Adhyaya 19

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततस्त्वेकार्णवे तस्मिन्मुमूर्षुरहमातुरः । काकूच्छ्वासस्तरंस्तोयं बाहुभ्यां नृपसत्तम

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—હે નૃપસત્તમ, ત્યારે તે એકમાત્ર મહાસાગરમાં હું વ્યાકુળ અને મરણાસન્ન હતો; કાતર થઈ હાંફતો, વિનંતી કરતો, બાહુઓથી તરતો જળ પર તરંગાતો હતો.

Verse 2

शृणोम्यर्णवमध्यस्थो निःशब्दस्तिमिते तदा । अम्भोरवमनौपम्यं दिशो दश विनादिनम्

ત્યારે સમુદ્રમધ્યમાં સ્થિત, નિઃશબ્દ અને સ્થિર તે ક્ષણે મેં જળનો અનુપમ ગર્જન સાંભળ્યો, જે દસેય દિશાઓમાં ગુંજતો હતો.

Verse 3

हंसकुदेन्दुसंकाशां हारगोक्षीरपाण्डुराम् । नानारत्नविचित्राङ्गीं स्वर्णशृङ्गां मनोरमाम्

મેં એક ગાયને જોઈ—હંસ, કુંદપુષ્પ અને ચંદ્ર સમાન તેજસ્વી; હાર અને ગોક્ષીર જેવી ધવળ. તેના અંગો નાનાં-નાનાં રત્નોથી વિચિત્ર રીતે અલંકૃત હતા અને શિંગા સ્વર્ણમય—અતિ મનોહર।

Verse 4

सुरैः प्रवालकमयैर्लाङ्गुलध्वजशोभिताम् । प्रलम्बघोणां नर्दन्तीं खुरैरर्णवगाहिनीम्

તે દેવોને યોગ્ય પ્રવાળમય આભૂષણોથી શોભિત હતી અને પૂંછડી તથા ધ્વજથી વિભૂષિત હતી. લાંબી થૂંથણવાળી તે ગર્જના કરતી, પોતાના ખુરાંથી સમુદ્રમાં ઉતરી તેને પાર કરતી હોય તેમ આગળ વધતી હતી.

Verse 5

गां ददर्शाहमुद्विग्नो मामेवाभिमुखीं स्थिताम् । किंकिणीजालमुक्ताभिः स्वर्णघण्टासमावृताम्

હું વ્યગ્ર થઈને જોયું; તે ગાય માત્ર મારી સામે જ મુખ કરીને ઊભી હતી. કિંકિણીના જાળ, મુક્તાની માળાઓ અને સુવર્ણ ઘંટડીઓથી તે ઢંકાયેલી હતી.

Verse 6

तस्याश्चरणविक्षेपैः सर्वमेकार्णवं जलम् । विक्षिप्तफेनपुञ्जौघैर्नृत्यन्तीव समं ततः

તેણીના પગલાંના ઝડપી વિક્ષેપથી સર્વ જળ જાણે એક જ મહાસાગર બની ગયું. ઉછળી છૂટેલા ફેનના ઢગલાંના પ્રવાહથી પાણી સર્વત્ર નૃત્ય કરતું હોય તેમ લાગ્યું.

Verse 7

ररास सलिलोत्क्षेपैः क्षोभयन्ती महार्णवम् । सा मामाह महाभाग श्लक्ष्णगम्भीरया गिरा

જળના ઉછાળાઓથી મહાસાગરને ક્ષુબ્ધ કરતી તે ગર્જી ઉઠી. પછી મૃદુ અને ગંભીર વાણીથી તેણે મને કહ્યું—“હે મહાભાગ…”

Verse 8

मा भैषीर्वत्स वत्सेति मृत्युस्तव न विद्यते । महादेवप्रसादेन न मृत्युस्ते ममापि च

“ભય ન કર, વત્સ, વત્સ! તારા માટે મૃત્યુ નથી. મહાદેવના પ્રસાદથી ન તારો મૃત્યુ છે, ન મારો પણ.”

Verse 9

ममाश्रयस्व लाङ्गूलं त्वामतस्तारयाम्यहम् । घोरादस्माद्भयाद्विप्र यावत्संप्लवते जगत्

મારી પૂંછડીનો આશ્રય લે, હું તને આમાંથી તારીશ. હે બ્રાહ્મણ, જ્યાં સુધી આ જગત જળબંબાકાર છે, ત્યાં સુધી આ ઘોર ભયથી હું તારું રક્ષણ કરીશ.

Verse 10

क्षुत्तृषाप्रतिघातार्थं स्तनौ मे त्वं पिबस्व ह । पयोऽमृताश्रयं दिव्यं तत्पीत्वा निर्वृतो भव

ભૂખ અને તરસ છીપાવવા માટે તું મારા સ્તનોનું પાન કર. આ દિવ્ય દૂધ અમૃત સમાન છે; તે પીને તું તૃપ્ત અને શાંત થા.

Verse 11

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हर्षात्पीतो मया स्तनः । न क्षुत्तृषा पीतमात्रे स्तने मह्यं तदाभवत्

તેમનાં વચનો સાંભળીને મેં હર્ષપૂર્વક સ્તનપાન કર્યું. દૂધ પીતાં જ મારી ભૂખ અને તરસ તે જ ક્ષણે શમી ગઈ.

Verse 12

दिव्यं प्राणबलं जज्ञे समुद्रप्लवनक्षमम् । ततस्तां प्रत्युवाचेदं का त्वमेकार्णवीकृते

મારામાં સમુદ્ર પાર કરવા માટે સક્ષમ દિવ્ય પ્રાણબળ પ્રગટ થયું. ત્યારે મેં તેને પૂછ્યું: 'જ્યારે બધું જ જળમગ્ન છે, ત્યારે તમે કોણ છો?'

Verse 13

भ्रमसे ब्रूहि तत्त्वेन विस्मयो मे महान्हृदि । भ्रमतोऽत्र ममार्तस्य मुमूर्षोः प्रहतस्य

તમે સાચેસાચું કહો કે તમે કોણ છો? મારા હૃદયમાં મોટું આશ્ચર્ય છે. હું અહીં પીડિત, મરણતોલ અને ઘાયલ થઈને ભટકતો હતો.

Verse 14

त्वं हि मे शरणं जाता भाग्यशेषेण सुव्रते

હે સુવ્રતે, મારા સદભાગ્યના અંતિમ અવશેષથી તું જ મારી શરણ બની છે।

Verse 15

गौरुवाच । किमहं विस्मृता तुभ्यं विश्वरूपा महेश्वरी । नर्मदा धर्मदा न्ःणां स्वर्गशर्मबलप्रदा

ગૌરી બોલ્યાં—શું તું મને ભૂલી ગયો? હું વિશ્વરૂપા મહેશ્વરી, નર્મદા છું—માનવોને ધર્મ આપનારી, સ્વર્ગસુખ અને તેને પ્રાપ્ત કરવાની શક્તિ આપનારી।

Verse 16

दृष्ट्वा त्वां सीदमानं तु रुद्रेणाहं विसर्जिता । तं द्विजं तारयस्वार्ये मा प्राणांस्त्यजतां जले

તું ડૂબતો જોઈ રુદ્રે મને મોકલી છે. હે આર્યે, તે દ્વિજને તાર—તે જળમાં પ્રાણ ન ત્યજે।

Verse 17

गोरूपेण विभोर्वाक्यात्त्वत्सकाशमिहागता । मा मृषावचनः शम्भुर्भवेदिति च सत्वरा

પ્રભુના આદેશથી ગોરૂપ ધારણ કરીને હું તારા પાસે ઝડપથી આવી છું, જેથી શંભુનું વચન મિથ્યા ન બને।

Verse 18

एवमुक्तस्तयाहं तु इन्द्रायुधनिभं शुभम् । लाङ्गूलमव्ययं ज्ञात्वा भुजाभ्यामवलम्बितः

તેણે એમ કહ્યે પછી મેં ઇન્દ્રાયુધ સમ તે શુભ, અવિનાશી પૂંછડી ઓળખી ને બંને ભુજાઓથી મજબૂત પકડી લીધી।

Verse 19

अध्याय

અધ્યાય (આ માત્ર વિભાગ/અનુચ્છેદ સૂચક ચિહ્ન છે).

Verse 20

ततो युगसहस्रान्तमहं कालं तया सह । व्यचरं वै तमोभूते सर्वतः सलिलावृते

ત્યારબાદ હું તેની સાથે સહસ્ર યુગો જેટલા સમય સુધી ભટક્યો; તે જગત અંધકારમય હતું અને સર્વ તરફથી જળથી આવૃત હતું।

Verse 21

महार्णवे ततस्तस्मिन् भ्रमन्गोः पुच्छमाश्रितः । निर्वाते चान्धकारे च निरालोके निरामये

પછી તે મહાસાગરમાં હું ગાયની પૂંછડીનો આશ્રય લઈને વહેતો-ભટકતો રહ્યો; ત્યાં પવન નહોતો, પ્રકાશ નહોતો—માત્ર અંધકાર, છતાં હું નિરામય રહ્યો।

Verse 22

अकस्मात्सलिले तस्मिन्नतसीपुष्पसन्निभम् । विभिन्नांजनसङ्काशमाकाशमिव निर्मलम्

અચાનક તે જળમાં અલસીના ફૂલ જેવું કંઈક પ્રગટ થયું—છૂટેલા અંજન જેવું શ્યામવર્ણ, અને નિર્મળ આકાશ જેવું પવિત્ર।

Verse 23

नीलोत्पलदलश्यामं पीतवाससमव्ययम् । किरीटेनार्कवर्णेन विद्युद्विद्योतकारिणा

તે નીલકમળના દળ જેવો શ્યામ હતો, અવ્યય પીતાંબર ધારણ કરેલો, અને વિદ્યુત સમ ઝળહળતા સૂર્યવર્ણ કિરીટથી શોભિત હતો।

Verse 24

भ्राजमानेन शिरसा खमिवात्यन्तरूपिणम् । कुण्डलोद्धष्टगल्लं तु हारोद्द्योतितवक्षसम्

પ્રકાશમાન શિરસા સાથે, જાણે સ્વયં આકાશ સમ અતિસુંદર રૂપવાળો; કુંડળોના સ્પર્શથી ઘસાયેલા ગાલવાળો અને હારની કાંતિથી દીપ્ત વક્ષસ્થળવાળો।

Verse 25

जाम्बूनदमयैर्दिव्यैर्भूषणैरुपशोभितम् । नागोपधानशयनं सहस्रादित्यवर्चसम्

જાંબૂનદ સુવર્ણના દિવ્ય ભૂષણોથી સુશોભિત; નાગને તકીયા બનાવી શયન કરનાર, સહસ્ર સૂર્યોના તેજથી દીપ્ત।

Verse 26

अनेकबाहूरुधरं नैकवक्त्रं मनोरमम् । सुप्तमेकार्णवे वीरं सहस्राक्षशिरोधरम्

હું એકાર্ণવમાં શયન કરનાર તે વીર પ્રભુને નિહાળું છું—મનોહર, અનેક ભુજાઓ અને બળવાન ઊરુઓ ધરાવનાર, અનેક મુખવાળો, અને સહસ્ર નેત્ર-શિરોથી વિભૂષિત।

Verse 27

जटाजूटेन महता स्फुरद्विद्युत्समार्चिषा । एकार्णवं जगत्सर्वं व्याप्य देवं व्यवस्थितम्

ચમકતી વિદ્યુત્સમાન કાંતિથી દીપ્ત એવા મહાન જટાજૂટ સાથે; તે દેવ એકાર্ণવ અને સમગ્ર જગતને વ્યાપીને સ્થિત છે।

Verse 28

ग्रसित्वा शङ्करः सर्वं सदेवासुरमानवम् । प्रपश्याम्यहमीशानं सुप्तमेकार्णवे प्रभुम्

શંકરે દેવ-અસુર-માનવ સહિત સર્વને ગ્રસી લીધા પછી પણ; હું એકાર্ণવમાં શયન કરનાર તે પ્રભુ ઈશાનને નિહાળું છું।

Verse 29

सर्वव्यापिनमव्यक्तमनन्तं विश्वतोमुखम् । तस्य पादतलाभ्याशे स्वर्णकेयूरमण्डिताम्

તે સર્વવ્યાપી, અવ્યક્ત, અનંત અને સર્વદિશામુખ છે. તેમના પાદતળની નજીક મેં તેણીને જોયી—સુવર્ણ કેયૂરોથી અલંકૃત દેવીને।

Verse 30

विश्वरूपां महाभागां विश्वमायावधारिणीम् । श्रीमयीं ह्रीमयीं देवीं धीमयीं वाङ्मयीं शिवाम्

મેં તે દેવીને જોયી—જે વિશ્વરૂપા, મહાભાગ્યા, વિશ્વમાયા ધારણ કરનારી; શ્રીમયી, હ્રીમયી; ધીમયી, વાઙ્મયી, કલ્યાણી શિવા છે।

Verse 31

सिद्धिं कीर्तिं रतिं ब्राह्मीं कालरात्रिमयोनिजाम् । तामेवाहं तदात्यन्तमीश्वरान्तिकमास्थिताम्

મેં તેણીને જ સિદ્ધિ, કીર્તિ, રતિ, બ્રાહ્મી અને અયોનિજા કાલરાત્રિ તરીકે ઓળખી; અને ત્યારે તેણીને સંપૂર્ણપણે ઈશ્વરના સાન્નિધ્યમાં સ્થિત જોયી।

Verse 32

अद्राक्षं चन्द्रवदनां धृतिं सर्वेश्वरीमुमाम्

મેં ચંદ્રમુખી ઉમાદેવીને જોયી—જે ધૃતિસ્વરૂપા અને સર્વેશ્વરી છે।

Verse 33

शान्तं प्रसुप्तं नवहेमवर्णमुमासहायं भगवन्तमीशम् । तमोवृतं पुण्यतमं वरिष्ठं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्करोमि

ઉમાસહાય, નવહેમવર્ણ, શાંત અને પ્રસુપ્ત, તમસથી આવૃત હોવા છતાં પરમ પુણ્યતમ અને શ્રેષ્ઠ એવા ભગવಾನ್ ઈશ્વરને હું પ્રદક્ષિણા કરીને નમસ્કાર કરું છું।

Verse 34

ततः प्रसुप्तः सहसा विबुद्धो रात्रिक्षये देववरः स्वभावात् । विक्षोभयन् बाहुभिरर्णवाम्भो जगत्प्रणष्टं सलिले विमृश्य

પછી રાત્રિના અંતે દેવશ્રેષ્ઠ સ્વભાવવશ અચાનક જાગ્યા. ભુજાઓથી સમુદ્રજળને મથાવી, પ્રલયજળમાં લય પામેલા જગતનું મનનમાં વિચાર્યું.

Verse 35

किं कार्यमित्येव विचिन्तयित्वा वाराहरूपोऽभवदद्भुताङ्गः । महाघनाम्भोधरतुल्यवर्चाः प्रलम्बमालाम्बरनिष्कमाली

‘શું કરવું?’ એમ વિચારી પ્રભુ અદ્ભુત અંગોવાળા વરાહરૂપે પ્રગટ થયા. તેમનો તેજ મહાન શ્યામ મેઘ સમાન; લાંબી માળા, વસ્ત્રો અને સુવર્ણાભૂષણોથી શોભિત હતા.

Verse 36

सशङ्खचक्रासिधरः किरीटी सवेदवेदाङ्गमयो महात्मा । त्रैलोक्यनिर्माणकरः पुराणो देवत्रयीरूपधरश्च कार्ये

મુકુટધારી, શંખ-ચક્ર-ખડ્ગધારી તે મહાત્મા વેદ અને વેદાંગમય છે. ત્રિલોકના નિર્માતા આદિપુરુષ કાર્ય સમયે દેવત્રયીરૂપ ધારણ કરે છે.

Verse 37

स एव रुद्रः स जगज्जहार सृष्ट्यर्थमीशः प्रपितामहोऽभूत् । संरक्षणार्थं जगतः स एव हरिः सुचक्रासिगदाब्जपाणिः

એ જ રુદ્ર છે—એ જ જગતનો સંહાર કરે છે. સૃષ્ટિ માટે એ જ ઈશ્વર પ્રપિતામહ (બ્રહ્મા) બને છે. અને જગતના રક્ષણ માટે એ જ હરિ છે, જેના હાથમાં સુદર્શનચક્ર, ખડ્ગ, ગદા અને કમળ છે.

Verse 38

तेषां विभागो न हि कर्तुमर्हो महात्मनामेकशरीरभाजाम् । मीमांसाहेत्वर्थविशेषतर्कैर्यस्तेषु कुर्यात्प्रविभेदमज्ञः

એક જ તત્ત્વશરીર ધરાવનારા તે મહાત્માઓમાં વિભાગ કરવો યોગ્ય નથી. મીમાંસા, હેતુવાદ અને સૂક્ષ્મ તર્કોથી તેમામાં ભેદ ઊભો કરનાર અજ્ઞાની છે.

Verse 39

स याति घोरं नरकं क्रमेण विभागकृद्द्वेषमतिर्दुरात्मा । या यस्य भक्तिः स तयैव नूनं देहं त्यजन् स्वं ह्यमृतत्वमेति

જે વિભાજન કરનાર અને દ્વેષબુદ્ધિમાં મગ્ન દુષ્ટાત્મા છે, તે ક્રમે કરીને ઘોર નરકમાં જાય છે. પરંતુ જેને જે દેવમાં સાચી ભક્તિ હોય, તે જ ભક્તિથી દેહ ત્યજી તે નિશ્ચયે અમૃતત્વ પામે છે.

Verse 40

संमोहयन्मूर्तिभिरत्र लोकं स्रष्टा च गोप्ता क्षयकृत्स देवः । तस्मान्न मोहात्मकमाविशेत द्वेषं न कुर्यात्प्रविभिन्नमूर्तिः

એ જ દેવ અનેક મૂર્તિઓ દ્વારા આ લોકને મોહીત કરે છે—એ જ સ્રષ્ટા, રક્ષક અને પ્રલયકર્તા છે. તેથી મોહમાં પ્રવેશ ન કરવો અને મૂર્તિઓને જુદી માની દ્વેષ ન કરવો.

Verse 41

वाराहमीशानवरोऽप्यतोऽसौ रूपं समास्थाय जगद्विधाता । नष्टे त्रिलोकेऽर्णवतोयमग्ने विमार्गितोयौघमयेऽन्तरात्मा

અતએવ જગદ્વિધાતા, ઈશાનથી પણ પર એવો પ્રભુ વરાહરૂપ ધારણ કરીને પ્રગટ થયો. જ્યારે ત્રિલોક નષ્ટ થઈ સમુદ્રજળમાં ડૂબી ગયા, ત્યારે અંતરાત્માસ્વરૂપ ભગવાને તે જલરાશિમાં ગુમ થયેલને શોધ્યું.

Verse 42

भित्त्वार्णवं तोयमथान्तरस्थं विवेश पातालतलं क्षणेन । जले निमग्नां धरणीं समस्तां समस्पृशत्पङ्कजपत्रनेत्राम्

સમુદ્રના જળને ભેદીને અને અંદર પ્રવેશ કરીને તે ક્ષણમાં પાતાળતળે પહોંચ્યો. ત્યાં જળમાં નિમગ્ન, કમળપત્ર-નેત્રા એવી સમસ્ત ધરતીને તેણે સ્પર્શ કર્યો.

Verse 43

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटां वसुंधरां तां प्रलये प्रलीनाम् । दंष्ट्रैकया विष्णुरतुल्यसाहसः समुद्दधार स्वयमेव देवः

પ્રલયમાં લીન, પર્વત-શિલા-શૃંગ-કૂટથી વિખંડિત થયેલી તે વસુંધરાને અતુલ્ય સાહસવાળા દેવ વિષ્ણુએ પોતાની એક જ દંષ్ట్రાથી સ્વયં ઉઠાવી લીધી.

Verse 44

सा तस्य दंष्ट्राग्रविलम्बिताङ्गी कैलासशृङ्गाग्रगतेव ज्योत्स्ना । विभ्राजते साप्यसमानमूर्तिः शशाङ्कशृङ्गे च तडिद्विलग्ना

તેણાના દંતાગ્ર પર લટકેલી પૃથ્વી કૈલાસશિખર પર સ્થિત જ્યોત્સ્ના જેવી ઝળહળી ઊઠી. તે અનુપમમૂર્તિ ધરતી ચંદ્રશૃંગે ચોંટેલી વીજળી સમી પણ તેજસ્વી લાગી.

Verse 45

तामुज्जहारार्णवतोयमग्नां करी निमग्नामिव हस्तिनीं हठात् । नावं विशीर्णामिव तोयमध्यादुदीर्णसत्त्वोऽनुपमप्रभावः

સમુદ્રજલમાં ડૂબેલી તે પૃથ્વીને તેણે હઠાત્ બળપૂર્વક ઉપર ઉઠાવી—જેમ હાથી ડૂબેલી હાથીણીને ઉઠાવે. ઉછળતી શક્તિ અને અનુપમ પ્રભાવથી તેણે જળમધ્યમાંથી તૂટી નાવ જેવી તેને બહાર ખેંચી લીધી.

Verse 46

स तां समुत्तार्य महाजलौघात्समुद्रमार्यो व्यभजत्समस्तम् । महार्णवेष्वेव महार्णवाम्भो निक्षेपयामास पुनर्नदीषु

મહાજલપ્રવાહમાંથી પૃથ્વીને ઉગાર્યા પછી તે આર્ય પ્રભુએ સમગ્ર સમુદ્રનું વિભાજન કર્યું. પછી મહાસાગરનું જળ મહાસાગરોમાં જ સ્થાપિત કરી ફરી તેને નદીઓમાં વહેવા દીધું.

Verse 47

शीर्णांश्च शैलान्स चकार भूयो द्वीपान्समस्तांश्च तथार्णवांश्च । शैलोपलैर्ये विचिताः समन्ताच्छिलोच्चयांस्तान्स चकार कल्पे

તેણે તૂટેલા પર્વતોને ફરી રચ્યા અને તેમ જ સર્વ દ્વીપો તથા સમુદ્રો પણ બનાવ્યા. જ્યાં ચારે તરફ પર્વતશિલાઓ વિખેરાયેલી હતી, ત્યાં તેણે કલ્પ-વ્યવસ્થા માટે ઊંચા શિલાસમૂહ ઊભા કર્યા.

Verse 48

अनेकरूपं प्रविभज्य देहं चकार देवेन्द्रगणान्समस्तान् । मुखाच्च वह्निर्मनसश्च चन्द्रश्चक्षोश्च सूर्यः सहसा बभूव

પોતાના દેહને અનેક રૂપોમાં વિભાજિત કરીને તેણે સર્વ દેવગણોને પ્રગટ કર્યા. તેના મુખમાંથી અગ્નિ, મનમાંથી ચંદ્ર અને ચક્ષુમાંથી સૂર્ય સહસા ઉત્પન્ન થયા.

Verse 49

जज्ञेऽथ तस्येश्वरयोगमूर्तेः प्रध्यायमानस्य सुरेन्द्रसङ्घः । वेदाश्च यज्ञाश्च तथैव वर्णास्तथा हि सर्वौषधयो रसाश्च

ત્યારે યોગૈશ્વર્યમય સ્વરૂપ ધરાવતા તે પરમેશ્વર ગાઢ ધ્યાનમાં લીન થતાં જ દેવસમૂહ પ્રગટ થયો. વેદો, યજ્ઞો, વર્ણો તથા સર્વ ઔષધિઓ અને તેમના રસ પણ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 50

जगत्समस्तं मनसा बभूव यत्स्थावरं किंचिदिहाण्डजं वा । जरायुजं स्वेदजमुद्भिज्जं वा यत्किंचिदा कीटपिपीलकाद्यम्

તેમના મનથી જ સમગ્ર જગત પ્રગટ થયું—જે કંઈ સ્થાવર છે, અંડજ છે, જરાયુજ છે, સ્વેદજ કે ઉદ્ભિજ્જ છે; કીટ, પિપિલિકા વગેરે સુધી જે કંઈ છે તે બધું.

Verse 51

ततो विजज्ञे मनसा क्षणेन अनेकरूपाः सहसा महेशा । चकार यन्मूर्तिभिरव्ययात्मा अष्टाभिराविश्य पुनः स तत्र

પછી મહેશે ક્ષણમાં મનથી અનેક રૂપો જાણી લીધા. અવિનાશી આત્માએ અષ્ટમૂર્તિઓ ધારણ કરી તેમાં પ્રવેશ કર્યો અને ફરી ત્યાં જ સર્વત્ર વ્યાપ્ત રહી સ્થિત રહ્યો.

Verse 52

लीलां चकाराथ समृद्धतेजा अतोऽत्र मे पश्यत एव विप्राः । तेषां मया दर्शनमेव सर्वं यावन्मुहूर्तात्समकारि भूप

પછી મહાતેજસ્વી પ્રભુએ લીલા કરી. તેથી, હે વિપ્રો, મેં અહીં જે જોયું છે તે જુઓ—હે રાજા, એક જ મુહૂર્તમાં આ બધું મને પ્રત્યક્ષ થયું.

Verse 53

कृत्वा त्वशेषं किल लीलयैव स देवदेवो जगतां विधाता । सर्वत्रदृक्सर्वग एव देवो जगाम चादर्शनमादिकर्ता

દેવોના દેવ, જગતનો વિધાતા, જાણે માત્ર લીલાથી જ સર્વ કાર્ય પૂર્ણ કરી ગયો. સર્વત્રદૃક્ અને સર્વગત એવો આદિકર્તા પછી દૃષ્ટિથી અદૃશ્ય થયો.

Verse 54

यत्तन्मुहूर्तादिह नामरूपं तावत्प्रपश्यामि जगत्तथैव । द्वीपैः समुद्रैरभिसंवृतं हि नक्षत्रतारादिविमानकीर्णम्

એ જ મુહૂર્તથી હું અહીં જગતને નામ અને રૂપসহ યથાવત્ જોઉં છું. તે દ્વીપો અને સમુદ્રોથી ઘેરાયેલું છે અને નક્ષત્ર-તારાઓ વચ્ચે દિવ્ય વિમાનોથી પરિપૂર્ણ છે.

Verse 55

वियत्पयोदग्रहचक्रचित्रं नानाविधैः प्राणिगणैर्वृतं च । तां वै न पश्यामि महानुभावां गोरूपिणीं सर्वसुरेश्वरीं च

હું આકાશને વાદળો, ગ્રહો અને તેમના ચક્રાકાર માર્ગોથી શોભિત જોઉં છું અને તે નાનાવિધ પ્રાણિગણોથી ઘેરાયેલું પણ દેખાય છે; છતાં ગોરૂપ ધારણ કરનારી, સર્વ દેવોની પરમેશ્વરી એવી તે મહાનુભાવાને હું નથી જોતો.

Verse 56

क्व सांप्रतं सेति विचिन्त्य राजन्विभ्रान्तचित्तस्त्वभवं तदैव । दिशो विभागानवलोकयानृते पुनस्तां कथमीश्वराङ्गीम्

“તે હવે ક્યાં છે?” એમ વિચારીને, હે રાજન, તે જ ક્ષણે મારું ચિત્ત ભ્રમિત થઈ ગયું. દિશાઓના વિભાગોને ધ્યાનપૂર્વક ન જોઉં ત્યાં સુધી, ઈશ્વરનાં અંગરૂપ એવી તે નદીદેવીને હું ફરી કેવી રીતે જોઈ શકું?

Verse 57

पश्यामि तामत्र पुनश्च शुभ्रां महाभ्रनीलां शुचिशुभ्रतोयाम् । वृक्षैरनेकैरुपशोभिताङ्गीं गजैस्तुरङ्गैर्विहगैर्वृतां च

ફરી હું તેને ત્યાં જોઉં છું—પ્રકાશમાન અને ઉજ્જ્વળ, મહાવર્ષા વાદળ જેવી નીલવર્ણ, તેના જળ શુદ્ધ અને ઝગમગતા. અનેક વૃક્ષોથી તેનું અંગ શોભિત છે અને તે હાથીઓ, ઘોડાઓ તથા પક્ષીઓના સમૂહોથી ઘેરાયેલી છે.

Verse 58

यथा पुरातीरमुपेत्य देव्याः समास्थितश्चाप्यमरकण्टके तु । तथैव पश्यामि सुखोपविष्ट आत्मानमव्यग्रमवाप्तसौख्यम्

જેમ પહેલાં દેવીના તટે પહોંચી હું અમરકંટકમાં સ્થિર થયો હતો, તેમ જ હવે હું મને સુખપૂર્વક બેઠેલો જોઉં છું—અવ્યગ્ર, નિશ્ચિંત અને સંતોષ પ્રાપ્ત કરેલો.

Verse 59

तथैव पुण्या मलतोयवाहां दृष्ट्वा पुनः कल्पपरिक्षयेऽपि । अम्बामिवार्यामनुकम्पमानामक्षीणतोयां विरुजां विशोकः

એ જ રીતે, પોતાના જળથી મલિનતા હરાવતી તે પુણ્યનદીને કલ્પાંતમાં પણ ફરી દર્શન કરતાં હું શોક અને રોગથી મુક્ત થાઉં છું. તે આર્યા માતા સમી કરુણામયી છે; તેનું જળ અક્ષય છે, તે નિરુજ અને નિઃશોક કરે છે.

Verse 60

एवं महत्पुण्यतमं च कल्पं पठन्ति शृण्वन्ति च ये द्विजेन्द्राः । महावराहस्य महेश्वरस्य दिने दिने ते विमला भवन्ति

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! જે આ પરમ પુણ્યદાયક આખ્યાનનું પાઠ કરે છે અને જે તેને શ્રવણ કરે છે, તેઓ મહાવરાહ-રૂપ મહેશ્વરના આ પવિત્ર ચરિત્રથી દિવસે દિવસે નિર્મળ બનતા જાય છે.

Verse 61

अशुभशतसहस्रं ते विधूय प्रपन्नास्त्रिदिवममरजुष्टं सिद्धगन्धर्वयुक्तम् । विमलशशिनिभाभिः सर्व एवाप्सरोभिः सह विविधविलासैः स्वर्गसौख्यं लभन्ते

તેઓ લાખો અશુભ કર્મોને ઝાડી નાખીને દેવતાઓને પ્રિય એવા ત્રિદિવ લોકને પ્રાપ્ત કરે છે, જે સિદ્ધો અને ગંધર્વોથી યુક્ત છે. નિર્મળ ચંદ્ર સમી તેજસ્વી અપ્સરાઓ સાથે તેઓ વિવિધ વિલાસો સહિત સ્વર્ગસુખ ભોગવે છે.