शिवदूतेन युद्धनिश्चयः तथा देवदानवयुद्धारम्भः (Śiva’s Envoy and the Commencement of the Deva–Dānava War)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स दूतस्तत्र गत्वा च शिववाक्यं जगाद ह । सविस्तरं यथार्थं च निश्चयं तस्य तत्त्वतः

સનત્કુમાર બોલ્યા—તે દૂત ત્યાં જઈને શિવનું વચન કહ્યુ; વિસ્તારે, યથાર્થ રીતે અને તત્ત્વ અનુસાર શિવનો નિશ્ચય સ્પષ્ટ કર્યો.

Verse 2

तच्छुत्वा शंखचूडोऽसौ दानवेन्द्रः प्रतापवान् । अंगीचकार सुप्रीत्या रणमेव स दानवः

આ સાંભળીને પ્રતાપી દાનવેન્દ્ર શંખચૂડે પરમ પ્રસન્નતાથી યુદ્ધને જ સ્વીકારી લીધું.

Verse 3

समारुरोह यानं च सहामात्यैश्च सत्वरः । आदिदेश स्वसैन्यं च युद्धार्थं शंकरेण च

તે મંત્રીઓ સાથે ત્વરાથી પોતાના રથ પર ચઢ્યો અને શંકરની આજ્ઞા તથા અનુમતિથી યુદ્ધ માટે પોતાની સેના આગળ વધે તેમ આદેશ આપ્યો.

Verse 4

शिवस्स्वसैन्यं देवांश्च प्रेरयामास सत्वरः । स्वयमप्यखिलेशोपि सन्नद्धोभूच्च लीलया

શિવે ત્વરાથી પોતાની સેના અને દેવોને પ્રેર્યા; અને પોતે પણ—અખિલેશ્વર હોવા છતાં—લીલાપૂર્વક સન્નદ્ધ થયા.

Verse 5

युद्धारंभो बभूवाशु नेदुर्वाद्यानि भूरिशः । कोलाहलश्च संजातो वीरशब्दस्तथैव च

યુદ્ધ તત્કાળ શરૂ થયું. અનેક વાદ્યો ગુંજી ઊઠ્યાં; મહા કોલાહલ થયો અને વીરોનાં નાદ પણ ઊઠ્યાં.

Verse 6

देवदानवयोर्युद्धं स्परमभून्मुने । धर्मतो युयुधे तत्र देवदानवयोर्गणः

હે મુને, દેવો અને દાનવો વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ ઊભું થયું. છતાં ત્યાં દેવ-દાનવ બંને પક્ષના ગણ ધર્માનુસાર, મર્યાદામાં રહીને લડ્યા.

Verse 7

स्वयं महेन्द्रो युयुधे सार्धं च वृषपर्वणा । भास्करो युयुधे विप्रचित्तिना सह धर्मतः

સ્વયં મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) વૃષપર્વા સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો; અને ભાસ્કર (સૂર્ય) વિપ્રચિત્તિ સાથે—બન્નેએ ધર્મસંગત યુદ્ધનીતિ અનુસાર જ લડાઈ કરી.

Verse 8

दंभेन सह विष्णुश्च चकार परमं रणम् । कालासुरेण कालश्च गोकर्णेन हुताशनः

વિષ્ણુએ દંભ સાથે અતિ ઘોર રણ કર્યું. કાળે કાલાસુર સાથે, અને હુતાશન (અગ્નિ) એ ગોકર્ણ સાથે યુદ્ધ કર્યું.

Verse 9

कुबेरः कालकेयेन विश्वकर्मा मयेन च । भयंकरेण मृत्युश्च संहारेण यमस्तथा

કુબેરને કાલકેયે, વિશ્વકર્માને મયે; મૃત્યુને ભયંકરે અને યમને સંહારે—યુદ્ધમાં સામસામે અટકાવી રાખ્યા.

Verse 10

कालम्बिकेन वरुणश्चंचलेन समीरणः । बुधश्च घटपृष्ठेन रक्ताक्षेण शनैश्चरः

વરুণ કાલમ્બિક પર, સમીરણ ચંચલ પર; બુધ ઘટપૃષ્ઠ પર અને શનૈશ્ચર રક્તાક્ષ પર—પોતપોતાના વાહન સાથે યુદ્ધવ્યૂહમાં સ્થિત થયા.

Verse 11

जयन्तो रत्नसारेण वसवो वर्चसां गणैः । अश्विनौ दीप्तिमद्भ्यां च धूम्रेण नलकूबरः

જયંત રત્નસાર સાથે આગળ વધ્યો. વસુઓ તેજસ્વીઓના ગણો સાથે આવ્યા. અશ્વિનીકુમારો પણ દીપ્તિમાન દળો સાથે પહોંચ્યા, અને ધૂમ્ર સાથે નલકૂબર પણ આવ્યો.

Verse 12

धुरंधरेण धर्मश्च गणकाक्षेण मंगलः । शोभाकरेण वैश्वानः पिपिटेन च मन्मथः

ધુરંધર સાથે ધર્મ આવ્યો; ગણકાક્ષ સાથે મંગળ આવ્યો. શોભાકર સાથે વૈશ્વાન (અગ્નિતત્ત્વ) આવ્યો, અને પિપિટ સાથે મન્મથ પણ હાજર થયો.

Verse 13

गोकामुखेन चूर्णेन खड्गनाम्नाऽसुरेण च । धूम्रेण संहलेनापि विश्वेन च प्रतापिना

ગોકામુખ, ચૂર્ણ, ખડ્ગ નામનો અસુર, ધૂમ્ર, સંહલ અને પ્રતિાપી વિશ્વ—આ પણ અન્ય મહાબલી અસુરો હતા; ગર્વ અને રણશક્તિથી પ્રજ્વલિત હતા.

Verse 14

पलाशेन द्वादशाऽर्का युयुधुर्धर्मतः परे । असुरैरमरास्सार्द्धं शिवसाहाय्यशालिनः

ત્યારે ધર્મસંગત યુદ્ધક્રમમાં બાર આદિત્યોએ પલાશ અસ્ત્રથી યુદ્ધ કર્યું. અને દેવગણ—ભગવાન શિવની સહાયથી યુક્ત—એકત્ર થઈ અસુરો સામે ટકરાયા.

Verse 15

एकादश महारुद्राश्चैकादशभयंकरैः । असुरैर्युयुधुर्वीरैर्मैहाबलपराक्रमैः

ત્યારે એકાદશ મહારુદ્રોએ એકાદશ ભયંકર અસુરવીરો સાથે યુદ્ધ કર્યું—જે મહાબળ અને પરાક્રમે અતિ દુર્જેય હતા.

Verse 16

महामणिश्च युयुधे चोग्रचंडादिभिस्सह । राहुणा सह चन्द्रश्च जीवः शुक्रेण धर्मतः

મહામણિ ઉગ્રચંડ આદિ સાથે મળીને યુદ્ધ કર્યો. ચંદ્ર રાહુ સાથે, અને જીવ શુક્ર સાથે—ધર્મ મુજબ પોતાના-પોતાના પક્ષ અનુસાર લડ્યા.

Verse 17

नन्दीश्वरादयस्सर्वे दानवप्रवरैस्सह । युयुधुश्च महायुद्धे नोक्ता विस्तरतः पृथक्

નંદીશ્વર આદિ શિવગણોના સર્વ નેતાઓ દાનવપ્રવરો સાથે તે મહાયુદ્ધમાં લડ્યા; પરંતુ તેમની લડાઈઓનું અલગથી વિસ્તૃત વર્ણન કરાયેલું નથી।

Verse 18

वटमूले तदा शंभुस्तस्थौ काल्याः सुतेन च । सर्वे च युयुधुस्सैन्यसमूहास्सततं मुने

ત્યારે શંભુ વડવૃક્ષના મૂળ પાસે કાળીપુત્ર સાથે ઊભા રહ્યા. હે મુને, સર્વ સૈન્યસમૂહો સતત યુદ્ધ કરતા રહ્યા।

Verse 19

रत्नसिंहासने रम्ये कोटिदानवसंयुतः । उवास शंखचूडश्च रत्नभूषणभूषितः

રત્નાભૂષણોથી વિભૂષિત શંખચૂડ રમ્ય રત્નસિંહાસન પર બિરાજમાન થયો. તેની આસપાસ કરોડો દાનવ-યોદ્ધાઓ પરિકરરૂપે ઘેરાઈ રહ્યા.

Verse 20

महायुद्धो बभूवाथ देवासुरविमर्दनः । नानायुधानि दिव्यानि चलंतिस्म महामृधे

પછી દેવો અને અસુરો—બન્નેનું મર્દન કરનારું મહાયુદ્ધ ઊભું થયું. તે મહાસંગ્રામમાં નાનાવિધ દિવ્ય આયુધો ફરતા-ચલતા થયા.

Verse 21

गदर्ष्टिपट्टिशाश्चक्रभुशुंडिप्रासमुद्गराः । निस्त्रिंशभल्लपरिघाः शक्त्युन्मुखपरश्वधाः

ગદા, દંડ, ભાલા, ચક્રાયુધ, ભૂશુન્ડી પ્રક્ષેપાસ્ત્ર, પ્રાસ અને મુદગર; તલવારો, બાણ, પરિઘ, શક્તિ અને ઊંચા કરેલા પરશુ—તે યુદ્ધમાં ચારે તરફ આવા શસ્ત્રો લહેરાતા હતા.

Verse 22

शरतोमरखड्गाश्च शतघ्न्यश्च सहस्रशः । भिंदिपालादयश्चान्ये वीरहस्तेषु शोभिताः

બાણ, તોમર અને ખડ્ગ, તેમજ હજારો-હજારો શતઘ્ની; અને ભિંદિપાલ વગેરે અન્ય શસ્ત્રો પણ વીરોનાં હાથોમાં દીપ્તિમાન બની શોભતા હતા.

Verse 23

शिरांसि चिच्छिदुश्चैभिर्वीरास्तत्र महो त्सवाः । वीराणामुभयोश्चैव सैन्ययोर्गर्जतो रणे

તે રણમાં વીર યોદ્ધાઓ મહોત્સવ સમા ઉત્સાહથી પોતાના શસ્ત્રોથી શિરચ્છેદ કરતા રહ્યા. બંને પક્ષોની વીર સેનાઓ યુદ્ધમાં ઘોર ગર્જના કરતી રહી.

Verse 24

गजास्तुरंगा बहवः स्यन्दनाश्च पदातयः । सारोहवाहा विविधास्तत्रासन् सुविखंडिताः

ત્યાં અનેક હાથીઓ અને ઘોડાઓ, રથો અને પદાતિઓ—તેમના સવાર અને વિવિધ વાહનો સહિત—યુદ્ધમાં સંપૂર્ણ રીતે ચકનાચૂર થઈ ગયા હતા.

Verse 25

निकृत्तबाहूरुकरकटिकर्णयुगांघ्रयः । संछिन्नध्वजबाणासितनुत्र वरभूषणाः

તેમના ભુજાઓ, જાંઘો, હાથ, કમર, કાનની જોડીઓ અને પગ કાપી નાખવામાં આવ્યા; ધ્વજ, બાણ, તલવારો અને કવચ તૂટી ગયા—અને તેમના ઉત્તમ આભૂષણો પણ વિખેરાઈ ગયા.

Verse 26

समुद्धतकिरीटैश्च शिरोभिस्सह कुंडलैः । संरंभनष्टैरास्तीर्णा बभौ भूः करभोरुभिः

ઉખડેલા મુકુટો અને કાનના કુંડળો સહિત કાપેલા મસ્તકો તથા યુદ્ધક્રોધમાં ચુરચુર થયેલી બળવાન જાંઘોથી ધરતી સર્વત્ર છવાઈ ગયેલી જણાઈ।

Verse 27

महाभुजैस्साभरणैस्संछिन्नैस्सायुधैस्तथा । अंगैरन्यैश्च सहसा पटलैर्वा ससारघैः

ત્યારે પળમાં જ આભૂષણોથી યુક્ત અને શસ્ત્રધારી છિન્ન મહાબાહુઓના ઢગલા તથા અન્ય અંગો પણ, ઘન ગૂચ્છોની જેમ ફેલાઈને કૂંપળે કૂંપળે પડી ગયા।

Verse 28

मृधे भटाः प्रधावंतः कबंधान् स्वशिरोक्षिभिः । पश्यंतस्तत्र चोत्पेतुरुद्यतायुधसद्भुजैः

યુદ્ધમાં દોડતા ભટોએ ત્યાં પોતાના જ કાપેલા મસ્તક અને નેત્રો સહિતના કબંધો જોયા; અને તે કબંધો પણ બળવાન ભુજાઓથી શસ્ત્ર ઉંચાં કરી એ જ મેદાનમાં ફરી ઉછળી ઊઠ્યા।

Verse 29

वल्गंतोऽतितरां वीरा युयुधुश्च परस्परम् । शस्त्रास्त्रैर्विविधैस्तत्र महाबलपराक्रमाः

ત્યાં મહાબળ અને પરાક્રમવાળા વીરો અત્યંત ઉત્સાહથી ઉછળતા-કૂદતા પરસ્પર લડ્યા; અને વિવિધ શસ્ત્રાસ્ત્રોથી એકબીજાને પ્રહાર કરતા રહ્યા।

Verse 30

केचित्स्वर्णमुखैर्बाणैर्विनिहत्य भटान्मृधे । व्यनदन् वीरसन्नादं सतोया इव तोयदाः

કેટલાક યોદ્ધાઓ સોનાની નોકવાળા બાણોથી યુદ્ધમાં ભટોને સંહાર કરીને, વીરગર્જના કરવા લાગ્યા—જેમ પાણીથી ભરેલા વાદળો ગર્જે છે।

Verse 31

सर्वतश्शरकूटेन वीरस्सरथसारथिम् । वीरं संछादयामास प्रावृट्सूर्यमिवांबुदः

તે પરાક્રમી યોદ્ધાએ ચારે તરફથી બાણોના ઘનવર્ષથી રથ અને સારથી સહિત તે વીરને સંપૂર્ણ ઢાંકી દીધો—જેમ વર્ષાકાળમાં વાદળ સૂર્યને ઢાંકે છે.

Verse 32

अन्योन्यमभिसंसृत्य युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः । आह्वयंतो विशंतोऽग्रे क्षिपंतो मर्मभिर्मिथः

દ્વંદ્વયોધાઓ પરસ્પર નજીક આવી યુદ્ધ કરવા લાગ્યા—ઊંચે સ્વરે લલકારતા, અગ્રપંક્તિમાં ઘૂસતા અને એકબીજાના મર્મસ્થાનો પર વારંવાર પ્રહાર કરતા રહ્યા.

Verse 33

सर्वतो वीरसंघाश्च नानाबाहुध्वजायुधाः । व्यदृश्यंत महासंख्ये कुर्वंतः सिंहसंरवम्

તે મહાસંગ્રામમાં ચારે તરફ વીરોનાં સમૂહો દેખાયા—વિવિધ ધ્વજ અને આયુધ ધારણ કરીને, સિંહગર્જના સમો નાદ કરતા.

Verse 34

महारवान्स्वशंखांश्च विदध्मुर्वै पृथक् पृथक् । वल्गनं चक्रिरे तत्र महावीराः प्रहर्षिताः

મહાનાદ સાથે ત્યાં દરેક મહાવીરે પોતપોતાનો શંખ અલગ અલગ ફૂંક્યો; અને હર્ષથી ભરાઈ રણભૂમિમાં ઉત્સાહભર્યા વલ્ગન કર્યા.

Verse 35

एवं चिरतरं कालं देवदानवयोर्महत् । बभूव युद्धं विकटं करालं वीरहर्षदम्

આ રીતે અતિ દીર્ઘ સમય સુધી દેવો અને દાનવો વચ્ચે મહાન યુદ્ધ ચાલ્યું—ભયંકર, વિકટ, કરાળ સ્વરૂપનું અને વીરોનાં હર્ષને વધારનારું।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे परस्परयुद्धवर्णनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના પંચમ યુદ્ધખંડમાં શંખચૂડવધ પ્રસંગ હેઠળ ‘પરસ્પરયુદ્ધવર્ણન’ નામનો છત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.