Adhyaya 183

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत्

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—હે મહારાજ, ત્યારપછી ‘કેદાર’ નામના તીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં જઈ, હે રાજન, શ્રાદ્ધ કરીને તે જળ પીને અને દેવોના દેવ ઈશ્વરની વિધિવત પૂજા કરીને કેદાર-તીર્થજન્ય ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે સૂરશ્રેષ્ઠ, અહીં સ્વયં ભગવાન ‘કેદાર’ નામે કેવી રીતે સ્થિત થયા? નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે આ વાત વિસ્તૃત રીતે કહો.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—પ્રાચીન કાળે, કૃતયુગના આરંભે, શંકર મહેશ્વરની ભૃગુએ આરાધના કરી; અને ભૃગુકચ્છમાં શ્રી (લક્ષ્મી)એ તેમને શાપ પણ આપ્યો.

Verse 4

अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया

“હે નૃપશ્રેષ્ઠ, આ ક્ષેત્ર અપવિત્ર થશે અને સર્વ વેદિક સાન્નિધ્યથી રહિત થશે”—એવું કહી હરિપ્રિયા (લક્ષ્મી) ત્યાંથી પ્રસ્થાન કરી ગઈ.

Verse 5

तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः

પછી ભૃગુએ એક હજાર વર્ષ સુધી વિશાળ તપ કર્યું—વાયુને જ આહાર બનાવી, અન્ન-જળનો ત્યાગ કરીને, અને દીર્ઘકાળ સુધી નાડીઓ તથા ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં સ્થિર રાખીને.

Verse 6

ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम्

ત્યાર પછી મહેશ્વર લિંગરૂપ ધારણ કરીને પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થયા; સાત પાતાળોને ભેદીને તેઓ સહસા પ્રાદુર્ભૂત થયા.

Verse 7

ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च

પછી ભૃગુએ દેવને રમણીય રીતે ખીલતી કમળલતા સમાન જોયા અને ‘સ્થાણુ’ તથા ‘ત્ર્યંબક’ કહીને તેમની સ્તુતિ કરી.

Verse 8

एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने

આ રીતે સ્તુત થયેલા ભગવાન જાણે સ્મિત કરતાં બોલ્યા—“હે મુનિ ભૃગુ, વારંવાર તું મારી પાસે શું પ્રાર્થના કરે છે?”

Verse 9

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

ભૃગુએ કહ્યું—“હે વિભો, પાંચ ક્રોશનું આ ક્ષેત્ર પદ્મા દેવીના શાપથી શાપિત થયું છે. ‘આ સ્થાન અપવિત્ર થશે અને સર્વ વેદોથી વિહિન થશે’ એમ કહી દેવી આ પ્રદેશ વિષે કહીને ચાલી ગઈ.”

Verse 10

पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर

“હે મહેશાન, હે શંકર, જો તમે પ્રસન્ન હો તો એવું કરો કે આ ઉત્તમ ક્ષેત્ર ફરી પવિત્રતા પ્રાપ્ત કરે.”

Verse 11

ईश्वर उवाच । केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि

ઈશ્વરે કહ્યું—હે બ્રાહ્મણ! આ લિંગ ‘કેદાર’ નામે આદ્ય લિંગ બનશે. તેને પ્રતિષ્ઠિત કર્યા પછી દસ વધુ આદ્યલિંગો નિશ્ચયે પ્રગટ થશે.

Verse 12

एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः

અગિયારમું લિંગ અદૃશ્ય રહેશે અને ક્ષેત્રના મધ્યમાં પ્રગટ થશે. એ અગિયારમો—સ્વયં વિભુ—આ સમગ્ર ક્ષેત્રને પવિત્ર કરશે.

Verse 13

तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः

તેમ જ મારી કૃપાથી દ્વાદશ આદિત્યો મૂર્તિરૂપે ભૃગુક્ષેત્રમાં નિવાસ કરશે અને રોગ તથા દુઃખનો નાશ કરશે.

Verse 14

दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः

ભૃગુક્ષેત્રમાં અઢાર દુર્ગાઓ તથા સોળ ક્ષેત્રપાલો (રક્ષકો) પ્રગટ થશે; તેમજ વીરભદ્ર અને માતૃકાઓ પણ થશે.

Verse 15

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

આ સ્થાન પવિત્રીકૃત થઈને સદાકાળ નિત્ય ક્ષેત્ર રહેશે. અને નાઘ માસમાં ઉષઃકાળે સ્નાન કરીને આખો માસ ઇન્દ્રિયસંયમ રાખનાર…

Verse 16

यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ःनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः

જે કેદારનું પૂજન કરે છે તે શિવના ધામ/મંદિરને પ્રાપ્ત કરે છે. હે ભારત, તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓને ઉદ્દેશીને જે વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ અર્પે છે, તેના પિતામહો પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 17

इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम्

આ રીતે મેં તને ‘કેદાર’ નામે પ્રસિદ્ધ તીર્થનું યોગ્ય રીતે વિસ્તૃત વર્ણન કહ્યું. તે પુણ્યમય છે, સર્વ પાપોનું હરણ કરનારું અને સર્વ દુઃખોનો નાશ કરનારું છે.

Verse 183

अध्याय

અધ્યાય—આ અધ્યાયનું શીર્ષક/વિભાગ સૂચક શબ્દ છે.