Adhyaya 148

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थमङ्गारकं शिवम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે મહીપાલ! ત્યારબાદ નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે આવેલ ‘અંગારક’ શિવતીર્થમાં જવું; તે સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનાર છે.

Verse 2

चतुर्थ्यङ्गारकदिने संकल्प्य कृतनिश्चयः । स्नायादस्तं गते सूर्ये सन्ध्योपासनतत्परः

જ્યારે ચતુર્થી તિથિ અંગારકવાર (મંગળવાર) સાથે આવે, ત્યારે દૃઢ નિશ્ચયથી સંકલ્પ કરવો; સૂર્યાસ્ત પછી સ્નાન કરી સંધ્યા-ઉપાસનામાં તત્પર રહેવું.

Verse 3

पूजयेल्लोहितं भक्त्या गन्धमाल्यविभूषणैः । संस्थाप्यस्थण्डिले देवं रक्तचन्दनचर्चितम्

ભક્તિપૂર્વક સુગંધ, માળા અને આભૂષણોથી લોહિત (કુજ/અંગારક)ની પૂજા કરવી; શુદ્ધ સ્થંડિલ પર દેવને સ્થાપી લાલ ચંદનથી લિપ્ત કરવો.

Verse 4

अङ्गारकायेति नमः कर्णिकायां प्रपूजयेत् । कुजाय भूमिपुत्राय रक्ताङ्गाय सुवाससे

કર્ણિકામાં ‘અંગારકાય નમઃ’ આ મંત્રથી વિશેષ પૂજન કરવું; કુજ, ભૂમિપુત્ર, રક્તાંગ અને સુવાસ (સુવસ્ત્રધારી)ને નમસ્કાર.

Verse 5

हरकोपोद्भवायेति स्वेदजायातिबाहवे । सर्वकामप्रदायेति पूर्वादिषु दलेषु च

પૂર્વ દિશાથી આરંભ કરીને અન્ય પાંદડાઓ પર ક્રમે ‘હરકોપોદ્ભવ’, ‘સ્વેદજ’, ‘અતિબાહુ’ અને ‘સર્વકામપ્રદ’—આ નામોથી પૂજન કરવું।

Verse 6

एवं सम्पूज्य विधिवद्दद्यादर्घ्यं विधानतः । भूमिपुत्र महावीर्य स्वेदोद्भव पिनाकिनः

આ રીતે વિધિવત્ પૂજન કરીને પછી વિધાન મુજબ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું—‘હે ભૂમિપુત્ર! હે મહાવીર્ય! હે પિનાકી (શિવ) ના સ્વેદોદ્ભવ!’ એમ કહીને।

Verse 7

अङ्गारक महातेजा लोहिताङ्ग नमोऽस्तु ते । करकं वारिसंयुक्तं शालितंदुलपूरितम्

હે મહાતેજસ્વી અંગારક! હે લોહિતાંગ! તમને નમસ્કાર. પાણીથી ભરેલું કરક પાત્ર શાલી ચોખાના દાણાથી પરિપૂર્ણ કરીને અર્પણ કરવું।

Verse 8

सहिरण्यं सवस्त्रं च मोदकोपरि संस्थितम् । ब्राह्मणाय निवेद्यं तत्कुजो मे प्रीयतामिति

સોનાં અને વસ્ત્ર સહિત, તેને મોદકો પર મૂકી બ્રાહ્મણને નિવેદન કરવું અને પ્રાર્થના કરવી—‘કુજ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ।’

Verse 9

अर्घं दत्त्वा विधानेन रक्तचन्दनवारिणा । रक्तपुष्पसमाकीर्णं तिलतंदुलमिश्रितम्

વિધાન મુજબ લાલ ચંદન સુગંધિત પાણીથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને, તેને લાલ પુષ્પોથી છવાયેલું તથા તલ અને ચોખાના દાણાં મિશ્રિત કરીને સમર્પિત કરવું।

Verse 10

कृत्वा ताम्रमये पात्रे मण्डले वर्तुले शुभे । कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यां धरणीं गतः

શુભ વર્તુળ મંડળમાં તામ્રપાત્ર ગોઠવી, તે પાત્ર શિરે ધારણ કરીને, ઘૂંટણીએ બેસી ધરતીને પ્રણામ કરવો।

Verse 11

मन्त्रपूतं महाभाग दद्यादर्घ्यं विचक्षणः । ततो भुञ्जीत मौनेन क्षारतिलाम्लवर्जितम्

હે મહાભાગ, વિવેકી પુરુષ મંત્રથી પવિત્ર કરેલું અર્ઘ્ય અર્પણ કરે. ત્યારબાદ ક્ષાર, તલ અને આમ્લનો ત્યાગ કરી મૌનથી ભોજન કરે।

Verse 12

स्निग्धं मृदुसमधुरमात्मनः श्रेय इच्छता । एवं चतुर्थे सम्प्राप्ते चतुर्थ्यङ्गारके नृप

હે નૃપ, જે પોતાનું પરમ શ્રેય ઇચ્છે તે સ્નિગ્ધ, કોમળ અને સમમધુર વસ્તુ અર્પણ કરે. આ રીતે ચતુર્થી આવે ત્યારે—વિશેષે કરીને મંગળવાર (અંગારક)ની ચતુર્થીમાં—આ જ વિધિ છે।

Verse 13

सौवर्णं कारयेद्देवं यथाशक्ति सुरूपिणम् । स्थापयेत्ताम्रके पात्रे गुडपीठसमन्विते

યથાશક્તિ સુંદર સ્વરૂપવાળી સુવર્ણ દેવમૂર્તિ બનાવડાવી, ગોળના પીઠ સાથે તામ્રપાત્રમાં તેને સ્થાપિત કરવી।

Verse 14

गन्धपुष्पादिभिर्देवं पूजयेद्गुडसंस्थितम् । ईशान्यां स्थापयेद्देवं गुडतोयसमन्वितम्

ગંધ, પુષ્પ વગેરે વડે ગોળ પર સ્થિત દેવનું પૂજન કરવું। ત્યારબાદ ઈશાન દિશામાં ગોળ-જળ સહિત દેવને સ્થાપિત કરવો।

Verse 15

कासारेण तथाग्नेय्यां स्थापयेत्करकं परम् । रक्ततन्दुलसंमिश्रं नैरृत्यां वायुगोचरे

તેમજ આગ્નેય દિશામાં કાસારથી ભરેલું ઉત્તમ કરક (કલશ) સ્થાપિત કરવો. નૈઋત્ય દિશામાં, વાયુ-ગોચર સ્થાને, રક્ત તંડુલ (લાલ ચોખા) મિશ્રિત (પાત્ર) મૂકવું.

Verse 16

स्थापयेन्मोदकैः सार्धं चतुर्थं करकं बुधः । सूत्रेण वेष्टितग्रीवं गन्धमाल्यैरलंकृतम्

બુદ્ધિમાન પુરુષ મોદકો સાથે ચોથું કરક (કલશ) સ્થાપિત કરે. તેની ગ્રીવા (ગળું) સૂત્રથી વેષ્ટિત હોય અને તે ગંધ-માલ્યોથી અલંકૃત હોય.

Verse 17

शङ्खतूर्यनिनादेन जयशब्दादिमङ्गलैः । रक्ताम्बरधरं विप्रं रक्तमाल्यानुलेपनम्

શંખ-તૂર્યના નાદ તથા ‘જય’ આદિ મંગલ શબ્દો સાથે, રક્તાંબરધારી, રક્તમાલ્ય અને રક્ત અનુલેપનથી યુક્ત એવા વિપ્રનું સન્માન કરવું.

Verse 18

वेदिमध्यगतं वापि महदासनसंस्थितम् । सुरूपं सुभगं शान्तं सर्वभूतहिते रतम्

તે વિપ્રને વેદીના મધ્યમાં અથવા મહાન આસન પર બેસાડવો—જે સૂરુપ, સુભગ, શાંત અને સર્વભૂતહિતમાં રત હોય.

Verse 19

वेदविद्याव्रतस्नातं सर्वशास्त्रविशारदम् । पूजयित्वा यथान्यायं वाचयेत्पाण्डुनन्दन

હે પાંડુનંદન! વેદવિદ્યામાં નિષ્ણાત, વ્રત-સ્નાનથી શુદ્ધ અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં વિશારદ એવા પુરુષનું યથાન્યાય પૂજન કરીને, પછી નિયમ મુજબ તેની પાસે પાઠ કરાવવો.

Verse 20

रक्तां गां च ततो दद्याद्रक्तेनानडुहा सह । प्रीयतां भूमिजो देवः सर्वदैवतपूजितः

પછી લાલ વર્ણની ગાયને લાલ બળદ સાથે દાન કરવું અને કહેવું—“સર્વ દેવોથી પૂજિત ભૂમિજ દેવ પ્રસન્ન થાઓ।”

Verse 21

विप्रं प्रदक्षिणीकृत्य पत्नीपुत्रसमन्वितः । पितृमातृसुहृत्सार्द्धं क्षमाप्य च विसर्जयेत्

પત્ની-પુત્ર સહિત બ્રાહ્મણની પ્રદક્ષિણા કરીને, પિતા-માતા અને મિત્રોની સાથે ક્ષમા માગી પછી સન્માનપૂર્વક વિદાય આપવી.

Verse 22

एवं कृतस्य तस्याथ तस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । यत्पुण्यं फलमुद्दिष्टं तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

આ રીતે કરેલા તે કર્મનું—વિશેષ કરીને તે તીર્થમાં—જે પુણ્યફળ નિર્દિષ્ટ છે, તે બધું હું તને કહું છું.

Verse 23

सप्त जन्मानि राजेन्द्र सुरूपः सुभगो भवेत् । तीर्थस्यास्य प्रभावेन नात्र कार्या विचारणा

હે રાજેન્દ્ર! સાત જન્મ સુધી મનુષ્ય સુરૂપ અને સુભાગ્યવાન બને છે. આ તીર્થના પ્રભાવથી એવું થાય છે; અહીં વિચારની જરૂર નથી.

Verse 24

अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे मृतो नरः । अङ्गारकपुरं याति देवगन्धर्वपूजितः

નિષ્કામ હોય કે સકામ, જે મનુષ્ય તે તીર્થમાં મરે છે, તે દેવો અને ગંધર્વોથી પૂજિત અઙ્ગારકપુરને પામે છે.

Verse 25

उपभुज्य यथान्यायं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । इह मानुष्यलोके वै राजा भवति धार्मिकः

વિધિપૂર્વક અનુત્તમ દિવ્ય ભોગો ભોગવીને તે આ માનવલોકમાં નિશ્ચયે ધર્મપરાયણ રાજા તરીકે જન્મે છે.

Verse 26

सुरूपः सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वलोकनमस्कृतः

તે સુરૂપ, સుభાગ્યશાળી અને સર્વ રોગોથી રહિત થઈ, સો વર્ષથી પણ વધુ જીવે છે અને સર્વ લોકો દ્વારા નમસ્કૃત થાય છે.

Verse 148

। अध्याय

અધ્યાય સમાપ્ત.