Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 36

Devanagari script

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Transliteration

tatra tīrthe tu rājendra prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ | na paśyati yamaṃ devamityevaṃ śaṅkaro'bravīt

Translation

હે રાજેન્દ્ર, જે તે તીર્થમાં પ્રાણત્યાગ કરે છે, તે મૃત્યુદેવ યમને નથી જોતો—એવું શંકરે કહ્યું।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम्

• तीर्थे: in the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (राज्ञाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्राणत्यागम्: giving up of life
• प्राणत्यागम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (प्राणानां त्यागः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• करोति: does, performs
• करोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• यमम्: Yama
• यमम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• देवम्: the god
• देवम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; यमस्य विशेषणवत् (appositional: 'the god')

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-सूचक-अव्ययम्

• एवम्: in this way
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (manner adverb)

• शङ्करः: Śaṅkara
• शङ्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लुङ् (aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya (narrating), citing Śaṅkara

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kohanasve

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king)

Visual Art Cues

Scene: On a quiet riverbank, an elderly devotee lies facing a Śiva shrine; luminous Śiva-guardians stand nearby while Yama’s figure fades into the distance, unseen by the departing soul.

Characters & Entities

• Śaṅkara
• Yama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supremely sanctified tīrtha is portrayed as granting divine protection at death, transcending fear of Yama.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Revā (Narmadā) tīrtha described in Adhyāya 122 of the Revākhaṇḍa (the verse refers back to ‘that tīrtha’).

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed; the verse praises the spiritual consequence of prāṇatyāga (death) occurring at the tīrtha.