Śiva’s Boon to Viśvakarman and the Manifestation of Devī (Bhavānī/Parāśakti)

Verse 1

वायुरुवाच । अथ देवो महादेवो महाजलदनादया । वाचा मधुरगंभीरशिवदश्लक्ष्णवर्णया

વાયુએ કહ્યું—પછી દેવ મહાદેવ મહામેઘના ગર્જનાસમાન વાણીથી બોલવા લાગ્યા; તે વાણી મધુર, ગંભીર, શિવમંગલમય અને સિદ્ધ ઉચ્ચારના શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી।

Verse 2

अर्थसंपन्नपदया राजलक्षणयुक्तया । अशेषविषयारंभरक्षाविमलदक्षया

તેણીના શબ્દો અર્થસમૃદ્ધ હતા અને રાજલક્ષણોથી યુક્ત હતા; તેમજ સર્વ વિષયોના કાર્યારંભનું રક્ષણ કરવામાં તે નિર્મળ અને દક્ષ હતી।

Verse 3

मनोहरतरोदारमधुरस्मितपूर्वया । संबभाषे सुसंपीतो विश्वकर्माणमीश्वरः

વધુ મનોહર, ઉદાર અને મધુર સ્મિત સાથે, અત્યંત પ્રસન્ન થઈ પરમેશ્વરે વિશ્વકર્માને સંબોધી કહ્યું।

Verse 4

ईश्वर उवाच । वत्स वत्स महाभाग मम पुत्र पितामह । ज्ञातमेव मया सर्वं तव वाक्यस्य गौरवम्

ઈશ્વરે કહ્યું—“વત્સ, વત્સ! હે મહાભાગ, મારા પુત્ર અને પિતામહ! તારા વચનોનું ગૌરવ અને ભાર મને સર્વથા જાણીતું છે।”

Verse 5

प्रजानामेव बृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना । तपसा ऽनेन तुष्टोस्मि ददामि च तवेप्सितम्

“પ્રજાઓની વૃદ્ધિ અને કલ્યાણ માટે તું હવે તપ કર્યું છે. આ તપથી હું પ્રસન્ન છું; તેથી તને ઇચ્છિત વર આપું છું।”

Verse 6

इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः । ससर्ज वपुषो भागाद्देवीं देववरो हरः

આ રીતે પરમ ઉદાર અને સ્વભાવથી મધુર વચન કહી, દેવશ્રેષ્ઠ હરએ પોતાના દેહના એક અંશમાંથી દેવીને પ્રગટ કરી।

Verse 7

यामाहुर्ब्रह्मविद्वांसो देवीं दिव्यगुणान्विताम् । परस्य परमां शक्तिं भवस्य परमात्मनः

બ્રહ્મવિદ્વાનો તેણીને દિવ્ય ગુણોથી યુક્ત દેવી કહે છે—તે પરાત્પર, પરમાત્મા ભવ (શિવ) ની પરમ શક્તિ છે।

Verse 8

यस्यां न खलु विद्यंते जन्म मृत्युजरादयः । या भवानी भवस्यांगात्समाविरभवत्किल

જેનામાં જન્મ, મૃત્યુ, જરા વગેરે કશુ જ નથી—એ જ ભવાની, કહેવાય છે, ભવ (શિવ)ના અંગમાંથી પ્રગટ થઈ.

Verse 9

यस्या वाचो निवर्तन्ते मनसा चेंद्रियैः सह । सा भर्तुर्वपुषो भागाज्जातेव समदृश्यत

જેનાં વિષે વાણી, મન અને ઇન્દ્રિયો પણ પહોંચી ન શકીને પાછાં વળી જાય છે, તે દેવી પોતાના સ્વામી પ્રભુના દેહના એક અંશમાંથી જન્મેલી હોય તેમ દેખાઈ।

Verse 10

या सा जगदिदं कृत्स्नं महिम्ना व्याप्य तिष्ठति । शरीरिणीव स देवी विचित्रं समलक्ष्यत

જે દેવી પોતાના મહિમાબળથી આ સમગ્ર જગતને વ્યાપી ધારી રાખે છે, તે દેવી ત્યારે અદભુત રીતે, જાણે દેહધારિણી હોય તેમ દેખાઈ।

Verse 11

सर्वं जगदिदं चैषा संमोहयति मायया । ईश्वरात्सैव जाताभूदजाता परमार्थतः

આ જ માયા પોતાની માયાશક્તિથી આ સમગ્ર જગતને મોહમાં નાખે છે. તે ઈશ્વરથી ઉત્પન્ન કહેવાય છે, પરંતુ પરમાર્થમાં તે અજન્મા છે।

Verse 12

न यस्या परमो भावः सुराणामपि गोचरः । विश्वामरेश्वरी चैव विभक्ता भर्तुरंगतः

જેનાં પરમ સ્વરૂપ દેવતાઓને પણ અગોચર છે, તે વિશ્વ અને અમરોની અધિષ્ઠાત્રી દેવી છે; અને છતાં તે પોતાના ભર્તા-પ્રભુના અંગથી વિભક્ત રૂપે પ્રગટ થઈ છે।

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमेशानीं सर्वलोकमहेश्वरीम् । सर्वज्ञां सर्वगां सूक्ष्मां सदसद्व्यक्तिवर्जिताम्

તેણે તેણીને દર્શન કરી—પરમેશાની, સર્વ લોકોની મહેશ્વરી—સર્વજ્ઞા, સર્વવ્યાપિની, સૂક્ષ્મ સ્વરૂપા, સત્-અસત્ ભેદથી પરે અને વ્યક્ત-મર્યાદાથી રહિત દેવીને (જોઈ)।

Verse 14

परमां निखिलं भासा भासयन्तीमिदं जगत् । प्रणिपत्य महादेवीं प्रार्थयामास वै विराट्

જેનાં તેજથી આ સમગ્ર જગત પ્રકાશિત થાય છે એવી પરમા દેવીને જોઈ, વિરાટે મહાદેવીને પ્રણામ કરીને વિનયપૂર્વક પ્રાર્થના કરી।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । देवि देवेन सृष्टो ऽहमादौ सर्वजगन्मयि । प्रजासर्गे नियुक्तश्च सृजामि सकलं जगत्

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે દેવી, હે સર્વજગન્મયી! આદિમાં હું દેવ (શિવ) દ્વારા સૃષ્ટ થયો. પ્રજાસર્ગના કાર્યમાં નિયુક્ત થઈ હું આ સમગ્ર જગત સર્જું છું।

Verse 16

मनसा निर्मिताः सर्वे देवि देवादयो मया । न वृद्धिमुपगच्छन्ति सृज्यमानाः पुनः पुनः

હે દેવી, દેવતાઓ વગેરે સૌને મેં માત્ર મનથી જ રચ્યા છે; છતાં વારંવાર સર્જાતા હોવા છતાં તેઓ સાચી વૃદ્ધિ પામતા નથી।

Verse 17

मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् । संवर्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः

અતએવ સૃષ્ટિને મિથુનપ્રભવા (નર-નારી યુગ્મજન્ય) બનાવી, હવે મારી સર્વ પ્રજાઓને પોષી ને વિસ્તૃત કરવા હું ઇચ્છું છું।

Verse 18

न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् । तेन नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिर्मम न विद्यते

પૂર્વે તારા પાસેથી સ્ત્રીઓનું અવિનાશી કુલ બહાર આવ્યું નથી. તેથી સ્ત્રીકુલ સર્જવાની શક્તિ મારી પાસે નથી.

Verse 19

सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः । तस्मात्सर्वत्र सर्वेषां सर्वशक्तिप्रदायिनीम्

સમસ્ત શક્તિઓનો ઉદ્ભવ નિશ્ચયે આપમાંથી જ થાય છે. તેથી સર્વત્ર, સર્વ માટે, આપ જ સર્વશક્તિ પ્રદાન કરનારિણી છો.

Verse 20

त्वामेव वरदां मायां प्रार्थयामि सुरेश्वरीम् । चराचरविवृद्ध्यर्थमंशेनैकेन सर्वगे

હે સર્વવ્યાપિની દેવી! વરદાયિની માયા, હે સુરેશ્વરી—હું માત્ર આપને જ પ્રાર્થું છું; ચરાચર સર્વના વિકાસ-વૃદ્ધિ માટે આપના એક અંશે પ્રગટ થાઓ.

Verse 21

दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवार्दिनि । एवं सा याचिता देवी ब्रह्मणा ब्रह्मयोनिना

“હે ભવાર્દિની! મારા પુત્ર દક્ષની પુત્રી થાઓ.” આ રીતે પરમ સ્ત્રોતમાંથી ઉત્પન્ન સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ દેવીને વિનંતી કરી.

Verse 22

शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम् । तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य देवदेववरो हरः

ભ્રૂમધ્યમાંથી તેમણે પોતાની જ પ્રભા સમાન તેજવાળી એક શક્તિ પ્રગટ કરી. દેવદેવોમાં શ્રેષ્ઠ હર તેને જોઈ સ્મિત સાથે બોલ્યા.

Verse 23

ब्रह्माणं तपसाराध्य कुरु तस्य यथेप्सितम् । तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा

‘તપસ્યા દ્વારા બ્રહ્માને પ્રસન્ન કરીને, તે જે ઇચ્છે તે જ કર.’ પરમેશ્વરની તે આજ્ઞા તેણે શિર નમાવી સ્વીકારી લીધી।

Verse 24

ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत् । दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणीम्

બ્રહ્માના વચનથી દેવી દક્ષની પુત્રી બની. બ્રહ્મસ્વરૂપિણી તે દેવીએ બ્રહ્માને અતુલ શક્તિ અર્પી.

Verse 25

विवेश देहं देवस्य देवश्चांतरधीयत । तदा प्रभृति लोके ऽस्मिन् स्त्रियां भोगः प्रतिष्ठितः

તે તે દેવના દેહમાં પ્રવેશ્યો અને દેવ પોતે અદૃશ્ય થઈ ગયો. ત્યારથી આ લોકમાં સ્ત્રી સાથે ભોગની પ્રથા સ્થાપિત થઈ.

Verse 26

प्रजासृष्टिश्च विप्रेंद्रा मैथुनेन प्रवर्तते । ब्रह्मापि प्राप सानन्दं सन्तोषं मुनिपुंगवाः

હે વિપ્રેન્દ્ર, પ્રજાસૃષ્ટિ અને સંતતિનો પ્રવાહ મૈથુનથી જ ચાલે છે. હે મુનિશ્રેષ્ઠો, બ્રહ્માએ પણ આનંદયુક્ત સંતોષ પ્રાપ્ત કર્યો.

Verse 27

एतद्वस्सर्वमाख्यातं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् । पुण्यवृद्धिकरं श्राव्यं भूतसर्गानुपंगतः

દેવીની શક્તિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું આ સર્વ તમને કહેલું છે. આ શ્રવણયોગ્ય, પુણ્યવર્ધક અને ભૂતસૃષ્ટિના વર્ણન સાથે સંકળાયેલું છે.

Verse 28

य इदं कीर्तयेन्नित्यं देव्याः शक्तिसमुद्भवम् । पुण्यं सर्वमवाप्नोति पुत्रांश्च लभते शुभान्

જે વ્યક્તિ દેવીની શક્તિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલ આ કથાનું નિત્ય કીર્તન કરે છે, તે સર્વ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે અને શુભ પુત્રો પણ પામે છે.