Mantra 17
Rishi: Traditionally assigned within the Agni/Āditya mantra strata; specific ṛṣi attribution is not explicit in the provided excerpt.
Devata: Agni
Chandas: Mixed/irregular (yajus-style prose-verse); not a strict ṛgvedic metre in śrauta recitation.
Samhita Patha (Devanagari)
यं प॑रि॒धिं प॒र्यध॑त्था॒ अग्ने॑ देव प॒णिभि॑र्गु॒ह्यमा॑नः । तं त॑ ए॒तमनु॒ जोषं॑ भराम्ये॒ष नेत्त्वद॑पचे॒तया॑ता अ॒ग्नेः प्रि॒यं पाथोऽपी॑तम् ॥
Transliteration
yā́m paridhím paryádhatthā́ agne deva paṇíbhir guhyámānaḥ | táṃ ta etám ánu jóṣaṃ bharāmi eṣá nét tvád apacetayātā́ agnéḥ priyáṃ pā́tho ’pītám ||
Translation
હે અગ્નિ, હે દેવ! પાણિઓ દ્વારા ગુપ્ત રાખાયેલા તું જે પરિધિ (આવરણ-લાકડી)ને પોતાના ચારે તરફ સ્થાપિત કરી હતી—એ જ પરિધિ હું હવે તને પ્રસન્ન સ્વીકાર માટે અર્પણ કરું છું. તે તારા પાસેથી દૂર જઈ અમને અચેતનતા/અપ્રમાદમાં ન દોરી જાય. આ અગ્નિનું પ્રિય પાથ (પેય/રસ) છે, યોગ્ય રીતે પીવાયેલ.
Padapatha (Word Analysis)
यम् । परिधिम् । परि-अधत्थाः । अग्ने । देव । पणिभिः । गुह्यमानः । तम् । ते । एतम् । अनु । जोषम् । भरामि । एषः । नः । इत् । त्वत् । अप-चेतयाता । अग्नेः । प्रियम् । पाथः । अपीतम् ।
Word by Word
यम्whom/which
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परिधिम्enclosing stick; perimeter (paridhi)
परिधिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरिधि (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि
अधत्थाःyou placed/put
अधत्थाः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (धातु)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पणिभिःby/with the Paṇis
पणिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
गुह्यमानःbeing hidden; hiding oneself
गुह्यमानः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Rootगुह् (धातु) → गुह्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
तम्that (one/thing)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेto you; for you
ते:
सम्प्रदान (अर्थतः ‘to you/for you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एतम्this
एतम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter; in accordance with
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
जोषम्favor; satisfaction; pleasure
जोषम्:
कर्म (क्रियाविशेषणवत्)
TypeNoun
Rootजोष (प्रातिपदिक) / जोष (भाव)
भरामिI bring; I offer
भरामि:
कर्तृ
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ/विषय
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
इत्त्वत्as if ‘it’; in such a manner (lit. having ‘it’-ness)
इत्त्वत्:
—
TypeAdjective
Rootइत्त्वत् (प्रातिपदिक; ‘इद्/इत्’ + वत्)
अपचेतयाताmay you two not disregard/overlook
अपचेतयाता:
कर्तृ
TypeVerb
Rootअप + चित् (धातु) → अपचेतय (णिच्) + आताम्/आत (विधिलिङ्/आशीर्लिङ्-प्रयोगः)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रियम्dear; beloved
प्रियम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
पाथःdrink; draught; (libation)
पाथः:
कर्म
TypeNoun
Rootपाथस् (प्रातिपदिक)
अपिalso; indeed
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि
इतम्gone/come; (contextually) drunk/imbibed
इतम्:
कर्म (विशेषण)
TypeParticiple
Rootइ (धातु) → इत (कृदन्त-प्रातिपदिक) / √पा ‘पीत’ इत्यर्थसमीप
Entities Mentioned
A
AgniP
PaṇisRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes