स्कन्दसरः (Skandasara) — तीर्थवर्णनम् / Description of the Skandasara Sacred Lake

Verse 1

सूत उवाच । तत्र स्कंदसरो नाम सरस्सागरसन्निभम् । अमृतस्वादुशिशिरस्वच्छा गाधलघूदकम्

સૂત બોલ્યા—ત્યાં ‘સ્કંદસર’ નામનું સરોવર હતું, જે સાગર સમું વિશાળ હતું; તેનું જળ અમૃત સમું મધુર, શીતળ, સ્વચ્છ, ગાઢ અને છતાં હળવું-કોમળ પ્રવાહવાળું હતું।

Verse 2

समंततः संघटितं स्फटिको पलसंचयैः । सर्वर्तुकुसुमैः फुल्लैश्छादिताखिलदिङ्मुखम्

ચારે તરફ તે સ્ફટિકસમાન પલાશના ઢગલાઓથી ઘન રીતે રચાયેલું હતું; અને સર્વ ઋતુઓનાં પૂર્ણ વિકસિત પુષ્પોએ સર્વ દિશામુખોને ઢાંકી દીધાં હતાં।

Verse 3

शैवलैरुत्पलैः पद्मैः कुमुदैस्तारकोपमैः । तरंगैरभ्रसंकाशैराकाशमिव भूमिगम्

તે શૈવાલ, નીલોત્પલ, પદ્મ અને તારકાસમાન તેજસ્વી કુમુદોથી શોભિત હતું; અને મેઘસમાન ઝગમગતા તરંગોથી ધરતી પર જ આકાશ ઉતર્યું હોય તેમ લાગતું હતું।

Verse 4

सुखावतरणारोहैः स्थलैर्नीलशिलामयैः । सोपानमार्गौ रुचिरैश्शोभमानाष्टदिङ्मुखम्

સહજ ઉતરવા-ચઢવા માટેના મનોહર મંચો હતા, જે ગાઢ નીલાશ્મ શિલાથી બનેલા હતા. સુંદર સોપાનમાર્ગોથી શોભિત થઈ તે આઠ દિશાઓ તરફ મુખ કરીને તેજસ્વી દેખાતું હતું.

Verse 5

तत्रावतीर्णैश्च यथा तत्रोत्तीर्णश्च भूयसा । स्नातैः सितोपवीतैश्च शुक्लाकौपीनवल्कलैः

ત્યાં ઘણા લોકો યથાક્રમે જળમાં ઉતર્યા અને પછી એ જ ક્રમમાં બહાર આવ્યા. સ્નાન કરીને તેઓ શ્વેત ઉપવીત ધારણ કરેલા હતા અને શુદ્ધ શ્વેત કૌપીન તથા વલ્કલવસ્ત્ર પહેરેલા હતા.

Verse 6

जटाशिखायनैर्मुंडैस्त्रिपुंड्रकृतमंडनैः । विरागविवशस्मेरमुखैर्मुनिकुमारकैः

ત્યાં મુનિકુમારો હતા—કેટલાકની જટાઓ શિખામાં બંધાયેલી, કેટલાકનું મસ્તક મુંડિત—અને તેઓ ત્રિપુંડ્ર ભસ્મચિહ્નોથી અલંકૃત હતા. વૈરાગ્યજન્ય સૌમ્ય સ્મિત તેમના મુખ પર હતું; તેઓ ત્યાગભાવમાં વિહરતા હતા.

Verse 7

घटैः कमलिनीपत्रपुटैश्च कलशैः शिवैः । कमण्डलुभिरन्यैश्च तादृशैः करकादिभिः

ઘટો, કમલિની પાંદડાના પुट (ઢાંકણ) સાથે, શિવને અર્પિત મંગલ કલશો સાથે, તેમજ કમંડલુ, કરક વગેરે સમાન પાત્રો દ્વારા (પૂજાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી)।

Verse 8

आत्मार्थं च परार्थं च देवतार्थं विशेषतः । आनीयमानसलिलमात्तपुष्पं च नित्यशः

આત્મહિત, પરહિત અને વિશેષ કરીને દેવાધિદેવ મહાદેવના હિતાર્થે—પૂજાર્થે લાવેલું જળ તથા એકત્ર કરેલા પુષ્પો નિત્ય શિવને અર્પણ કરવા જોઈએ.

Verse 9

अंतर्जलशिलारूढैर्नीचानां स्पर्शशंकया । आचारवद्भिर्मुनिभिः कृतभस्मांगधूसरैः

નીચ લોકોના સ્પર્શની શંકાથી, આચારનિષ્ઠ મુનિઓ—જેનાં અંગો પવિત્ર ભસ્મથી ધૂસર હતા—જળની અંદર શિલાઓ પર આરૂઢ થઈ બેઠા હતા.

Verse 10

इतस्ततो ऽप्सु मज्जद्भिरिष्टशिष्टैः शिलागतैः । तिलैश्च साक्षतैः पुष्पैस्त्यक्तदर्भपवित्रकैः

અહીં-ત્યાં જળમાં મગ્ન પૂજ્ય અને શિષ્ટ ભક્તોએ નદીમાંથી લીધેલી શિલાઓ પર તિલ, અક્ષત અને પુષ્પોથી—દર્ભ-પવિત્રકને બાજુએ રાખીને—પૂજન કર્યું.

Verse 11

देवाद्यमृषिमध्यं च निर्वर्त्य पितृतर्पणम् । निवेदयेदभिज्ञेभ्यो नित्यस्नानगतान् द्विजान्

પ્રથમ દેવોને, પછી ઋષિઓના મધ્યમાં, તેમજ પિતૃઓને પણ વિધિપૂર્વક તર્પણ પૂર્ણ કરીને, નિત્યસ્નાન કરી ચૂકેલા વિદ્વાન દ્વિજોને તે વાત જાણ કરવી જોઈએ.

Verse 12

स्थानेस्थाने कृतानेकबलिपुष्पसमीरणैः । सौरार्घ्यपूर्वं कुर्वद्भिःस्थंडलेभ्यर्चनादिकम्

સ્થાને સ્થાને અનેક બલિ, પુષ્પ અને પંખા-સેવા વગેરે ગોઠવીને, પ્રથમ સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું; ત્યારબાદ તે પવિત્ર સ્થંડલોથી અર્ચનાદિ વિધિઓ કરવી.

Verse 13

क्वचिन्निमज्जदुन्मज्जत्प्रस्रस्तगजयूथपम् । क्वचिच्च तृषयायातमृगीमृगतुरंगमम्

ક્યાંક હાથીઓના ઝુંડના નેતાઓ ડૂબતા-ઉભરતા અને પંક્તિઓ વિખેરાયેલી દેખાતા; અને ક્યાંક તરસથી હાંકાયેલા હરણીઓ, હરણો તથા ઝડપી ઘોડાઓ ધસી આવતા હતા।

Verse 14

क्वचित्पीतजनोत्तीर्णमयूरवरवारणम् । क्वचित्कृततटाघातवृषप्रतिवृषोज्ज्वलम्

કેટલાક સ્થળે તે પીળાં વસ્ત્રધારી જનોથી આરૂઢ થયેલ શ્રેષ્ઠ મયૂર સમ મહાગજ જેવું દેખાતું; ક્યાંક તે કિનારે પ્રહાર કરતું મહાબલ વೃಷભ-પ્રતિવૃષભના તેજથી ઝગમગતું હતું.

Verse 15

क्वचित्कारंडवरवैः क्वचित्सारसकूजितैः । क्वचिच्च कोकनिनदैः क्वचिद्भ्रमरगीतिभिः

ક્યાંક કારંડવ પક્ષીઓના કલરવથી, ક્યાંક સારસોના કૂજનથી; ક્યાંક કોયલના નાદથી અને ક્યાંક ભમરાના મધુર ગીતોથી તે સ્થાન ગુંજતું હતું।

Verse 16

स्नानपानादिकरणैः स्वसंपद्द्रुमजीविभिः । प्रणयात्प्राणिभिस्तैस्तैर्भाषमाणमिवासकृत्

સ્નાન, પાન વગેરે સેવાકર્મોમાં લાગેલા તે પ્રાણીઓ—પોતાની સમૃદ્ધિથી કલ્પવૃક્ષ સમાન—પ્રેમવશ તેને વારંવાર એમ સંબોધતા, જાણે નજીકથી અંતરંગ રીતે વાત કરતા હોય।

Verse 17

कूलशाखिशिखालीनकोकिलाकुलकूजितैः । आतपोपहतान्सर्वान्नामंत्रयदिवानिशम्

કાંઠાની ડાળીઓ અને શિખરો પર બેઠેલા કોયલોના સમૂહ કૂજનથી તે વન ગુંજતું હતું, જાણે સૂર્યતાપથી થાકેલા સર્વ પ્રાણીઓને દિવસ-રાત નામ લઈને અવિરત બોલાવતું હોય।

Verse 18

उत्तरे तस्य सरसस्तीरे कल्पतरोरधः । वेद्यां वज्रशिलामय्यां मृदुले मृगचर्मणि

તે સરોવરનાં ઉત્તર કાંઠે, કલ્પતરું નીચે, વજ્રશિલામય વેદી પર અને નરમ મૃગચર્મના આસન પર (તે બેસે/બેસવું જોઈએ)।

Verse 19

सनत्कुमारमासीनं शश्वद्बालवपुर्धरम् । तत्कालमात्रोपरतं समाधेरचलात्मनः

તેઓએ આસનસ્થ સનત્કુમારને જોયા—જે સદૈવ બાળરૂપ ધારણ કરે છે—જે માત્ર તે ક્ષણ માટે સમાધિમાંથી વિરામ પામ્યા હતા; જેમનું અંતઃકરણ અચલ અને સ્થિર હતું.

Verse 20

उपास्यमानं मुनिभिर्योगींद्रैरपि पूजितम् । ददृशुर्नैमिषेयास्ते प्रणताश्चोपतस्थिरे

નૈમિષારણ્યના ઋષિઓએ તેમને જોયા—જેનાં મুনિઓ સતત ઉપાસના કરે છે અને યોગીન્દ્રો પણ પૂજા કરે છે. તેઓ પ્રણામ કરીને નજીક ઊભા રહી ભક્તિપૂર્વક સેવા કરવા લાગ્યા.

Verse 21

यावत्पृष्टवते तस्मै प्रोचुः स्वागतकारणम् । तुमुलः शुश्रुवे तावद्दिवि दुंदुभिनिस्वनः

જેણે પૂછ્યું હતું તેને તેઓ સ્વાગતનું કારણ કહેવા લાગ્યા, એટલામાં જ આકાશમાં દુન્દુભિઓનો ભયંકર નાદ સંભળાયો.

Verse 22

ददृशे तत्क्षणे तस्मिन्विमानं भानुसन्निभम् । गणेश्वरैरसंख्येयैः संवृतं च समंततः

એ જ ક્ષણે સૂર્યસમાન તેજસ્વી વિમાન પ્રગટ થયું; અને તે ચારે તરફ અસંખ્ય ગણેશ્વરો—શિવગણો—દ્વારા ઘેરાયેલું હતું.

Verse 23

अप्सरोगणसंकीर्णं रुद्रकन्याभिरावृतम् । मृदंगमुरजोद्घुष्टं वेणुवीणारवान्वितम्

તે અપ્સરાઓના સમૂહોથી ભરેલું અને રુદ્રકન્યાઓથી ઘેરાયેલું હતું. મૃદંગ અને મુરજના નાદથી ગુંજતું, તેમજ વેણુ અને વીણાના મધુર સ્વરો સાથે યુક્ત હતું.

Verse 24

चित्ररत्नवितानाढ्यं मुक्तादामविराजितम् । मुनिभिस्सिद्धगंधर्वैर्यक्षचारणकिन्नरैः

તે અદ્ભુત રત્નોથી જડિત ભવ્ય વિતાનથી સમૃદ્ધ, મુક્તાના હારોથી તેજસ્વી, અને મુનિ, સિદ્ધ, ગંધર્વ, યક્ષ, ચારણ તથા કિન્નરો દ્વારા પરિભ્રમિત હતું।

Verse 25

नृत्यद्भिश्चैव गायद्भिर्वादयद्भिश्च संवृतम् । वीरगोवृषचिह्नेन विद्रमद्रुमयष्टिना

તે નૃત્ય કરનાર, ગાન કરનાર અને વાદ્ય વગાડનારોથી ઘેરાયેલું હતું; અને વિદ્રુમવૃક્ષની દંડિકા પર ધારિત વીર વૃષભ-ચિહ્નથી ચિહ્નિત હતું।

Verse 26

कृतगोपुरसत्कारं केतुना मान्यहेतुना । तस्य मध्ये विमानस्य चामरद्वितयांतरे

માન્યતાના ચિહ્નરૂપે ધ્વજાને રાખી ગોપુરનું વિધિવત્ સન્માન કરાયું; અને તે વિમાનના મધ્યમાં, બે ચામરોની વચ્ચે (તે સ્થિત/દૃષ્ટ થયો)।

Verse 27

छत्त्रस्य मणिदंडस्य चंद्रस्येव शुचेरधः । दिव्यसिंहासनारूढं देव्या सुयशया सह

નિર્મળ છત્રની નીચે, જેના મણિમય દંડ ચંદ્ર સમો તેજસ્વી હતો, તે સુયશા દેવી સાથે દિવ્ય સિંહાસન પર આરુઢ થઈ દર્શન આપતા દેખાયા।

Verse 28

श्रिया च वपुषा चैव त्रिभिश्चापि विलोचनैः । प्राकारैरभिकृत्यानां प्रत्यभिज्ञापकं प्रभोः

શ્રી, દિવ્ય દેહકાંતિ અને ત્રિનેત્ર—આ વિશિષ્ટ ચિહ્નોથી પ્રભુની ઓળખ થાય છે; દર્શન કરનારાઓ આ લક્ષણોથી સ્વામી ને ઓળખી લે છે।

Verse 29

अविलंघ्य जगत्कर्तुराज्ञापनमिवागतम् । सर्वानुग्रहणं शंभोः साक्षादिव पुरःस्थितम्

તે જગત્કર્તાની ઉલ્લંઘન ન થઈ શકે એવી આજ્ઞા જેવી આવી પહોંચ્યું. શંભુનો સર્વ પરનો અનુગ્રહ જાણે સాక్షાત્ સામે ઊભો રહ્યો હોય તેમ હતું.

Verse 30

शिलादतनयं साक्षाच्छ्रीमच्छूलवरायुधम् । विश्वेश्वरगणाध्यक्षं विश्वेश्वरमिवापरम्

તેણે શિલાદના પુત્રને સాక్షાત્ જોયો—શ્રીમંત, શ્રેષ્ઠ આયુધ ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર; વિશ્વેશ્વરના ગણોના અધ્યક્ષ, જાણે બીજો વિશ્વેશ્વર જ હોય તેમ.

Verse 31

विश्वस्यापि विधात्ःणां निग्रहानुग्रहक्षमम् । चतुर्बाहुमुदारांगं चन्द्ररेखाविभूषितम्

તે એવો છે કે વિશ્વના વિધાતાઓ પર પણ નિગ્રહ અને અનુગ્રહ કરવા સમર્થ—દંડ અને વર બંને આપવા ક્ષમ. ચાર ભુજાવાળો, ઉદાર તેજસ્વી અંગો ધરાવતો, ચંદ્રરેખાથી વિભૂષિત.

Verse 32

कंठे नागेन मौलौ च शशांकेनाप्यलंकृतम् । सविग्रहमिवैश्वर्यं सामर्थ्यमिव सक्रियम्

તેમના કંઠે નાગ અને મસ્તકે ચંદ્ર શોભતો હતો. જાણે તેમનું ઐશ્વર્ય દેહધારી બન્યું હોય અને તેમનું સામર્થ્ય સક્રિય થઈ પ્રગટ થયું હોય તેમ લાગતું હતું.

Verse 33

समाप्तमिव निर्वाणं सर्वज्ञमिव संगतम् । दृष्ट्वा प्रहृष्टवदनो ब्रह्मपुत्रः सहर्षिभिः

તે અવસ્થાને—જાણે નિર્વાણની પરિપૂર્ણ સમાપ્તિ અને જાણે સર્વજ્ઞતા એક જ સન્નિધિમાં સંઘટિત—જોઈને બ્રહ્મપુત્ર ઋષિઓ સાથે હર્ષથી તેજસ્વી મુખવાળો થયો।

Verse 34

तस्थौ प्राञ्जलिरुत्थाय तस्यात्मानमिवार्पयन् । अथ तत्रांतरे तस्मिन्विमाने चावनिं गते

તે ઊભો થઈ કરજોડે ઊભો રહ્યો, જાણે પોતાનું આત્મસમર્પણ જ કરી રહ્યો હોય. ત્યારબાદ, એ વચ્ચે, જ્યારે તે દિવ્ય વિમાન ધરતી પર ઉતર્યું,

Verse 35

आगता ब्रह्मणादिष्टाः पूर्वमेवाभिकांक्षया । श्रुत्वा वाक्यं ब्रह्मपुत्रस्य नंदीछित्त्वा पाशान्दृष्टिपातेन सद्यः

તેઓ પહેલેથી જ ઉત્કંઠાથી આવી બ્રહ્માની આજ્ઞાથી હાજર હતા. બ્રહ્મપુત્રના વચન સાંભળતાં જ નંદીએ માત્ર દૃષ્ટિપાતથી તત્કાળ પાશો કાપી નાખ્યા।

Verse 36

शैवं धर्मं चैश्वरं ज्ञानयोगं दत्त्वा भूयो देवपार्श्वं जगाम । सनत्कुमारेण च तत्समस्तं व्यासाय साक्षाद्गुरवे ममोक्तम्

શૈવ ધર્મ અને ઐશ્વર્યસભર જ્ઞાનયોગ આપી તે ફરી દેવના પાર्श્વે ગયો. અને એ સર્વ સનત્કુમારે મારા સాక్షાત્ ગુરુ વ્યાસને યથાર્થ રીતે કહ્યું।

Verse 37

व्यासेन चोक्तं महितेन मह्यं मया च तद्वः कथितं समासात् । नावेदविद्भ्यः कथनीयमेतत्पुराणरत्नं पुरशासनस्य

મહાત્મા વ્યાસે મને જે કહ્યું હતું, તે જ મેં તમને સંક્ષેપમાં કહેલું છે. પુરોના શાસક ભગવાન શિવનું આ પુરાણ-રત્ન વેદજ્ઞોને જ કહેવું; વેદ ન જાણનારને તેનો ઉપદેશ ન આપવો.

Verse 38

नाभक्तशिष्याय च नास्तिकेभ्यो दत्तं हि मोहान्निरयं ददाति । मार्गेण सेवानुगतेन यैस्तद्दत्तं गृहीतं पठितं श्रुतं वा

આ ઉપદેશ ભક્તિહીન શિષ્યને કે નાસ્તિકોને આપવો નહીં; મોહવશ આપેલ તે નરકનું કારણ બને છે. પરંતુ જે યોગ્ય માર્ગે સેવાભાવે તેને સ્વીકારે—ગ્રહણ કરીને, વાંચીને અથવા સાંભળીને—તે જ પાત્ર છે.

Verse 39

तेभ्यः सुखं धर्ममुखं त्रिवर्गं निर्वाणमंते नियतं ददाति । परस्परस्योपकृतं भवद्भिर्मया च पौराणिकमार्गयोगात्

એવા ભક્તોને તે નિશ્ચિત રીતે સુખ, ધર્મથી આરંભ થતો ત્રિવર્ગ (ધર્મ-અર્થ-કામ) અને અંતે નિશ્ચિત નિર્વાણ-શાંતિ આપે છે. આ પૌરાણિક માર્ગ-યોગથી તમારો અને મારો—બન્નેનો પરસ્પર ઉપકાર થાય છે.

Verse 40

अतो गमिष्ये ऽहमवाप्तकामः समस्तमेवास्तु शिवं सदा नः । सूते कृताशिषि गते मुनयः सुवृत्ता यागे च पर्यवसिते महति प्रयोगे

અતએવ હું કૃતકામ થઈ હવે પ્રસ્થાન કરું છું; આપણાં સૌ માટે સદા સર્વમંગલ રહે—શિવકૃપા અવિરત વસે. સૂતે આશીર્વાદ આપી પ્રસ્થાન કર્યા પછી અને તે મહાન યજ્ઞપ્રયોગ પૂર્ણ થતાં, સુવૃત્ત મુનિઓ પણ વિખેરાઈ ગયા।

Verse 41

काले कलौ च विषयैः कलुषायमाणे वाराणसीपरिसरे वसतिं विनेतुः । अथ च ते पशुपाशमुमुक्षयाखिलतया कृतपाशुपतव्रताः

કલિયુગના સમયમાં, વિષયોથી જીવો કલુષિત થવા લાગ્યા ત્યારે તેમણે વારાણસીના પરિસરમાં વસવાટ પસંદ કર્યો. પછી પશુ (જીવ)ને બાંધતા પાશોથી સંપૂર્ણ મુક્તિ ઇચ્છીને તેમણે સંપૂર્ણ રીતે પાશુપત વ્રતનું આચરણ કર્યું.

Verse 42

अधिकृताखिलबोधसमाधयः परमनिर्वृतिमापुरनिंदिताः । व्यास उवाच । एतच्छिवपुराणं हि समाप्तं हितमादरात्

જેઓએ અખિલબોધની સમાધિ પ્રાપ્ત કરી, હે નિર્દોષજન, તેઓ પરમ શાંતિને પામ્યા. વ્યાસે કહ્યું—આ હિતકારી શિવપુરાણ આદરપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે.

Verse 43

पठितव्यं प्रयत्नेन श्रोतव्यं च तथैव हि । नास्तिकाय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

આને પ્રયત્નપૂર્વક પાઠ કરવો જોઈએ અને તેમ જ શ્રદ્ધાથી સાંભળવું જોઈએ. પરંતુ નાસ્તિકને, અશ્રદ્ધાળુને અને શઠ-કપટી વ્યક્તિને આ કહેવું નહીં.

Verse 44

अभक्ताय महेशस्य तथा धर्मध्वजाय च । एतच्छ्रुत्या ह्येकवारं भवेत्पापं हि भस्मसात्

મહેશના અભક્ત માટે પણ અને માત્ર ધર્મનો ધ્વજ ધારણ કરનાર માટે પણ—આને એકવાર સાંભળવાથી જ પાપ ભસ્મીભૂત થાય છે.

Verse 45

अभक्तो भक्तिमाप्नोति भक्तो भक्तिसमृद्धिभाक् । पुनः श्रुते च सद्भक्तिर्मुक्तिस्स्याच्च श्रुतेः पुनः

અભક્ત પણ (આને સાંભળી) ભક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે; ભક્ત ભક્તિ-સમૃદ્ધિથી યુક્ત થાય છે. ફરી સાંભળવાથી સદ્ભક્તિ દૃઢ થાય છે, અને વારંવાર સાંભળવાથી મુક્તિ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 46

तस्मात्पुनःपुनश्चैव श्रोतव्यं हि मुमुक्षुभिः । पञ्चावृत्तिः प्रकर्तव्या पुराणस्यास्य सद्धिया

અતએવ મુક્તિ ઇચ્છનારોએ આને પુનઃપુનઃ અવશ્ય સાંભળવું જોઈએ. સદ્બુદ્ધિથી આ પુરાણની પાંચ આવૃત્તિ (પાઠ/શ્રવણ) કરવી જોઈએ.

Verse 47

परं फलं समुद्दिश्य तत्प्राप्नोति न संशयः । पुरातनाश्च राजानो विप्रा वैश्याश्च सत्तमाः

પરમ ફળને લક્ષ્યમાં રાખીને જે સાધના કરે છે, તે નિઃસંદેહ એ જ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. પ્રાચીન કાળમાં રાજાઓ, બ્રાહ્મણો અને શ્રેષ્ઠ વૈશ્યો પણ એમ જ કરતા હતા.

Verse 48

सप्तकृत्वस्तदावृत्त्यालभन्त शिवदर्शनम् । श्रोष्यत्यथापि यश्चेदं मानवो भक्तितत्परः

આનું સાત વાર આવર્તન કરવાથી શિવદર્શન પ્રાપ્ત થાય છે; અને જે મનુષ્ય એકાગ્ર ભક્તિથી આને શ્રવણ કરે છે, તે પણ કૃપાફળનો ભાગી બને છે।

Verse 49

इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मुक्तिं लभेच्च सः । एतच्छिवपुराणं हि शिवस्यातिप्रियं परम्

આ લોકમાં સર્વ ભોગો ભોગવીને તે અંતે મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે; કારણ કે આ શિવપુરાણ ભગવાન શિવને પરમ પ્રિય છે।

Verse 50

भुक्तिमुक्तिप्रदं ब्रह्मसंमितं भक्तिवर्धनम् । एतच्छिवपुराणस्य वक्तुः श्रोतुश्च सर्वदा

આ શિવપુરાણ ભોગ અને મોક્ષ આપનારું, વેદસમાન પ્રમાણભૂત અને ભક્તિવર્ધક છે. આ શિવપુરાણના વક્તા તથા શ્રોતાને સદૈવ તેના ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 51

सगणस्ससुतस्सांबश्शं करोतु स शंकरः

ગણ, પોતાના પુત્ર અને અંબા સહિત તે શંકર અમ સૌનું સદૈવ મંગળ કરે.