पूजास्थानशुद्धिः पात्रशोधनं च — Purification of the Worship-Space and Preparation of Ritual Vessels

Verse 1

उपमन्युरुवाच । प्रोक्षयेन्मूलमंत्रेण पूजास्थानं विशुद्धये । गन्धचन्दनतोयेन पुष्पं तत्र विनिक्षिपेत्

ઉપમન્યુએ કહ્યું—પૂજાસ્થાનની શુદ્ધિ માટે મૂળમંત્ર સાથે જળથી પ્રોક્ષણ કરવું. પછી ગંધ અને ચંદનથી સુગંધિત જળ વડે ત્યાં પુષ્પ અર્પણ કરવું.

Verse 2

अस्त्रेणोत्सार्य वै विघ्नानवगुण्ठ्य च वर्मणा । अस्त्रं दिक्षु प्रविन्यस्य कल्पयेदर्चनाभुवम्

અસ્ત્ર-મંત્રથી વિઘ્નો દૂર કરી, વર્મ-મંત્રથી આવરણ કરીને, પછી દિશાઓમાં અસ્ત્રનું વિન્યાસ કરી અર્ચના-ભૂમિ તૈયાર કરવી.

Verse 3

तत्र दर्भान्परिस्तीर्य क्षालयेत्प्रोक्षणादिभिः । संशोध्य सर्वपात्राणि द्रव्यशुद्धिं समाचरेत्

ત્યાં દર્ભ પાથરી, પ્રોક્ષણ વગેરે દ્વારા શુદ્ધિ કરવી. સર્વ પાત્રોને સારી રીતે શુદ્ધ કરીને, પૂજા-દ્રવ્યોની શુદ્ધિ વિધિપૂર્વક કરવી.

Verse 4

प्रोक्षणीमर्ध्यपात्रं च पाद्यपात्रमतः परम् । तथैवाचमनीयस्य पात्रं चेति चतुष्टयम्

પ્રોક્ષણી, અર્ઘ્યપાત્ર, ત્યારપછી પાદ્યપાત્ર અને તેમ જ આચમનીયનું પાત્ર—આ ચાર પાત્રોનું ચતુષ્ટય ગોઠવવું.

Verse 5

प्रक्षाल्य प्रोक्ष्य वीक्ष्याथ क्षिपेत्तेषु जलं शिवम् । पुण्यद्रव्याणि सर्वाणि यथालाभं विनिक्षिपेत्

તેને ધોઈ, પછી પ્રોક્ષણ કરીને અને ભક્તિપૂર્વક નિરીક્ષી, તે પાત્રોમાં શિવને અર્પિત શુભ જળ ઢાળવું. ત્યારબાદ યથાશક્તિ ઉપલબ્ધ સર્વ પુણ્યદ્રવ્યો તેમાં નિક્ષેપ કરવાં.

Verse 6

रत्नानि रजतं हेम गन्धपुष्पाक्षतादयः । फलपल्लवदर्भांश्च पुण्यद्रव्याण्यनेकधा

રત્નો, ચાંદી અને સોનું; સુગંધદ્રવ્યો, પુષ્પો, અક્ષત વગેરે; ફળ, પલ્લવ અને દર્ભ—આ અનેક પ્રકારનાં પુણ્યદ્રવ્યો (પૂજનીય) કહેવાય છે.

Verse 7

स्नानोदके सुगन्धादि पानीये च विशेषतः । शीतलानि मनोज्ञानी कुसुमादीनि निक्षिपेत्

સ્નાનના જળમાં અને ખાસ કરીને પીવાના જળમાં સુગંધિત દ્રવ્યો તથા શીતળ, મનોહર પુષ્પાદિ નાખવા જોઈએ.

Verse 8

उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत् । जातिकंकोलकर्पूरबहुमूलतमालकान्

પાદ્ય (પાદપ્રક્ષાલન અર્પણ) માટે ઉશીર અને ચંદન મેળવી તૈયાર કરવું; સાથે જાતિ (ચમેલી), કંકોલ, કપૂર, અનેક સુગંધિત મૂળ અને તમાલકનાં પાન પણ ઉમેરવા.

Verse 9

क्षिपेदाचमनीये च चूर्णयित्वा विशेषतः । एलां पात्रेषु सर्वेषु कर्पूरं चन्दनं तथा

તેને વિશેષ રીતે સારી રીતે ચૂર્ણ કરી આચમનીય પાત્રમાં નાખવું; અને સર્વ પૂજા-પાત્રોમાં એલચી, કપૂર તથા ચંદન પણ મૂકવું।

Verse 10

कुशाग्राण्यक्षतांश्चैव यवव्रीहितिलानपि । आज्यसिद्धार्थपुष्पाणि भसितञ्चार्घ्यपात्रके

અર્ઘ્યપાત્રમાં કુશાગ્ર, અક્ષત, જવ, વ્રીહિ/ચોખા અને તલ; તેમજ ઘી, સફેદ સરસવ, પુષ્પો અને ભસ્મ પણ નાખવું।

Verse 11

कुशपुष्पयवव्रीहिबहुमूलतमालकान् । प्रक्षिपेत्प्रोक्षणीपात्रे भसितं च यथाक्रमम्

પછી પ્રોક્ષણી પાત્રમાં ક્રમ મુજબ કુશપુષ્પ, જવ, વ્રીહિ/ચોખા, બહુমূল (પવિત્ર તૃણ) અને તમાલક; તેમજ ભસ્મ પણ ઉમેરવી।

Verse 12

सर्वत्र मन्त्रं विन्यस्य वर्मणावेष्ट्य बाह्यतः । पश्चादस्त्रेण संरक्ष्य धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत्

સર્વ દિશાઓમાં મંત્રનું વિન્યાસ કરીને, બહારથી વર્મરૂપ રક્ષાકવચ વડે પોતાને આવેષ્ટિત કરવો. પછી અસ્ત્ર-મંત્રથી રક્ષા કરીને ધેનુ-મુદ્રા દર્શાવવી.

Verse 13

पूजाद्रव्याणि सर्वाणि प्रोक्षणीपात्रवारिणा । सम्प्रोक्ष्य मूलमंत्रेण शोधयेद्विधिवत्ततः

પછી પ્રોક્ષણી-પાત્રમાં રહેલા જળથી સર્વ પૂજાદ્રવ્યો પર છંટકાવ કરીને, મૂળ-મંત્રના જપથી વિધિવત્ તેમનું શુદ્ધિકરણ કરવું.

Verse 14

पात्राणां प्रोक्षणीमेकामलाभे सर्वकर्मसु । साधयेदर्घ्यमद्भिस्तत्सामान्यं साधकोत्तमः

જો કોઈ પણ કર્મમાં પાત્રો માટે અલગ પ્રોક્ષણી ન મળે, તો ઉત્તમ સાધકે સામાન્ય વિધિ મુજબ માત્ર જળથી જ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

Verse 15

ततो विनायकं देवं भक्ष्यभोज्यादिभिः क्रमात् । पूजयित्वा विधानेन द्वारपार्श्वे ऽथ दक्षिणे

ત્યારબાદ ભક્ષ્ય-ભોજ્ય વગેરે અર્પણ કરીને ક્રમશઃ દેવ વિનાયકની વિધાનપૂર્વક પૂજા કરવી; અને પૂજન પછી તેમને દ્વારના જમણા (દક્ષિણ) પાર্শ્વે સ્થાપિત કરવું.

Verse 16

अन्तःपुराधिपं साक्षान्नन्दिनं सम्यगर्चयेत् । चामीकराचलप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्

શિવના અંતઃપુરના સాక్షાત્ અધિપતિ નંદીનું સમ્યક્ અર્ચન કરવું—તે સુવર્ણ પર્વત સમાન તેજસ્વી અને સર્વ આભૂષણોથી ભૂષિત છે.

Verse 17

बालेन्दुमुकुटं सौम्यं त्रिनेत्रं च चतुर्भुजम् । दीप्तशूलमृगीटंकतिग्मवेत्रधरं प्रभुम्

તેણે સૌમ્ય અને મંગલમય પ્રભુના દર્શન કર્યા—જેનાં શિરે બાલચંદ્રનું મુકુટ, જે ત્રિનેત્ર અને ચતુર્ભુજ; દીપ્ત ત્રિશૂલ, મૃગચિહ્ન અને તીક્ષ્ણ તેજસ્વી દંડ ધારણ કરનાર અધિપતિ।

Verse 18

चन्द्रबिम्बाभवदनं हरिवक्त्रमथापि वा । उत्तरे द्वारपार्श्वस्य भार्यां च मरुतां सुताम्

દ્વારના ઉત્તર પાર्श્વે મરુતોની પુત્રીરૂપિણી પત્નીનું ચિત્રણ અથવા ધ્યાન કરવું જોઈએ; તેનું મુખ ચંદ્રબિંબ સમાન, અથવા હરિ (વિષ્ણુ)ના મુખ સમાન હોય।

Verse 19

सुयशां सुव्रतामम्बां पादमण्डनतत्पराम् । पूजयित्वा प्रविश्यान्तर्भवनं परमेष्ठिनः

સુયશવંતી, સુવ્રતા, પાદસેવામાં તત્પર અંબાની પૂજા કરીને તે પરમેષ્ઠિન (બ્રહ્મા)ના અંતર્ભવનમાં પ્રવેશ્યો।

Verse 20

संपूज्य लिङ्गं तैर्द्रव्यैर्निर्माल्यमपनोदयेत् । प्रक्षाल्य पुष्पं शिरसि न्यसेत्तस्य विशुद्धये

તે દ્રવ્યો વડે શિવલિંગની વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, વપરાયેલ પુષ્પાદિ નિર્માલ્ય દૂર કરવું. તેને ધોઈ, તેની શુદ્ધિ માટે તે પુષ્પ મસ્તક પર ધારણ કરવું.

Verse 21

पुष्पहस्तो जपेच्छक्त्या मन्त्रं मन्त्रविशुद्धये । ऐशान्यां चण्दमाराध्य निर्माल्यं तस्य दापयेत्

હાથમાં પુષ્પ લઈને, મંત્રની વિશુદ્ધિ માટે પૂર્ણ શક્તિથી મંત્રજપ કરવો. પછી ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) દિશામાં ચંડનું સમ્યક્ આરાધન કરીને, તે પૂજાનું નિર્માલ્ય તેને અર્પણ કરવું.

Verse 22

कल्पयेदासनं पश्चादाधारादि यथाक्रमम् । आधारशक्तिं कल्याणीं श्यामां ध्यायेदधो भुवि

ત્યારબાદ મનમાં આસન કલ્પી, આધાર વગેરેને યથાક્રમે ચિંતન કરવું. નીચે પૃથ્વી પર કલ્યાણી, શ્યામવર્ણી આધાર-શક્તિ—મૂલાધારરૂપિણી—નું ધ્યાન કરવું.

Verse 23

तस्याः पुरस्तादुत्कंठमनंतं कुण्डलाकृतिम् । धवलं पञ्चफणिनं लेलिहानमिवाम्बरम्

તેણીના સમક્ષ ઊંચી ગ્રીવાવાળો અનંત (શેષ) પ્રગટ થયો—કુંડલાકાર, ધવળ, પાંચ ફણવાળો, જાણે પોતાની જિહ્વાઓથી આકાશને ચાટી રહ્યો હોય તેમ।

Verse 24

तस्योपर्यासनं भद्रं कण्ठीरवचतुष्पदम् । धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यञ्च पदानि वै

તેના ઉપર શુભ આસન છે, સિંહાસન સમું ચતુષ્પદ. તેના આધાર ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્ય—એ જ પદો છે।

Verse 25

आग्नेयादिश्वेतरक्तपीतश्यामानि वर्णतः । अधर्मादीनि पूर्वादीन्युत्तरांतान्यनुक्रमात्

આગ્નેય દિશાથી આરંભ કરીને તેમના વર્ણ ક્રમે શ્વેત, રક્ત, પીત અને શ્યામ છે. તેમજ પૂર્વમાં અધર્મથી શરૂ કરીને ઉત્તરાંત સુધી ક્રમશઃ સમજવા.

Verse 26

राजावर्तमणिप्रख्यान्न्यस्य गात्राणि भावयेत् । अस्योर्ध्वच्छादनं पद्ममासनं विमलं सितम्

રાજાવર્ત મણિ સમા તેજસ્વી અંગોને મનમાં સ્થાપી ભાવના કરવી. તેના ઉપરનું આવરણ નિર્મળ, શ્વેત, નિષ્કલંક પદ્માસન છે।

Verse 27

अष्टपत्राणि तस्याहुरणिमादिगुणाष्टकम् । केसराणि च वामाद्या रुद्रावामादिशक्तिभिः

તેઓ કહે છે કે તેના આઠ પાંદડા અણિમા વગેરે આઠ ગુણો છે. અને તેના કેસર વામા વગેરે—રુદ્રા, વામા આદિ શક્તિઓ છે, જેમના દ્વારા પ્રભુનું ભક્તિપૂર્વક ચિંતન થાય છે.

Verse 28

बीजान्यपि च ता एव शक्तयोंतर्मनोन्मनीः । कर्णिकापरवैराग्यं नालं ज्ञानं शिवात्मकम्

એ જ શક્તિઓ બીજરૂપે અતિસૂક્ષ્મ બની અંદર અંતર્મનની ઉન્મની અવસ્થામાં સ્થિત રહે છે. કમળની કર્ણિકા પરમ વૈરાગ્ય છે અને નાળ શિવાત્મિક જ્ઞાન છે.

Verse 29

कन्दश्च शिवधर्मात्मा कर्णिकान्ते त्रिमण्डले । त्रिमण्डलोपर्यात्मादि तत्त्वत्रितयमासनम्

મૂળમાં કંદ છે, જે શિવધર્મસ્વરૂપ છે; કર્ણિકાના અંતે ત્રિમંડળ સ્થિત છે. તે ત્રણ મંડળોના ઉપર આત્મા આદિ તત્ત્વત્રયનું આસન પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 30

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रास्तरणास्तृतम् । आसनं कल्पयेद्दिव्यं शुद्धविद्यासमुज्ज्वलम्

બધા આસનોના ઉપર, વિચિત્ર આસ્તરણથી પાથરેલું સુખદ દિવ્ય આસન રચવું—જે શુદ્ધ વિદ્યાથી તેજસ્વી હોય.

Verse 31

आवाहनं स्थापनं च सन्निरोधं निरीक्षणम् । नमस्कारं च कुर्वीत बध्वा मुद्राः पृथक्पृथक्

મુદ્રાઓને અલગ અલગ બાંધીને આવાહન, સ્થાપન, સન્નિરોધ, નિરીક્ષણ અને પછી નમસ્કાર—આ બધું કરવું.

Verse 32

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं ततः परम् । धूपं दीपं च तांबूलं दत्त्वाथ स्वापयेच्छिवौ

પાદ્ય, આચમન અને અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને, પછી ગંધ અને પુષ્પ ચઢાવાં; ત્યારબાદ ધૂપ, દીપ અને તાંબૂલ આપી અંતે શિવ-શિવાને શયન કરાવવું।

Verse 33

अथवा परिकल्प्यैवमासनं मूर्तिमेव च । सकलीकृत्य मूलेन ब्रह्माभिश्चापरैस्तथा

અથવા આ રીતે આસન અને મૂર્તિની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરીને, મૂળમંત્રથી તથા બ્રહ્મમંત્રો અને અન્ય સહાયક મંત્રોથી તેને સકલીકૃત (પૂર્ણ પ્રગટ) કરવી।

Verse 34

आवाहयेत्ततो देव्या शिवं परमकारणम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निश्चलमक्षरम्

પછી દેવી પરમકારણ શિવનું આવાહન કરે—શુદ્ધ સ્ફટિક સમ તેજસ્વી, નિશ્ચલ અને અક્ષય દેવ તરીકે ધ્યાન કરે।

Verse 35

कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम् । अंतर्बहिःस्थितं व्याप्य ह्यणोरणु महत्तरम् २

તે સર્વ લોકોનું પરમ કારણ છે અને સર્વ લોકમય પરતત્ત્વ છે. અંદર અને બહાર સ્થિત રહી સર્વત્ર વ્યાપે છે—અણુથી પણ સૂક્ષ્મ અને મહત્તમથી પણ મહાન।

Verse 36

भक्तानामप्रयत्नेन दृश्यमीश्वरमव्ययम् । ब्रह्मेंद्रविष्णुरुद्राद्यैरपि देवैरगोचरम्

ભક્તોને તે અવ્યય ઈશ્વર વિશેષ પ્રયત્ન વિના પણ દર્શન આપે છે; પરંતુ બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, રુદ્ર વગેરે દેવોને પણ તે અગોચર રહે છે।

Verse 37

देवसारं च विद्वद्भिरगोचरमिति श्रुतम् । आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम्

વિદ્વાનોને શ્રુતિથી સાંભળ્યું છે કે તેઓ દેવસાર છે અને ઇન્દ્રિય-મનથી અગોચર છે. જે આદિ, મધ્ય અને અંતથી રહિત છે, તે જ સંસારરોગીઓ માટે પરમ ઔષધ છે।

Verse 38

शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवार्थं जगति स्थिरम् । पञ्चोपचारवद्भक्त्या पूजयेल्लिंगमुत्तमम्

જે ‘શિવતત્ત્વ’ તરીકે ખ્યાત છે, તે જ જગતમાં શિવાર્થરૂપે સ્થિર છે. તેથી પંચોપચારયુક્ત ભક્તિથી ઉત્તમ લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 39

लिंगमूर्तिर्महेशस्य शिवस्य परमात्मनः । स्नानकाले प्रकुर्वीत जयशब्दादिमंगलम्

મહેશ, પરમાત્મા શિવની લિંગમૂર્તિના સ્નાનકાળે ‘જય’ શબ્દથી આરંભ કરીને મંગલોચ્ચાર અને શુભકર્મ કરવું જોઈએ.

Verse 40

पञ्चगव्यघृतक्षीरदधिमध्वादिपूर्वकैः । मूलैः फलानां सारैश्च तिलसर्षपसक्तुभिः

પંચગવ્ય, ઘી, દૂધ, દહીં, મધ વગેરે વડે; તેમજ કંદમૂળ, ફળોના સાર/રસ, તલ, સરસવ, સત્તુ વગેરે વડે (વિધિપૂર્વક અભિષેક કરવો).

Verse 41

बीजैर्यवादिभिश्शस्तैश्चूर्णैर्माषादिसंभवैः । संस्नाप्यालिप्य पिष्टाद्यैः स्नापयेदुष्णवारिभिः

યવ વગેરે શુભ બીજોથી અને માષ (ઉરદ) વગેરેમાંથી બનેલા ઉત્તમ ચૂર્ણોથી (લિંગને) સ્નાન કરાવી; પછી પિષ્ટ વગેરે લેપ લગાવી, અંતે ઉષ્ણ જળથી સ્નાન કરાવવું.

Verse 42

घर्षयेद्विल्वपत्राद्यैर्लेपगंधापनुत्तये । पुनः संस्नाप्य सलिलैश्चक्रवर्त्युपचारतः

લેપની ગંધ દૂર કરવા બિલ્વપત્રાદિથી ધીમે ધીમે ઘર્ષણ કરવું; પછી ફરી જળથી સ્નાન કરાવી ચક્રવર્તી સમ ક્રમબદ્ધ ઉપચારથી સેવા કરવી।

Verse 43

सुगंधामलकं दद्याद्धरिद्रां च यथाक्रमम् । ततः संशोध्य सलिलैर्लिंगं बेरमथापि वा

યથાક્રમે સુગંધિત આમળક અને પછી હળદર અર્પણ કરવી; ત્યારબાદ જળથી શુદ્ધ કરી શિવલિંગ અથવા બેર (મૂર્તિ) ને પણ સ્વચ્છ કરવી।

Verse 44

स्नापयेद्गंधतोयेन कुशपुष्पोदकेन च । हिरण्यरत्नतोयैश्च मंत्रसिद्धैर्यथाक्रमम्

સુગંધિત જળથી તથા કુશ અને પુષ્પથી સંસ્કૃત જળથી સ્નાન કરાવવું; પછી યથાક્રમે મંત્રસિદ્ધ સોનાં-રત્નમિશ્રિત જળથી લિંગાભિષેક કરવો।

Verse 45

असंभवे तु द्रव्याणां यथासंभवसंभृतैः । केवलैर्मंत्रतोयैर्वा स्नापयेच्छ्रद्धया शिवम्

દ્રવ્યો ન મળે તો યથાસંભવ જે મળે તે વડે, અથવા માત્ર મંત્રસિદ્ધ જળથી પણ, શ્રદ્ધાપૂર્વક શિવને સ્નાન કરાવવું।

Verse 46

कलशेनाथ शंखेन वर्धन्या पाणिना तथा । सकुशेन सपुष्पेण स्नापयेन्मंत्रपूर्वकम्

પછી કલશ, શંખ અને હાથમાં ધરેલી વર્ધની વડે—કુશ અને પુષ્પ સહિત—મંત્રપૂર્વક (લિંગને) સ્નાન કરાવવું।

Verse 47

पवमानेन रुद्रेण नीलेन त्वरितेन च । लिंगसूक्तादिसूक्तैश्च शिरसाथर्वणेन च

પવમાન-રુદ્ર, નીલ અને ત્વરિત સ્તોત્રોથી, તેમજ લિંગસૂક્ત વગેરે વૈદિક સૂક્તોથી, અને અથર્વશિર ઉપનિષદથી પણ રુદ્રની આરાધના કરવી જોઈએ।

Verse 48

ऋग्भिश्च सामभिः शैवैर्ब्रह्मभिश्चापि पञ्चभिः । स्नापयेद्देवदेवेशं शिवेन प्रणवेन च

ઋગ્ અને સામ મંત્રોથી, શૈવ સ્તોત્રોથી, તેમજ પાંચ બ્રહ્મ-મંત્રોથી, અને ‘શિવ’ તથા પવિત્ર પ્રણવ ‘ૐ’નો જપ કરતાં દેવદેવેશ શિવને સ્નાન-અભિષેક કરવો જોઈએ।

Verse 49

यथा देवस्य देव्याश्च कुर्यात्स्नानादिकं तथा । न तु कश्चिद्विशेषो ऽस्ति तत्र तौ सदृशौ यतः

જેમ દેવ માટે સ્નાન વગેરે ક્રિયાઓ કરવામાં આવે છે, તેમ જ દેવી માટે પણ કરવી જોઈએ. આ ઉપાસનામાં તેમનો કોઈ ભેદ નથી, કારણ કે બંને તત્ત્વતઃ સમાન છે।

Verse 50

प्रथमं देवमुद्दिश्य कृत्वा स्नानादिकाः क्रियाः । देव्यैः प्रश्चात्प्रकुर्वीत देवदेवस्य शासनात्

પ્રથમ દેવ શિવને ઉદ્દેશીને સ્નાન વગેરે ક્રિયાઓ કરવી જોઈએ; ત્યારબાદ દેવોના દેવના આદેશ અનુસાર દેવી (શક્તિ)ની પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 51

अर्धनारीश्वरे पूज्ये पौर्वापर्यं न विद्यते । तत्र तत्रोपचाराणां लिंगे वान्यत्र वा क्वचित्

પૂજ્ય અર્ધનારીશ્વરની પૂજામાં પહેલાં‑પછીનો કોઈ કડક ક્રમ નથી. ઉપચાર ત્યાં‑ત્યાં અર્પી શકાય—લિંગને કે ક્યારેક અન્યત્ર પણ।

Verse 52

कृत्वा ऽभिषेकं लिंगस्य शुचिना च सुगंधिना । संमृज्य वाससा दद्यादंबरं चोपवीतकम्

શુદ્ધ અને સુગંધિત દ્રવ્યો વડે શિવલિંગનો અભિષેક કરીને, સ્વચ્છ વસ્ત્રથી પુંછી; પછી પ્રભુની સેવામાં વસ્ત્ર અને ઉપવીત અર્પણ કરવું.

Verse 53

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं च भूषणम् । धूपं दीपं च नैवेद्यं पानीयं मुखशोधनम्

પાદ્ય, આચમન અને અર્ઘ્ય; ગંધ, પુષ્પ અને ભૂષણ; ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય; તેમજ પીવાનું પાણી અને મુખશોધનનું જળ—આ બધું ક્રમે ભગવાન શિવને અર્પણ કરવું.

Verse 54

पुनश्चाचमनीयं च मुखवासं ततः परम् । मुकुटं च शुभं भद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम्

પછી ફરી આચમનીય જળ અને ત્યારબાદ મુખવસ્ત્ર અર્પણ કરવું. ત્યારપછી સર્વ રત્નોથી અલંકૃત, શુભ અને ભદ્ર મુકુટ અર્પણ કરવું.

Verse 55

भूषणानि पवित्राणि माल्यानि विविधानि च । व्यजने चामरे छत्रं तालवृंतं च दर्पणम्

પવિત્ર ભૂષણો, વિવિધ માળાઓ, પંખો અને ચામર, છત્ર, તાલવૃંત તથા દર્પણ—આ બધું શુભ પૂજનસામગ્રી તરીકે અર્પણ/વ્યવસ્થિત કરવું.

Verse 56

दत्त्वा नीराजनं कुर्यात्सर्वमंगलनिस्वनैः । गीतनृत्यादिभिश्चैव जयशब्दसमन्वितः

નીરાજન (આરતી) અર્પણ કર્યા પછી, સર્વ મંગલધ્વનિઓ વચ્ચે—ગીત, નૃત્ય વગેરે સાથે—‘જય જય’ના ઘોષથી ગુંજતું (સગુણ) શિવનું ભક્તિપૂર્વક આરાધન કરવું।

Verse 57

हैमे च राजते ताम्रे पात्रे वा मृन्मये शुभे । पद्मकैश्शोभितैः पुष्पैर्बीजैर्दध्यक्षतादिभिः

સુવર્ણ, રજત, તામ્ર અથવા શુભ મૃણ્મય પાત્રમાં—પદ્મથી શોભિત પુષ્પો સાથે—બીજ, દહીં, અક્ષત વગેરે પવિત્ર દ્રવ્યો વડે અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 58

त्रिशूलशंखयुग्माब्जनन्द्यावर्तैः करीषजैः । श्रीवत्सस्वस्तिकादर्शवज्रैर्वह्न्यादिचिह्नितैः

તેઓ પવિત્ર ગોમયથી બનાવેલા શુભ ચિહ્નોથી ચિહ્નિત છે—ત્રિશૂલ, શંખ, યુગ્મચિહ્ન, કમળ, નન્દ્યાવર્ત, શ્રીવત્સ, સ્વસ્તિક, દર્પણ, વજ્ર તથા અગ્નિ વગેરે—શિવોપાસનાના પાવન લક્ષણો।

Verse 59

अष्टौ प्रदीपान्परितो विधायैकं तु मध्यमे । तेषु वामादिकाश्चिन्त्याः पूज्याश्च नव शक्तयः

ચારે તરફ આઠ દીવા ગોઠવી અને મધ્યમાં એક દીવો સ્થાપી, ત્યાં વામા વગેરે નવ શક્તિઓનું ધ્યાન કરીને તેમને દિવ્ય શક્તિરૂપે પૂજવા જોઈએ।

Verse 60

कवचेन समाच्छाद्य संरक्ष्यास्त्रेण सर्वतः । धेनुमुद्रां च संदर्श्य पाणिभ्यां पात्रमुद्धरेत्

કવચમંત્રથી તેને આવરી અને અસ્ત્રમંત્રથી સર્વ દિશામાં રક્ષા કરીને, પછી ધેનુમુદ્રા દર્શાવી, બંને હાથથી પાત્ર ઉઠાવવું।

Verse 61

अथवारोपयेत्पात्रे पञ्चदीपान्यथाक्रमम् । विदिक्ष्वपि च मध्ये च दीपमेकमथापि वा

અથવા પાત્રમાં ક્રમસર પાંચ દીવા ગોઠવવા—ઉપદિશાઓમાં અને મધ્યમાં પણ; અથવા ઇચ્છા હોય તો માત્ર એક દીવો પણ રાખી શકાય।

Verse 62

ततस्तत्पात्रमुद्धृत्य लिंगादेरुपरि क्रमात् । त्रिः प्रदक्षिणयोगेन भ्रामयेन्मूलविद्यया

પછી તે પાત્રને ઉઠાવી લિંગ આદિ પવિત્ર વસ્તુઓ ઉપર ક્રમશઃ ફેરવવું. પ્રદક્ષિણાભાવથી યુક્ત થઈ મૂળમંત્રનો જપ કરતાં તેને ત્રણ વાર પરિભ્રમિત કરવું।

Verse 63

दद्यादर्घ्यं ततो मूर्ध्नि भसितं च सुगंधितम् । कृत्वा पुष्पांजलिं पश्चादुपहारान्निवेदयेत्

ત્યારબાદ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું. પછી મસ્તક પર સુગંધિત ભસ્મ ધારણ કરવું. ત્યારપછી પુષ્પાંજલિ અર્પી, પછી ઉપહાર અને નૈવેદ્યાદિ નિવેદન કરવું।

Verse 64

पानीयं च ततो दद्याद्दत्त्वा वाचमनं पुनः । पञ्चसौगंधिकोपेतं ताम्बूलं च निवेदयेत्

પછી પીવા માટેનું પાણી અર્પણ કરવું; અને ફરી આચમન માટે પાણી આપી, પાંચ સુગંધોથી યુક્ત તાંબૂલ પણ નિવેદન કરવું।

Verse 65

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीयानि गाननाट्यानि कारयेत् । लिंगादौ शिवयोश्चिन्तां कृत्वा शक्त्यजपेच्छिवम्

પ્રોક્ષણ કરવાનાં સર્વ પદાર્થોને પવિત્ર જળથી પ્રોક્ષિત કરવાં અને ગાન-નાટ્યાદિ કરાવવાં. પછી લિંગ આદિમાં શક્તિ સહિત શિવનું ચિંતન કરીને, પોતાની શક્તિ મુજબ શિવમંત્રનો જપ કરવો।

Verse 66

प्रदक्षिणं प्रणामं च स्तवं चात्मसमर्पणम् । विज्ञापनं च कार्याणां कुर्याद्विनयपूर्वकम्

વિનયપૂર્વક પ્રદક્ષિણા અને પ્રણામ કરવો, સ્તવ અર્પણ કરવો, પોતાનું આત્મસમર્પણ શિવચરણમાં કરવું; ત્યારબાદ પોતાના કર્તવ્યો અને જરૂરિયાતો અંગે વિનંતી કરવી.

Verse 67

अर्घ्यं पुष्पांजलिं दत्त्वा बद्ध्वा मुद्रां यथाविधि । पश्चात्क्षमापयेद्देवमुद्वास्यात्मनि चिंतयेत्

અર્ઘ્ય અને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરીને તથા વિધિ મુજબ મુદ્રા બાંધીને, પછી દેવ પાસે ક્ષમા યાચના કરવી; ત્યારબાદ દેવતાનું ઉદ્વાસન કરીને તેમને પોતાના આત્મામાં ચિંતન કરવું.

Verse 68

पाद्यादिमुखवासांतमर्घ्याद्यं चातिसंकटे । पुष्पविक्षेपमात्रं वा कुर्याद्भावपुरस्सरम्

પાદ્યથી માંડી મુખવાસ સુધી અને અર્ઘ્યાદિ અર્પણ—અતિ સંકટમાં આ બધાની જગ્યાએ માત્ર પુષ્પવિક્ષેપ પણ કરી શકાય, જો તે હૃદયભાવ-ભક્તિને અગ્રે રાખીને કરવામાં આવે.

Verse 69

तावतैव परो धर्मो भावने सुकृतो भवेत् । असंपूज्य न भुञ्जीत शिवमाप्राणसंचरात्

આ જ પરમ ધર્મ છે—અંતઃકરણમાં શુભ ભાવના અને પુણ્યકર્મનો સંસ્કાર પોષવો. દેહમાં પ્રાણ સંચરે ત્યાં સુધી શિવપૂજા કર્યા વિના ભોજન ન કરવું.

Verse 70

यदि पापस्तु भुंजीत स्वैरं तय्स न निष्कृतिः । प्रमादेन तु भुंक्ते चेत्तदुद्गीर्य प्रयत्नतः

જો પાપી જાણબૂઝીને (નિષિદ્ધ/અશુદ્ધ) ભોજન કરે તો તેના માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નથી. પરંતુ બેદરકારીથી ખાઈ લે તો પ્રયત્ન કરીને તરત જ તેને ઉલટી કરીને બહાર કાઢવું.

Verse 71

स्नात्वा द्विगुणमभ्यर्च्य देवं देवीमुपोष्य च । शिवस्यायुतमभ्यस्येद्ब्रह्मचर्यपुरस्सरम्

સ્નાન કરીને દ્વિગુણ ભક્તિથી દેવ અને દેવીની આરાધના કરી ઉપવાસ રાખવો. પછી બ્રહ્મચર્યને મુખ્ય વ્રત માની શિવમંત્રનો દસ હજાર વાર જપ-અભ્યાસ કરવો.

Verse 72

परेद्युश्शक्तितो दत्त्वा सुवर्णाद्यं शिवाय च । शिवभक्ताय वा कृत्वा महापूजां शुचिर्भवेत्

આગલા દિવસે પોતાની શક્તિ મુજબ સોનું વગેરે શિવને અર્પણ કરીને, અથવા શિવભક્તને દાન આપી, પછી મહાપૂજા કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે.