Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 60
Rishi: Not specified in the excerpt.
Devata: Solar/Āditya power (with strong cosmic-support imagery).
Chandas: Undetermined from excerpt alone.
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒क्षा स॑मु॒द्रो अ॑रु॒णः सु॑प॒र्णः पूर्व॑स्य॒ योनिं॑ पि॒तुरा वि॑वेश । मध्ये॑ दि॒वो निहि॑त॒: पृश्नि॒रश्मा॒ वि च॑क्रमे॒ रज॑सस्पा॒त्यन्तौ॑
Transliteration
ukṣā́ samudró aruṇáḥ supárṇaḥ pū́rvasya yónim pitúr ā́ viveśa | mádhye divó níhitaḥ pṛśnír áśmā ví cakrame rájasas pā́ty ántau
Translation
વૃષભ સમાન, સમુદ્ર સમાન, અરુણ (રુધિર-વર્ણ), સુપર્ણ (સુંદર પંખાવાળો) તે પિતાના પૂર્વ યોનિમાં પ્રવેશ્યો છે. દ્યૌના મધ્યમાં પૃશ્નિ (ચિતરાયેલો) અશ્મા સ્થાપિત છે; તે રજસ (પ્રદેશો)માં વિક્રમ કરીને આગળ વધ્યો અને બંને અંતોને પાતિ (રક્ષે) છે.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒क्षा । स॒मु॒द्रः । अ॒रु॒णः । सु॒प॒र्णः । पूर्व॑स्य । योनिम्॑ । पि॒तुः । आ । वि॒वेश । मध्ये॑ । दि॒वः । निहि॑तः । पृश्निः॑ । अ॒श्मा । वि । च॒क्रमे । रज॑सः । पा॒ति । अन्तौ॑ ।
Word by Word
उक्षाthe bull (impregnator/virile one)
उक्षा:
Kartā
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक) / उक्षन्-
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अरुणःreddish, tawny
अरुणः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअरुण (प्रातिपदिक)
सुपर्णःthe fair-winged one (bird)
सुपर्णः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
पूर्वस्यof the former/earlier
पूर्वस्य:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
योनिम्womb; source; seat
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
पितुःof the father
पितुः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
आto, unto; in
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
विवेशentered
विवेश:
Kriyā
TypeVerb
Root√विश्
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun (locative form)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
निहितःplaced, deposited
निहितः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Rootनि + √धा → निहित (कृदन्त)
पृश्निःthe speckled one; dappled
पृश्निः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अश्माstone; rock
अश्मा:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
चक्रमेstrode; stepped forth
चक्रमे:
Kriyā
TypeVerb
Root√क्रम्
रजसःof the region/space; of the atmosphere
रजसः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
पातिprotects, guards
पाति:
Kriyā
TypeVerb
Root√पा (पालने)
अन्तौthe two ends (extremes)
अन्तौ:
Karma
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āditya/Sūrya (Solar power)D
Dyauḥ/HeavenP
Prajāpati / ‘the Father’ (pitṛ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes