमम् । चन्द्रहासेति विख्यातं सर्वदैवतपूजितम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી, હે મહીપાલ (રાજન)! અનુત્તમ સોમતીર્થમાં જવું જોઈએ; તે ‘ચન્દ્રહાસ’ નામે વિખ્યાત છે અને સર્વ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત છે।

Verse 2

यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमो राजा सुरोत्तमः

જ્યાં દેવોત્તમ રાજા સોમએ પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिमनुप्राप्तः सोमो राजा जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—જગત્પતિ રાજા સોમએ તે સિદ્ધિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી? તે સર્વ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું; હે નિષ્પાપ, મને કહો।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि

માર્કંડેયે કહ્યું—હે ભારત! પ્રાચીનકાળે મુનીન્દ્ર દક્ષે સોમને શાપ આપ્યો હતો—“પત્નીઓનું યથાવિધિ સેવન ન કરવાથી તું ક્ષયરોગથી પીડિત થશ.”

Verse 5

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते तेषां तां शृणुष्व नरोत्तम

જે લોકો વિવાહિત પત્નીઓનું યથાવિધિ સેવન કરતા નથી, હે નરોત્તમ! તેમને જે નિશ્ચિત પરિણામ પ્રાપ્ત થાય છે તે મારી પાસેથી સાંભળો.

Verse 6

ऋतुकाले तु नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च हीत्येवं श्रुतिनोदना

સ્ત્રીઓના ઋતુકાળમાં સંગ કરવાથી પુત્ર જન્મે છે; અને પુત્ર દ્વારા સ્વર્ગ તથા મોક્ષ પણ પ્રાપ્ત થાય છે—આ શ્રુતિની પ્રેરણા છે.

Verse 7

तत्कालोचितधर्मेण ये न सेवन्ति तां नराः । तेषां ब्रह्मघ्नजं पापं जायते नात्र संशयः

તે સમયોચિત ધર્મ મુજબ પણ જે પુરુષો તેણીને (પત્નીને) નજીક નથી જતા, તેમને બ્રહ્મહત્યાજન્ય પાપ થાય છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 8

तेन पापेन घोरेण वेष्टतो रौरवे पतेत् । तस्य तद्रुधिरं पापाः पिबन्ते कालमीप्सितम्

તે ઘોર પાપથી બંધાઈને તે ‘રૌરવ’ નામના નરકમાં પડે છે; ત્યાં પાપી લોકો નિર્ધારિત સમય સુધી તેનું જ રક્ત પીવે છે.

Verse 9

ततोऽवतीर्णकालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा

પછી પુનર્જન્મનો સમય આવતાં તે જે જે યોનિમાં પ્રવેશે છે, તે તે જન્મમાં તે દુષ્ટાત્મા સદા દુર્ભાગ્યવાળો જ જન્મે છે।

Verse 10

नारीणां तु सदा कामो ह्यधिकः परिवर्तते । विशेषेण ऋतोः काले भिद्यते कामसायकैः

સ્ત્રીઓમાં કામના સદા વધુ અને વારંવાર ઉદ્ભવે છે; ખાસ કરીને ઋતુકાળમાં તે જાણે કામદેવના બાણોથી વિદ્ધ થઈ ઉદ્દીપ્ત થાય છે।

Verse 11

परिभूता हि सा भर्त्रा ध्यायतेऽन्यं पतिं ततः । तस्याः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्

પતિ દ્વારા અપમાનિત થતાં તે બીજા પુરુષને પતિરૂપે વિચારવા લાગે છે; અને તે સ્થિતિમાંથી જન્મેલો પુત્ર ઉત્તમ કુળને પણ કલંકિત અને વ્યાકુળ કરે છે।

Verse 12

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वं जाता महीपते । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते

હે મહીપતે! તેના કારણે પૂર્વે સ્વર્ગસ્થ થયેલા પિતૃઓ તે બાળક જન્મતાં જ પતિત થાય છે; તેથી તેને ‘કુલટ’—કુળભ્રષ્ટક—કહે છે।

Verse 13

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोगी शशी ह्यभूत् । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः

તે કર્મવિપાકથી શશી ક્ષયરોગથી પીડિત થયો; અને સુરೇಂದ್ರોના લોકને ત્યજી મર્ત્યલોકમાં આવી પહોંચ્યો।

Verse 14

तत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमित्वा नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशिनीम्

ત્યાં તેણે અનેક તીર્થો અને પુણ્ય-આયતનોમાં પરિભ્રમણ કર્યું; અને અંતે સર્વપાપ-પ્રણાશિની નર્મદા પ્રાપ્ત કરી।

Verse 15

उपवासस्तु दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः

તેણે ઉપવાસ, દાન, વ્રત અને નિયમોનું આચરણ કર્યું; બાર વર્ષ સુધી સાધના કરીને તે પાપોથી મુક્ત થયો।

Verse 16

स्थापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः सोमलोकमनुत्तमम्

સર્વપાતક-નાશક મહાદેવની સ્થાપના કરીને, તે તેજથી પરિપૂર્ણ થઈ અનુત્તમ સોમલોકમાં ગયો।

Verse 17

येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्युगसहस्राणि तस्य लोकं समश्नुते

જેણે દેવની સ્થાપના કરી તે દેવ જેટલા વર્ષો સુધી પૂજાય છે, તેટલા યುಗસહસ્રો સુધી તે તેના લોકનો ભોગ કરે છે।

Verse 18

तेन देवान् विधानोक्तान् स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्फलं भवति नान्यथा

અતએવ પૃથ્વી પર લોકો શાસ્ત્રવિધિ મુજબ દેવતાઓની સ્થાપના કરે છે; કારણ કે તેનું ફળ અક્ષય અને અવ્યય થાય છે, અન્યથા નહીં।

Verse 19

सोमतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । जायते स नरो भूत्वा सोमवित्प्रियदर्शनः

જે સોમતીર્થમાં સ્નાન કરીને ઈશ્વર દેવની પૂજા કરે છે, તે પુનર્જન્મે સોમતત્ત્વ/સોમવિધિ જાણનાર અને મનોહર દર્શનવાળો મનુષ્ય બને છે।

Verse 20

चन्द्रप्रभासे यो गत्वा स्नानं विधिवदाचरेत् । व्याधिना नाभिभूतः स्यात्क्षयरोगेण वा युतः

જે ચન્દ્રપ્રભાસે જઈ વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે છે, તે વ્યાધિથી પરાજિત થતો નથી અને ક્ષયરોગથી પણ પીડાતો નથી।

Verse 21

चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु नरेश्वर । चतुर्दश्यामुपोष्यैव क्षीरस्य जुहुयाच्चरुम्

હે નરેશ્વર! ચન્દ્રહાસ્યમાં દ્વાદશીએ સ્નાન કરીને, ચતુર્દશીએ ઉપવાસ રાખી, અગ્નિમાં ક્ષીર-ચરુ (દૂધભાત)ની આહુતિ આપવી।

Verse 22

मन्त्रैः पञ्चभिरीशानं पुरुषस्त्र्यम्बकं यजेत् । हविःशेषं स्वयं प्राश्य चन्द्रहास्येशमीक्षयेत्

પાંચ મંત્રોથી ઈશાન—ત્ર્યંબક પુરુષની પૂજા કરવી; પછી હવિષ્યનો શેષ પોતે ગ્રહણ કરીને ચન્દ્રહાસ્યેશનું દર્શન કરવું।

Verse 23

अनेन विधिना राजंस्तुष्टो देवो महेश्वरः । विधिना तीर्थयोगेन क्षयरोगाद्विमुच्यते

હે રાજન! આ વિધિથી દેવ મહેશ્વર પ્રસન્ન થાય છે; અને વિધિપૂર્વક તીર્થયોગથી સાધક ક્ષયરોગથી મુક્ત થાય છે।

Verse 24

सप्तभिः सोमवारैर्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । स वै कर्णकृताद्रोगान्मुच्यते पूजयञ्छिवम्

જે ત્યાં સાત સોમવારે સ્નાન કરે છે, તે શિવની પૂજા કરતાં કાનથી ઉત્પન્ન રોગોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 25

अक्षिरोगस्तथा राजंश्चन्द्रहास्ये विनश्यति । चन्द्रहास्ये तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

હે રાજન, ચન્દ્રહાસ્યમાં નેત્રરોગ પણ નાશ પામે છે. ચંદ્ર કે સૂર્યગ્રહણ સમયે ચન્દ્રહાસ્યે જઈ ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 26

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहास्ये शुभशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

હે નૃપવરશ્રેષ્ઠ, ચન્દ્રહાસ્યમાં સ્નાન અને દાન દ્વારા જે કંઈ કરવામાં આવે—શુભ કે અશુભ—તેનું ફળ સર્વથા અક્ષય બને છે।

Verse 27

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहास्ये तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः

ધન્ય છે તે મહાત્માઓ, જેમનો જન્મ ખરેખર સુજીવિત છે—જે ચન્દ્રહાસ્યમાં સ્નાન કરીને ગ્રહણનું દર્શન કરે છે।

Verse 28

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । स्नानमात्रात्तु राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति

હે રાજેન્દ્ર, વાણી, મન અને કર્મથી પૂર્વે કરેલું જે કોઈ પાપ હોય, તે તે તીર્થમાં માત્ર સ્નાનથી જ નાશ પામે છે।

Verse 29

बहवस्तन्न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थ इव सर्वेषां परमात्मेव संस्थितम्

મહામોહથી આવૃત ઘણા લોકો તેને જાણતા નથી; જે સર્વમાં દેહસ્થ હોય તેમ રહી પણ પરમાત્મા સમાન સ્થિત છે।

Verse 30

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहास्ये न संशयः

પશ્ચિમ સાગરે જઈ સોમતીર્થમાં જે ફળ મળે છે, તે જ સંપૂર્ણ ફળ ચન્દ્રહાસ્યે નિઃસંદેહ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 31

संक्रान्तौ च व्यतीपाते विषुवे चायने तथा । चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

સંક્રાંતિ, વ્યતીપાત, વિષુવ તથા અયનકાળે ચન્દ્રહાસ્યે સ્નાન કરનાર મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 32

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहास्यं न जानन्ति नर्मदायां व्यवस्थितम्

તેઓ મૂઢ અને દુર્વર્તનવાળા છે; તેમનો જન્મ નિષ્ફળ—જે નર્મદામાં સ્થિત ચન્દ્રહાસ્યને જાણતા નથી।

Verse 33

चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन

હે નૃપ! જે કોઈ ચન્દ્રહાસ્યે સંન્યાસ ગ્રહણ કરે છે, તેની ગતિ અનિવર્તનીય બને છે; તે સોમલોકથી કદી પાછો ફરતો નથી।

Verse 190

अध्याय

અધ્યાય (અધ્યાય-ચિહ્ન).