उपमन्युतपः-निवारणप्रसङ्गः / Śiva restrains Upamanyu’s tapas (Śiva disguised as Indra)

Verse 1

वायुरुवाच । अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम् । प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

વાયુએ કહ્યું—ત્યારે દિવ્ય તેજથી દીપ્ત અંગો ધરાવતા સર્વ દેવશ્રેષ્ઠો ઝડપથી વૈકુંઠ ગયા. પ્રણામ કરીને તેમણે હરિ (વિષ્ણુ)ને સમગ્ર વાત નિવેદી।

Verse 2

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः । किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

તેમના વચનો તે સમયે સાંભળી ભગવાન પુરુષોત્તમે વિચાર્યું—“આ શું છે?” અને પછી તેનું કારણ પણ જાણી લીધું।

Verse 3

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया । दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाच सुकृतांजलिः

મહેશ્વરના દર્શનની ઇચ્છાથી તે ઝડપથી મન્દર પર્વત પર ગયો. દેવને જોઈ પ્રણામ કરીને, કરજોડે તેણે કહ્યું।

Verse 4

विष्णुरुवाच । भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुतः । क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तन्निवारय

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે ભગવન! ઉપમન્યુ નામનો એક બ્રાહ્મણ દૂધની ઇચ્છાથી તપશક્તિ વડે સર્વને દહન કરી રહ્યો છે એમ સાંભળ્યું છે. કૃપા કરીને તેને (તપોઅગ્નિને) નિવારો।

Verse 5

वायुरुवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोः प्राह देवो महेश्वरः । शिशुं निवारयिष्यामि तत्त्वं गच्छ स्वमाश्रमम्

વાયુ બોલ્યા—વિષ્ણુનાં વચન સાંભળી દેવ મહેશ્વરે કહ્યું—“હું તે શિશુને નિવારીશ; હે તત્ત્વજ્ઞ, તું હવે પોતાના આશ્રમમાં જા.”

Verse 6

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः । जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

શંભુનાં વચન સાંભળી દેવોને પ્રિય એવા વિષ્ણુએ અમરાદિ સૌને આશ્વાસન આપ્યું અને પછી પોતાના લોકમાં પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 7

एतस्मिन्नंतरे देवः पिनाकी परमेश्वरः । शक्रस्य रूपमास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं ततः

આ વચ્ચે પિનાકધારી પરમેશ્વરે શક્ર (ઇન્દ્ર)નું રૂપ ધારણ કર્યું અને પછી જવા માટે નિશ્ચય કર્યો।

Verse 8

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः । सह सुरासुरसिद्धमहोरगैरमरराजतनुं स्वयमास्थितः

પછી સદાશિવ શ્વેત શ્રેષ્ઠ ગજરાજ પર આરુઢ થઈ મુનિના તપોવનમાં ગયા. દેવો, અસુરો, સિદ્ધો અને મહોરગો સાથે તેમણે સ્વયં અમરરાજ (ઇન્દ્ર)નું તેજસ્વી રૂપ ધારણ કર્યું હતું।

Verse 9

स वारणश्चारु तदा विभुं तं निवीज्य वालव्यजनेन दिव्यम् । दधार शच्या सहितं सुरेंद्रं करेण वामेन शितातपत्रम्

ત્યારે તે મનોહર ઐરાવતે દિવ્ય ચામરથી સર્વવ્યાપી પ્રભુને મૃદુ રીતે પંખો કર્યો; અને શચી સહિત દેવરાજ ઇન્દ્ર ઉપર ડાબા હાથે શ્વેત છત્ર ધારણ કર્યું।

Verse 10

रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः । तेनातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

શક્રરૂપે પ્રગટ થયેલા સદાશિવ—એ ભગવાન સોમ—પ્રકાશમાન થયા. તે રાજછત્રથી તેઓ એવા શોભ્યા જેમ મન્દર પર્વત ચન્દ્રબિંબથી ઝળહળે છે।

Verse 11

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः । जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

આ રીતે શક્રનું જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને પરમેશ્વર ઉપમન્યુના તે આશ્રમમાં ગયા, તેને અનુગ્રહ આપવા માટે।

Verse 12

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् । प्रणम्य शिरसा प्राह महामुनिवरः स्वयम्

શક્ર (ઇન્દ્ર) રૂપ ધારણ કરેલા પરમેશાન શિવને જોઈ, મહામુનિવરે શિર નમાવી પ્રણામ કર્યો અને પોતે જ બોલ્યા.

Verse 13

उपमन्युरुवाच । पावितश्चाश्रमस्सो ऽयं मम देवेश्वर स्वयम् । प्राप्तो यत्त्वं जगन्नाथ भगवन्देवसत्तम

ઉપમન્યુ બોલ્યા— હે દેવેશ્વર, તમે સ્વયં અહીં આવ્યા તેથી મારો આ આશ્રમ પવિત્ર થયો છે. હે જગન્નાથ, હે ભગવન, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ!

Verse 14

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा स्थितं प्रेक्ष्य कृतांजलिपुटं द्विजम् । प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

વાયુએ કહ્યું—આમ કહીને, હાથ જોડીને ઊભેલા તે દ્વિજને જોઈ, શક્ર (ઇન્દ્ર)નું રૂપ ધારણ કરેલા હરએ ગંભીર વાણીથી તેને કહ્યું।

Verse 15

शक्र उवाच । तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत । ददामि चेप्सितान्सर्वान्धौम्याग्रज महामुने

શક્ર બોલ્યા—હું તારા પર પ્રસન્ન છું. હે સુવ્રત, આ તપના ફળરૂપે જે વર ઇચ્છે તે કહો. હે મહામુને, ધૌમ્યના અગ્રજ, તારી સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓ હું આપું છું।

Verse 16

वायुरुवाच । एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिपुंगवः । वारयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः

વાયુએ કહ્યું—ત્યારે શક્રે આમ કહ્યે પછી, મુનિશ્રેષ્ઠે હાથ જોડીને કહ્યું—“હું (બીજી ઇચ્છાઓ) રોકું છું; મારી ભક્તિ તો શિવમાં જ સ્થિર છે।”

Verse 17

तन्निशम्य हरिः १ प्राह मां न जानासि लेखपम् । त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

તે સાંભળી હરિ બોલ્યા—“હે લેખક! શું તું મને ઓળખતો નથી? હું ત્રૈલોક્યાધિપતિ શક્ર છું, સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત।”

Verse 18

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा । ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

“હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણઋષિ! મારા ભક્ત બનો; સદા માત્ર મારી જ આરાધના કરો. હું તમને સર્વ મંગળ આપું; નિર્ગુણ રુદ્રની કલ્પના ત્યજો.”

Verse 19

रुद्रेण निर्गुणेनापि किं ते कार्यं भविष्यति । देवपङ्क्तिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः

નિર્ગુણ રુદ્રની ઉપાસનાથી પણ તને શું લાભ થશે, જ્યારે તું દેવપંક્તિથી બહાર પડી પિશાચત્વને પામ્યો છે?

Verse 20

वायुरुवाच । तच्छ्रुत्वा प्राह स मुनिर्जपन्पञ्चाक्षरं मनुम् । मन्यमानो धर्मविघ्नं प्राह तं कर्तुमागतम्

વાયુએ કહ્યું—તે સાંભળી તે મુનિ પંચાક્ષર મંત્રનો જપ કરતાં કરતાં બોલ્યા. તેને ધર્મમાં વિઘ્ન કરવા આવેલો માની મુનિએ તેને સંબોધ્યો.

Verse 21

उपमन्युरुवाच । त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिंदारतेन वै । प्रसंगादेव देवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

ઉપમન્યુ બોલ્યા—“હે ભવાની-સ્તુતિમાં રત! તમે આ રીતે બધું સમજાવ્યું. અને પ્રસંગવશ તે મહાત્મા દેવના નિર્ગુણત્વનું પણ વર્ણન કર્યું.”

Verse 22

त्वं न जानामि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनक प्रकृतेः परम्

હે રુદ્ર! હું તમને યથાર્થ રીતે જાણતો નથી—તમે સર્વ દેવોના પણ ઈશ્વરોના ઈશ્વર છો; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના જનક, તથા પ્રકૃતિથી પર પરાત્પર છો।

Verse 23

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

બ્રહ્મવાદીઓ જેમને સત્-અસત્ થી પર, વ્યક્ત-અવ્યક્ત સ્વરૂપ, નિત્ય, એક અને અનેક કહે છે—એ પરમને જ હું શ્રેષ્ઠ વર તરીકે પસંદ કરું છું।

Verse 24

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । उपासते यं तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

જે વાદ-વિવાદના તર્કાગ્રહથી મુક્ત છે અને સાંખ્ય તથા યોગનું યથાર્થ ફળ આપે છે—જેનાં તત્ત્વજ્ઞ ઉપાસના કરે છે, એ પરમેશ્વરને જ હું વર તરીકે પસંદ કરું છું।

Verse 25

नास्ति शंभोः परं तत्त्वं सर्वकारणकारणात् । ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां स्रष्टुर्गुणपराद्विभोः

સર્વ કારણોના કારણ એવા સર્વશક્તિમાન શંભુથી પર કોઈ તત્ત્વ નથી. તે ગુણાતીત વિભુ છે; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ વગેરે દેવો તેની પાસેથી ઉત્પન્ન થાય છે।

Verse 26

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् । भवांतरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्

અહીં ઘણું કહેવાનું શું? મેં આ મહાસત્ય સમજ્યું છે—જો કોઈએ ભવ (શિવ) ની નિંદા માત્ર સાંભળી હોય, તો તે પૂર્વજન્મમાં કરેલા પાપનું સૂચક છે।

Verse 27

श्रुत्वा निंदां भवस्याथ तत्क्षणादेव सन्त्यजेत् । स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

ભવ (ભગવાન શિવ) ની નિંદા સાંભળતાં જ તે ક્ષણે જ તે સ્થાન ત્યજી દેવું જોઈએ. અને તે પરિસ્થિતિમાં જો પોતાનું દેહ પણ ત્યાગે, તો તે शीઘ્ર શિવલોકને પામે છે.

Verse 28

आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरं प्रति सुराधम । निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतं कलेवरम्

હે દેવાધમ! હાલ માટે દૂધની મારી ઇચ્છા બાજુએ રહેવા દો. શિવાસ્ત્રથી તને સંહાર કરીને હું આ દેહનો ત્યાગ કરીશ.

Verse 29

वायुरुवाच । एवमुक्त्वोपमन्युस्तं मर्तुं व्यवसितस्स्वयम् । क्षीरे वाञ्छामपि त्यक्त्वा निहन्तुं शक्रमुद्यतः

વાયુ બોલ્યા—આવું કહી ઉપમન્યુ પોતે જ મરણ માટે નિશ્ચયી થયો. દૂધની ઇચ્છા પણ ત્યજીને તે શક્ર (ઇન્દ્ર) ને મારવા ઉદ્યત થયો.

Verse 30

भस्मादाय तदा घोरमघोरास्त्राभिमंत्रितम् । विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा

ત્યારે મુનિએ પવિત્ર ભસ્મ લઈને તેને ઘોર ‘અઘોરાસ્ત્ર’ મંત્રથી અભિમંત્રિત કર્યું. શક્ર (ઇન્દ્ર) તરફ તેને વિસર્જી, તે ક્ષણે જ ગર્જના કરી.

Verse 31

स्मृत्वा शंभुपदद्वंद्वं स्वदेहं दुग्धुमुद्यतः । आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः

શંભુના પાદયુગલનું સ્મરણ કરીને ઉપમન્યુ પોતાના દેહમાંથી જ દૂધ દોહવા ઉદ્યત થયો. અગ્નેયી ધારણામાં સ્થિત રહી તે સ્થિર અને સમાધિસ્થ રહ્યો.

Verse 32

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा । वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

હે વિપ્ર! એવો નિશ્ચય થતાં, ભગનેત્રહારી ભગવાન શિવે તે યોગીની ધારણાને સૌમ્ય રીતે અટકાવી।

Verse 33

तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नंदीश्वरनियोगतः । जगृहे मध्यतः क्षिप्तं नन्दी शंकरवल्लभः

નંદીશ્વરના નિયોગથી છોડાયેલું તે અઘોરાસ્ત્ર, મધ્યમાંથી ફેંકાતાં જ, શંકરપ્રિય નંદીએ તેને ઝીલી લીધું।

Verse 34

स्वं रूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः । दर्शयामास शिप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

ત્યારે પરમેશ્વર ભગવાને પોતાનું જ દિવ્ય સ્વરૂપ ધારણ કરીને શિપ્રાને દર્શન આપ્યાં—મસ્તક પર કોમળ બાલચંદ્રનો શેખર ધારણ કરેલો।

Verse 35

क्षीरार्णवसहस्रं च पीयूषार्णवमेव वा । दध्यादेरर्णवांश्चैव घृतोदार्णवमेव च

દૂધના હજાર સમુદ્રો હોય, અથવા અમૃતનો સમુદ્ર જ હોય; દહીં વગેરેના પણ સમુદ્રો હોય, અને ઘીનો વિશાળ સમુદ્ર પણ હોય।

Verse 36

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्य भोज्यार्णवं तथा । अपूपानां गिरिं चैव दर्शयामास स प्रभुः

તે પ્રભુએ બાળકને આનંદ આપવા ફળોનો સમુદ્ર, ભક્ષ્ય-ભોજ્ય પદાર્થોનો સમુદ્ર, અને અપુપ (મીઠા કેક)નો એક પર્વત પણ બતાવ્યો।

Verse 37

एवं स ददृशे देवो देव्या सार्धं वृषोपरि । गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः

આ રીતે તેણે દેવાધિદેવને દેવીસહિત વृषભ પર વિરાજમાન જોયા; ત્રિશૂલ વગેરે દિવ્ય આયુધ ધારણ કરેલા ગણેશ્વરો દ્વારા તેઓ પરિભ્રમિત હતા।

Verse 38

दिवि दुंदुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च । विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश

આકાશમાં દિવ્ય દુન્દુભિઓ ગુંજી ઉઠ્યાં અને પુષ્પવૃષ્ટિ વરસી. વિષ્ણુ-બ્રહ્મા-ઇન્દ્રપ્રમુખ દેવોએ દસેય દિશાઓ ભરવી ને ઢાંકી દીધી.

Verse 39

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः । पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा

પછી આનંદ-સમુદ્રની તરંગોથી આવૃત ઉપમન્યુ, ભક્તિથી નમ્ર ચિત્ત કરીને દંડવત્ ભૂમિ પર પડી ગયો.

Verse 40

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः । एह्येहीति तमाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्

એ જ સમયે ત્યાં ભગવાન ભવ (શિવ) સ્મિત સાથે—“આવો, આવો” કહી તેને બોલાવી, સ્નેહથી મસ્તક સૂંઘી વરદાન આપ્યાં.

Verse 41

शिव उवाच । भक्ष्यभोज्यान्यथाकामं बान्धवैर्भुक्ष्व सर्वदा । सुखी भव सदा दुःखान्निर्मुक्ता भक्तिमान्मम

શિવે કહ્યું—બંધુઓ સાથે ઇચ્છા મુજબ સદા ભક્ષ્ય-ભોજ્યનો ઉપભોગ કર. હંમેશા સુખી રહેજે, દુઃખથી મુક્ત રહેજે અને મારો ભક્ત બની રહેજે.

Verse 42

उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती । मया पुत्रीकृतो ह्यद्य दत्तः क्षीरोदकार्णवः

હે મહાભાગ ઉપમન્યુ, આ પાર્વતી નિશ્ચયે તારી માતા છે; આજે મેં તેને પુત્રીરૂપે સ્વીકારી અને તેને ક્ષીરસાગર અર્પણ કર્યો છે।

Verse 43

मधुनश्चार्णवश्चैव दध्यन्नार्णव एव च । आज्यौदनार्णवश्चैव फलाद्यर्णव एव च

મધુનો પણ એક સાગર છે, દહીં-ભાતનો પણ સાગર છે, ઘી-ભાતનો પણ સાગર છે, અને તેમ જ ફળ વગેરેનો પણ સાગર છે।

Verse 44

अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवस्तथा । एते दत्ता मया ते हि त्वं गृह्णीष्व महामुने

મીઠાઈના પર્વતો અને ભક્ષ્ય-ભોજ્યના સમુદ્રો—આ બધું મેં તને આપ્યું છે; હે મહામુને, તેને સ્વીકાર કર.

Verse 45

पिता तव महादेवो माता वै जगदम्बिका । अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम्

મહાદેવ તારો પિતા છે અને જગદંબિકા તારી માતા છે. મેં તને અમરત્વ અને શાશ્વત ગાણપત્ય-સર્વાધિકાર આપ્યો છે.

Verse 46

वरान्वरय सुप्रीत्या मनो ऽभिलषितान्परान् । प्रसन्नो ऽहं प्रदास्यामि नात्र कार्या विचारणा

અતિ પ્રીતિથી હૃદયે ઇચ્છેલા પરમ વરો પસંદ કર. હું પ્રસન્ન છું; હું આપિશ—અહીં વધુ વિચારની જરૂર નથી.

Verse 47

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्यतम् । मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्ते ऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्

વાયુ બોલ્યા—એવું કહી મહાદેવે તેને બંને હાથોથી ઉઠાવ્યો, સ્નેહથી તેના મસ્તકનો સુગંધ લીધો અને દેવીને જણાવ્યું—“આ તારો પુત્ર છે.”

Verse 48

देवी च गुहवत्प्रीत्या मूर्ध्नि तस्य कराम्बुजम् । विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमव्ययम्

અને દેવી ગুহ (સ્કંદ) સમ પ્રેમથી પોતાનો કમળહસ્ત તેના મસ્તક પર મૂકી, તેને ‘કુમાર’નું અવ્યય પદ અર્પણ કર્યું.

Verse 49

क्षीराब्धिरपि साकारः क्षीरं स्वादु करे दधत् । उपस्थाय ददौ पिण्डीभूतं क्षीरमनश्वरम्

ક્ષીરસમુદ્ર પણ સાકાર બની, હાથમાં મીઠું દૂધ લઈને આગળ આવ્યો અને પિંડરૂપે થયેલું, અવિનાશી ક્ષીર અર્પણ કર્યું.

Verse 50

योगैश्वर्यं सदा तुष्टिं ब्रह्मविद्यामनश्वराम् । समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ संतुष्टमानसः

સંતોષભર્યા મનથી તેણે તેને યોગૈશ્વર્ય, સદા તૃપ્તિ, અવિનાશી બ્રહ્મવિદ્યા અને પરમ સમૃદ્ધિ અર્પણ કરી.

Verse 51

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्वा तस्य तपोमहः । पुनर्ददौ वरं दिव्यं मुनये ह्युपमन्यवे

પછી પ્રસન્નાત્મા શંભુએ તે મુનિના તપની મહિમા જોઈ, ઉપમન્યુ મુનિને ફરી એક દિવ્ય વરદાન આપ્યું.

Verse 52

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः । ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वपाटवं सुचिरं परम्

તેમણે તેને પાશુપત વ્રત, મુક્તિદાયક જ્ઞાન અને તત્ત્વતઃ વ્રતયોગ આપ્યો; તેમજ ઉપદેશ અને વ્યાખ્યાનમાં દીર્ઘકાળ ટકતું પરમ પ્રાવિણ્ય પણ બક્ષ્યું.

Verse 53

सो ऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा । तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितो ऽभवत्

તે પણ દિવ્ય વરો—સદાય રહેતું કુમારત્વ પણ—પ્રાપ્ત કરીને, તે શિવ અને તે શિવા (દેવી)ની કૃપાથી આનંદિત થયો.

Verse 54

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृतांजलिः । ययाचे स वरं विप्रो देवदेवान्महेश्वरात्

પછી પ્રસન્નચિત્ત થઈ તે બ્રાહ્મણે સારી રીતે પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને દેવોના દેવ મહેશ્વર પાસે એક વર માગ્યો.

Verse 55

उपमन्युरुवाच । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर । स्वभक्तिन्देहि परमान्दिव्यामव्यभिचारिणीम्

ઉપમન્યુએ કહ્યું: હે દેવદેવેશ, પ્રસન્ન થાઓ; હે પરમેશ્વર, પ્રસન્ન થાઓ. મને તમારી પોતાની ભક્તિ આપો—પરમ, દિવ્ય અને અચલ।

Verse 56

श्रद्धान्देहि महादेव द्वसम्बन्धिषु मे सदा । स्वदास्यं परमं स्नेहं सान्निध्यं चैव सर्वदा

હે મહાદેવ! આપ સાથે સંબંધિત—આપના ભક્તો અને પાવન સંગ—તેમના પ્રત્યે મારી શ્રદ્ધા સદા અચળ રહે, એવો વર આપો. મને આપનું દાસ્ય, પરમ સ્નેહ અને સર્વદા આપનું નિત્ય સાન્નિધ્ય પ્રદાન કરો.

Verse 57

एवमुक्त्वा प्रसन्नात्माहर्षगद्गदया गिरा । सतुष्टाव महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

આમ કહીને, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ ઉપમન્યુ પ્રસન્નચિત્ત થયો; હર્ષથી ગદગદ વાણી વડે તેણે મહાદેવની સ્તુતિ કરી.

Verse 58

उपमन्युरुवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । प्रसीद करुणासिंधो साम्ब शंकर सर्वदा

ઉપમન્યુ બોલ્યો—હે દેવોના દેવ મહાદેવ! શરણાગતવત્સલ! પ્રસન્ન થાઓ. હે કરુણાસિંધુ, હે સામ્બ શંકર! સદા કૃપા કરો.

Verse 59

वायुरुवाच । एवमुक्तो महादेवः सर्वेषां च वरप्रदः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं मुनिसत्तमम्

વાયુ બોલ્યા—આ રીતે સંબોધિત થતાં, સર્વને વર આપનાર મહાદેવ પ્રસન્નહૃદયે મુનિશ્રેષ્ઠ ઉપમન્યુને પ્રત્યुत્તર આપ્યો.

Verse 60

शिव उवाच । वत्सोपमन्यो तुष्टो ऽस्मि सर्वं दत्तं मया हि ते । दृढभक्तो ऽसि विप्रर्षे मया विज्ञासितो ह्यसि

શિવે કહ્યું—વત્સ ઉપમન્યુ! હું તારા પર પ્રસન્ન છું; મેં તને સર્વ કંઈ આપ્યું છે. હે વિપ્રઋષે! તું દૃઢ ભક્ત છે, અને તું મારા દ્વારા સાચે ઓળખાયો છે.

Verse 61

अजरश्चामरश्चैव भव त्वन्दुःखवर्जितः । यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः

તમે અજર અને અમર રહો, દુઃખથી સર્વથા રહિત રહો. યશસ્વી બનો, આધ્યાત્મિક તેજથી યુક્ત અને દિવ્ય જ્ઞાનથી સમન્વિત રહો.

Verse 62

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! તારા બાંધવો, તારો કુલ અને ગોત્ર સદા અક્ષય રહેશે; અને મારામાં તારી ભક્તિ પણ શાશ્વત રહેશે.

Verse 63

सान्निध्यं चाश्रमे नित्यं करिष्यामि द्विजोत्तम । उपकंठं मम त्वं वै सानन्दं विहरिष्यसि

હે દ્વિજોત્તમ! હું આ આશ્રમમાં નિત્ય મારું સાન્નિધ્ય સ્થાપિત રાખીશ; અને તું મારા નજીક રહી અહીં આનંદથી વિહાર કરશ.

Verse 64

एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्यकोटिसमप्रभः । ईशानस्स वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः

આ રીતે કહી સૂર્યકોટિસમાન તેજસ્વી ભગવાન ઈશાનરૂપ હરએ વરદાન આપી તે જ સ્થળે અંતર્ધાન થયા।

Verse 65

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य तस्माद्वराद्वरान् । जगाम जननीस्थानं सुखं प्रापाधिकं च सः

ઉપમન્યુ પ્રસન્નચિત્ત થઈ તેમના પાસેથી શ્રેષ્ઠ વરો મેળવી માતાના નિવાસસ્થાને ગયો; અને તેણે અગાઉ કરતાં પણ વધુ સુખ પ્રાપ્ત કર્યું।