Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 183›Shloka 9
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 9

Devanagari script

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

Transliteration

bhṛguruvāca | pañcakrośamidaṃ kṣetraṃ padmayā śāpitaṃ vibho | upavitramidaṃ kṣetraṃ sarvavedavivarjitam | bhaviṣyatīti ca procya gatā devī vidaṃ prati

Translation

ભૃગુએ કહ્યું—“હે વિભો, પાંચ ક્રોશનું આ ક્ષેત્ર પદ્મા દેવીના શાપથી શાપિત થયું છે. ‘આ સ્થાન અપવિત્ર થશે અને સર્વ વેદોથી વિહિન થશે’ એમ કહી દેવી આ પ્રદેશ વિષે કહીને ચાલી ગઈ.”

Word by Word
भृगुःBhṛgu
भृगुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'said'
पञ्चक्रोशम्five-krośa (in extent)
पञ्चक्रोशम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च + क्रोश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः—पञ्च क्रोशाः प्रमाणं यस्य (five-krośa in extent)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; 'this'
क्षेत्रम्sacred region/field
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
पद्मयाby Padmā
पद्मया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपद्मा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; कर्तृ-करणभावे 'by Padmā'
शापितम्cursed
शापितम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Root√शप् (धातु)
Formक्त (past participle) — 'cursed'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (क्षेत्रम् इति विशेष्ये)
विभोO mighty one
विभो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
उपवित्रम्impure; defiled
उपवित्रम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउपवित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'impure/defiled' (क्षेत्रम् इति विशेष्ये)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षेत्रम्region
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्ववेदविवर्जितम्devoid of all Vedas
सर्ववेदविवर्जितम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + वेद + विवर्जित (प्रातिपदिक)
Formविवर्जित (√वर्ज् + नि + क्त) 'devoid of'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सर्वेषां वेदानां विवर्जितम्
भविष्यतिwill become/will be
भविष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'it will be'
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/इत्यर्थ) — quotation marker
चand
च:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
प्रोच्यhaving said
प्रोच्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√वच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) — 'having said'
गताwent
गता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त (past participle) — 'gone'; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (देवी इति विशेष्ये)
देवीthe goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम; 'this (place/thing)'
प्रतिtowards
प्रति:
Adhikarana (Directional/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय (उपसर्गसदृश/पूर्वसर्ग) — 'towards/against'
Speaker

Bhṛgu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcakrośa-kṣetra (unnamed here) in Revā-khaṇḍa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bhṛgu reports the curse: a map-like visualization of a five-krośa circle around the kṣetra, with fading Vedic symbols (yajña-kuṇḍa, śruti scrolls) and a departing goddess (Padmā) leaving a shadow of impurity; Bhṛgu’s face shows concern and urgency.

Characters & Entities
B
Bhṛgu
P
Padmā (Devī)
V
Vibhu (Śiva)
P
pañcakrośa-kṣetra

FAQs

Even a famed holy region can decline through a śāpa (curse); restoration requires divine intervention aligned with dharma.

A five-krośa Bhṛgu-kṣetra in the Revā Khaṇḍa setting (Narmadā/Revā sacred landscape).

No direct rite is prescribed here; the verse explains the cause (Padmā’s curse) for later prescriptions of purification.

←Previous Verse
Next Verse→