Mantra 15
Rishi: Ṛṣi of the underlying Ṛgvedic Viṣṇu-verse (VS adoption)
Devata: Viṣṇu
Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh-like (ṛk-source is a short tri-pāda; VS use appends svāhā)
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒दं विष्णु॒र् वि च॑क्रमे त्रे॒धा नि द॑धे प॒दम् । समू॑ढम् अस्य पाᳪसु॒रे स्वाहा॑ ॥
Transliteration
idáṃ víṣṇur ví cakrame tredhā́ ní dadhé padám | samū́ḍham asya pā́ṃsure svā́hā ||
Translation
આ વિષ્ણુએ વિક્રમ કર્યો; ત્રિધા પોતાનું પદ સ્થાપ્યું. ધૂળમાં તેનું સ્થાન ગુપ્ત છે—સ્વાહા।
Padapatha (Word Analysis)
इदम् । विष्णुः । वि । चक्रमे । त्रेधा । नि । दधे । पदम् । समूढम् । अस्य । पांसुरे । स्वाहा ।
Word by Word
इदम्this (here/this act)
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun (Proper)
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
विapart, widely, in various directions
वि:
—
TypeIndeclinable (Prefix)
Rootवि (उपसर्ग)
चक्रमेstrode/stepped forth
चक्रमे:
—
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + वि; लिट्-आत्मनेपद
त्रेधाthreefold, in three ways
त्रेधा:
—
TypeIndeclinable
Rootत्रेधा (अव्यय; त्रि-आधार/विभाग)
निdown, into, firmly
नि:
—
TypeIndeclinable (Prefix)
Rootनि (उपसर्ग)
दधेplaced/established
दधे:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु) + नि; लिट्-आत्मनेपद
पदम्step; footprint; station
पदम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
समूढम्piled up/collected; amassed
समूढम्:
Karma
TypeAdjective (Past participle)
Rootसम्-ऊढ (कृदन्त; √वह्/√ऊह्? → ऊढ ‘borne/raised’; here ‘heaped/collected’ in Vedic usage)
अस्यof him/of this (of Viṣṇu)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पाᳪसुरेin the dusty (place); in dust
पाᳪसुरे:
Adhikaraṇa
TypeAdjective/Noun
Rootपाᳪसुर (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (hail!; offering-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable (Exclamation)
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
V
ViṣṇuA
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes