Adhyaya 149

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तीर्थं लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम् । दर्शनाद्देवदेवस्य यत्र पापं प्रणश्यति

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—તેના પછી ‘લિંગેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ તીર્થ છે; જ્યાં દેવાધિદેવના દર્શનમાત્રથી પાપ નાશ પામે છે.

Verse 2

कृत्वा तु कदनं घोरं दानवानां युधिष्ठिर । वाराहं रूपमास्थाय नर्मदायां व्यवस्थितः

હે યુધિષ્ઠિર! દાનવોનો ઘોર સંહાર કરીને તેમણે વરાહરૂપ ધારણ કર્યું અને નર્મદામાં સ્થિત થયા.

Verse 3

तत्र तीर्थे तु यः स्नानं कृत्वा देवं नमस्यति । स मुच्यते नृपश्रेष्ठ महापापैः पुराकृतैः

તે તીર્થમાં જે સ્નાન કરીને પછી દેવને નમસ્કાર કરે છે, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તે પૂર્વકૃત મહાપાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 4

द्वादश्यां कृष्णपक्षस्य शुक्ले च समुपोषितः । गन्धमाल्यैर्जगन्नाथं पूजयेत्पाण्डुनन्दन

હે પાંડુનંદન, કૃષ્ણપક્ષ અને શુક્લપક્ષ—બન્નેની દ્વાદશી તિથિએ ઉપવાસ કરીને, સુગંધ અને માળાઓથી જગન્નાથનું પૂજન કરવું જોઈએ।

Verse 5

ब्राह्मणांश्च महाभाग दानसंमानभोजनैः । पूजयेत्परया भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

હે મહાભાગ, દાન, સન્માન અને ભોજન દ્વારા બ્રાહ્મણોને પરમ ભક્તિથી પૂજી સન્માન કરવું જોઈએ; હવે તેનું પુણ્યફળ સાંભળો।

Verse 6

सत्रयाजिफलं जन्तुर्लभते द्वादशाब्दकैः । ब्राह्मणान्भोजयंस्तत्र तदेव लभते फलम्

સત્રયજ્ઞનું ફળ જીવને બાર વર્ષ પછી મળે છે; પરંતુ ત્યાં બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી એ જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 7

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् स्नात्वा तद्गतमानसः । जपेद्द्वादशनामानि देवस्य पुरतः स्थितः

પિતૃઓ અને દેવતાઓને તર્પણ કરીને, સ્નાન કરીને, મનને તે ભક્તિમાં સ્થિર કરીને, દેવના સમક્ષ ઊભા રહી દ્વાદશ નામોનો જપ કરવો જોઈએ।

Verse 8

मासि मासि निराहारो द्वादश्यां कुरुनन्दन । केशवं पूजयेन्नित्यं मासि मार्गशिरे बुधः

હે કુરુનંદન! માસે માસે દ્વાદશીએ નિરાહાર રહી, માર્ગશીર્ષ માસમાં બુદ્ધિમાન પુરુષે નિત્ય કેશવની પૂજા કરવી.

Verse 9

पौषे नारायणं देवं माघमासे तु माधवम् । गोविन्दं फाल्गुने मासि विष्णुं चैत्रे समर्चयेत्

પૌષમાં દેવ નારાયણની, માઘ માસમાં માધવની, ફાલ્ગુનમાં ગોવિંદની અને ચૈત્રમાં વિષ્ણુની યથાવિધિ સમર્ચના કરવી જોઈએ.

Verse 10

वैशाखे मधुहन्तारं ज्येष्ठे देवं त्रिविक्रमम् । वामनं तु तथाषाढे श्रावणे श्रीधरं स्मरेत्

વૈશાખમાં મધુહંતારને, જ્યેષ્ઠમાં ભગવાન ત્રિવિક્રમને, આષાઢમાં વામનને અને શ્રાવણમાં શ્રીધરને સ્મરવું જોઈએ.

Verse 11

हृषीकेशं भाद्रपदे पद्मनाभं तथाश्विने । दामोदरं कार्त्तिके तु कीर्तयन्नावसीदति

ભાદ્રપદમાં હૃષીકેશનું, આશ્વિનમાં પદ્મનાભનું અને કાર્તિકમાં દામોદરનું કીર્તન કરનાર કદી દુઃખમાં પડતો નથી.

Verse 12

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । तन्नश्यति न सन्देहो मासनामानुकीर्तनात्

વાણી, મન અને કર્મથી પૂર્વે કરેલાં પાપ—માસસંબંધિત (પ્રભુના) નામોના અનુકીર્તનથી—નિઃસંદેહ નાશ પામે છે.

Verse 13

स्वयं विनुद्धः सततमुन्मिषन्निमिषंस्तथा । शीघ्रं प्रपश्य भुञ्जानो मन्त्रहीनं समुद्गिरेत्

જો કોઈ પોતે અવરોધિત અને વ્યાકુળ થઈ, વારંવાર પાંપણ ઝબકાવતો અને આજુબાજુ જોતો જોતો ભોજન કરતો હોય, તો પણ તેણે તુરંત—મંત્રવિધિ વિના પણ—ભગવાનનું નામ ઉચ્ચારવું જોઈએ।

Verse 14

परमापद्गतस्यापि जन्तोरेषा प्रतिक्रिया । यन्मासाधिपतेर्विष्णोर्मासनामानुकीर्तनम्

અતિ ભયંકર આપત્તિમાં પડેલા પ્રાણી માટે પણ આ જ ઉપાય છે—માસોના અધિપતિ વિષ્ણુના માસ-નામોનું વારંવાર કીર્તન।

Verse 15

ता निशास्ते च दिवसास्ते मासास्ते च वत्सराः । नराणां सफला येषु चिन्तितो भगवान्हरिः

માનવો માટે તે જ રાત્રિઓ અને તે જ દિવસો, તે જ માસો અને તે જ વર્ષો ફળદાયી છે, જેમાં ભગવાન હરિનું સ્મરણ અને ચિંતન થાય છે।

Verse 16

परमापद्गतस्यापि यस्य देवो जनार्दनः । नावसर्पति हृत्पद्मात्स योगी नात्र संशयः

જે વ્યક્તિ પરમ આપત્તિમાં પણ હૃદય-કમળમાંથી દેવ જનાર્દનને સરકી જવા દેતો નથી, તે નિશ્ચયે યોગી છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 17

ते भाग्यहीना मनुजाः सुशोच्यास्ते भूमिभाराय कृतावताराः । अचेतनास्ते पशुभिः समाना ये भक्तिहीना भगवत्यनन्ते

એ મનુષ્યો ભાગ્યહીન અને અત્યંત શોકનીય છે, જે માત્ર ધરતી પર ભાર બનવા માટે જન્મે છે। અનંત ભગવાન પ્રત્યે ભક્તિ વિનાના લોકો જડબુદ્ધિ, પશુ સમાન છે।

Verse 18

ते पूर्णकार्याः पुरुषाः पृथिव्यां ते स्वाङ्गपाताद्भुवनं पुनन्ति । विचक्षणा विश्वविभूषणास्ते ये भक्तियुक्ता भगवत्यनन्ते

પૃથ્વી પર તેઓ જ કૃતાર્થ પુરુષો છે; પોતાના દેહપાતથી પણ જગતને પવિત્ર કરે છે. તેઓ વિવેકી અને વિશ્વના ભૂષણ છે—જે ભગવાન અનંતમાં ભક્તિયુક્ત છે.

Verse 19

स एव सुकृती तेन लब्धं जन्मतरोः फलम् । चित्ते वचसि काये च यस्य देवो जनार्दनः

એ જ સાચો સુકૃતિ છે; એણે જ માનવજન્મરૂપ વૃક્ષનું ફળ મેળવ્યું છે—જેનાં ચિત્ત, વાણી અને કાયામાં દેવ જનાર્દન જ નિવાસ કરે છે.

Verse 20

एतत्तीर्थवरं पुण्यं लिङ्गो यत्र जनार्दनः । वञ्चयित्वा रिपून्संख्ये क्रोधो भूत्वा सनातनः

આ પરમ શ્રેષ્ઠ પુણ્ય તીર્થ છે, જ્યાં જનાર્દન લિંગરૂપે વિરાજે છે. યુદ્ધમાં શત્રુઓને પરાજિત કરીને સનાતન પ્રભુ ક્રોધસ્વરૂપે પ્રગટ થયા.

Verse 21

उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च यो ह्यष्टकानामयनद्वये च । पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः

ચંદ્રગ્રહણ અને સૂર્યગ્રહણ સમયે, અષ્ટકા તિથિઓમાં તથા બંને અયનો (ઉત્તરાયણ-દક્ષિણાયણ)ના સંક્રાંતિ-કાળે, નિયમિત મનુષ્યે અહીં તલમિશ્રિત પાણી પણ પિતૃઓને અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 22

घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहो दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः । फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः श्रुतिर्भवतु वः क्रोडो हरिः शान्तये

જેણે પોતાના ઘોણથી મેરુના રંધ્રસમૂહ ઉઘાડ્યા, જે દુઃખસાગરમાં ડૂબતા જીવો માટે તરાપો છે; જે પ્રાદુર્ભવ સમયે રસાતલના વિશાળ કાદવમાં જેના દાંત અર્ધે ડૂબ્યા; અને જેના પ્રચંડ ફૂત્કારથી ઉઠેલા પવન તથા દિગ્ગજોના ગર્જન વચ્ચે પણ જેના સ્થિર, સ્તબ્ધ દેહનું શ્રુતિમાં પ્રતિષ્ઠાન છે—એ વરાહરૂપ હરિ તમારે શાંતિ માટે થાઓ.

Verse 149

अध्याय

અધ્યાય—આ ગ્રંથ-વિભાગ દર્શાવતો સૂચક છે.