सतीचरिते पितृगृहे आशीर्वाद-वचनम् तथा यौवनारम्भः — Satī at her father’s house: blessings and the onset of youth
આ અધ્યાયમાં બ્રહ્મા દક્ષના ગૃહમાં સતીચરિત્રનું સ્મરણ કરાવે છે. તેઓ સતીને પિતાની નજીક ઊભેલી, ત્રિલોકના સારરૂપા તરીકે વર્ણવે છે. દક્ષ બ્રહ્મા અને નારદનું સન્માન કરીને નમસ્કાર કરે છે; સતી પણ લોકમર્યાદા અનુસાર ભક્તિપૂર્વક પ્રણામ કરે છે. ત્યારબાદ દક્ષે આપેલા શુભ આસન પર સતી બિરાજે છે અને બ્રહ્મા-નારદ ત્યાં હાજર રહે છે. બ્રહ્મા આશીર્વાદ આપે છે—સતી જેને ઇચ્છે અને જે સતીને ઇચ્છે તે જ તેનો પતિ બને; તે સર્વજ્ઞ જગદીશ્વર છે, જેણે બીજી પત્ની ન લીધી, લેતો નથી, અને લેશે પણ નહીં—અંતરાર્થમાં શિવ. થોડો સમય રહી દક્ષની અનુમતિથી બ્રહ્મા અને નારદ પ્રસ્થાન કરે છે. દક્ષ આનંદિત થઈ સતીને પરમદેવી તરીકે સ્વીકારી શાંત થાય છે. પછી સતી મનોહર યુવાન ક્રીડાઓથી બાળપણ છોડીને યૌવનારંભમાં પ્રવેશે છે; તપ અને આંતરિક તેજથી તેનું સૌંદર્ય વધતું જાય છે.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथैकदा पितुः पार्श्वे तिष्ठंतीं तां सतीमहम् । त्वया सह मुनेद्राक्षं सारभूतां त्रिलोकके
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનીન્દ્ર, એક વખત મેં તારી સાથે ત્રિલોકની સારભૂતા સતીને તેના પિતાની બાજુમાં ઊભેલી જોઈ હતી।
Verse 2
पित्रा नमस्कृतं वीक्ष्य सत्कृतं त्वां च मां सती । प्रणनाम मुदा भक्त्या लोकलीलानुसारिणी
પિતાએ નમસ્કાર કર્યો અને તને તથા મને યોગ્ય સન્માન મળ્યું તે જોઈ, લોકલીલા મુજબ વર્તન કરનારી સતી આનંદ અને ભક્તિથી પ્રણામ કરી।
Verse 3
प्रणामांते सतीं वीक्ष्य दक्षदत्तशुभासने । स्थितोहं नारद त्वं च विनतामहमागदम्
પ્રણામના અંતે, દક્ષે આપેલા શુભ આસન પર બેઠેલી સતીને જોઈ, હે નારદ, હું અને તું ત્યાં ઊભા રહ્યા; પછી હું વિનયપૂર્વક તેની પાસે ગયો।
Verse 4
त्वामेव यः कामयते यन्तु कामयसे सति । तमाप्नुहि पतिं देवं सर्वज्ञं जगदीश्वरम्
હે સતી, જે તને ઇચ્છે છે અને જેને તું પણ ઇચ્છે છે, તેને જ પતિરૂપે પ્રાપ્ત કર—તે દેવ, સર્વજ્ઞ પતિ, સમગ્ર જગતનો ઈશ્વર છે.
Verse 5
यो नान्यां जगृहे नापि गृह्णाति न ग्रहीष्यति । जायां स ते पतिर्भूयादनन्यसदृशश्शुभे
હે શુભે, જેણે બીજી કોઈ સ્ત્રીને સ્વીકારી નથી, સ્વીકારતો નથી અને કદી સ્વીકારશે પણ નહીં—એ જ તારો પતિ થાઓ; અને તું તેની એકમાત્ર, અનુપમ પત્ની થા.
Verse 6
इत्युक्त्वा सुचिरं तां वै स्थित्वा दक्षालये पुनः । विसृष्टौ तेन संयातौ स्वस्थानं तौ च नारद
આવું કહીને તે દક્ષના ગૃહમાં ઘણો સમય રહ્યો. પછી તેના દ્વારા આદરપૂર્વક વિદાય અપાતા તે બંને પોતાના સ્થાને પરત ગયા—હે નારદ।
Verse 7
दक्षोभवच्च सुप्रीतः तदाकर्ण्य गतज्वरः । आददे तनयां स्वां तां मत्वा हि परमेश्वरीम्
આ સાંભળીને દક્ષ અત્યંત પ્રસન્ન થયો અને તેની ચિંતા શાંત થઈ. પોતાની એ જ પુત્રીને પરમેશ્વરી માની તેણે તેને સ્વીકારી.
Verse 8
इत्थं विहारै रुचिरैः कौमारैर्भक्तवत्सला । जहाववस्थां कौमारीं स्वेच्छाधृतनराकृतिः
આ રીતે મનોહર કૌમાર વિહારો દ્વારા, ભક્તવત્સલા દેવી—જેણે પોતાની ઇચ્છાથી માનવાકૃતિ ધારણ કરી હતી—ધીરે ધીરે કન્યા અવસ્થા ત્યજી રહી હતી.
Verse 9
अतीव तपसांगेन सर्वांगेषु मनोहरा
અતિ તપસ્યાથી ઉત્પન્ન તેજના કારણે તે સર્વ અંગોમાં મનોહર બની—સમગ્ર દેહમાં દીપ્તિ અને સૌંદર્યથી પરિપૂર્ણ થઈ.
Verse 10
दक्षस्तां वीक्ष्य लोकेशः प्रोद्भिन्नांतर्वयस्थिताम् । चिंतयामास भर्गाय कथं दास्य इमां सुताम्
લોકોમાં શ્રેષ્ઠ દક્ષે તેણીને—યૌવનની પ્રૌઢિમાં સ્થિત—જોઈને મનમાં વિચાર્યું: “ભર્ગ (શિવ) ને હું મારી આ પુત્રીને કેવી રીતે આપું?”
Verse 11
अथ सापि स्वयं भर्गं प्राप्तुमैच्छत्तदान्वहम् । पितुर्मनोगतिं ज्ञात्वा मातुर्निकटमागमत्
ત્યારે તેણીએ પણ સ્વયં તે જ સમયે ભર્ગ (ભગવાન શિવ) ને પ્રાપ્ત કરવાની ઇચ્છા કરી. પિતાના મનનો ભાવ જાણી તે માતાની નજીક ગઈ.
Verse 12
पप्रच्छाज्ञां तपोहेतोश्शंकरस्य विनीतधीः । मातुश्शिवाथ वैरिण्यास्सा सखी परमेश्वरी
વિનયબુદ્ધિ ધરાવતી તે પરમેશ્વરીએ તપ માટે શંકરજીની આજ્ઞા માંગી. માતા શિવા તેને વૈરિણી માનતી હોવા છતાં, તે તેની સખી હતી.
Verse 13
ततस्सती महेशानं पतिं प्राप्तुं दृढव्रता । सा तमाराधयामास गृहे मातुरनुज्ञया
પછી સતી મહેશાનને પતિરૂપે પ્રાપ્ત કરવાનો દૃઢ વ્રત લઈને, માતાની અનુમતિથી માતૃગૃહમાં જ તેમની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરવા લાગી.
Verse 14
आश्विने मासि नन्दायां तिथावानर्च भक्तितः । गुडौदनैस्सलवणैर्हरं नत्वा निनाय तम्
આશ્વિન માસની શુભ નંદા તિથિએ તેણીએ ભક્તિપૂર્વક પૂજન કર્યું. પછી હર (ભગવાન શિવ)ને નમસ્કાર કરીને ગોળવાળો ભાત તથા લવણયુક્ત અન્ન નૈવેદ્યરૂપે અર્પણ કરી તે વિધિ પૂર્ણ કરી.
Verse 15
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे नंदाव्रतविधानशिवस्तुति वर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના દ્વિતીય સતીખંડમાં ‘નંદા-વ્રતવિધાન તથા શિવસ્તુતિનું વર્ણન’ નામનો પંદરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Verse 16
मार्गशीर्षेऽसिताष्टम्यां सतिलैस्सयवौदनैः । पूजयित्वा हरं कीलैर्निनाय दिवसान् सती
માર્ગશીર્ષ માસની કૃષ્ણાષ્ટમીના દિવસે સતીએ તલ અને યવમિશ્રિત ઓદન અર્પણ કરીને હરનું પૂજન કર્યું; અને દૃઢ વ્રત‑નિયમરૂપ કીલોથી પોતાના દિવસો ભક્તિસાધનામાં વિતાવ્યા।
Verse 17
पौषे तु शुक्लसप्तम्यां कृत्वा जागरणं निशि । अपूजयच्छिवं प्रातः कृशरान्नेन सा सती
પૌષ માસના શુક્લ પક્ષની સપ્તમીએ સતી રાત્રિ જાગરણ કરીને, પ્રાતઃ કૃશરાન્ન અર્પી ભગવાન શિવની પૂજા કરી।
Verse 18
माघे तु पौर्णमास्यां स कृत्वा जागरणं निशि । आर्द्रवस्त्रा नदीतीरेऽकरोच्छंकरपूजनम्
માઘ માસની પૂર્ણિમાએ તેણે રાત્રિ જાગરણ કર્યું; ભીના વસ્ત્ર ધારણ કરીને નદીકાંઠે શંકરનું પૂજન કર્યું।
Verse 19
तपस्यसितभूतायां कृत्वा जागरणं निशि । विशेषतस्समानर्च शैलूषैस्सर्वयामसु
તે તપસ્યાની રાત્રિમાં—જ્યારે ભૂત-પ્રેત વિશેષ સક્રિય હોય—રાત્રિ જાગરણ કરવું જોઈએ; અને રાત્રિના દરેક યામમાં ગાયક-વાદક તથા નટો સાથે વિશેષ શ્રદ્ધાથી શિવની આરાધના અને સ્તુતિ કરવી જોઈએ।
Verse 20
चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां पलाशैर्दमनैश्शिवम् । अपूजयद्दिवारात्रौ संस्मरन् सा निनाय तम्
ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની ચતુર્દશીએ સતી પલાશના પુષ્પો અને દમનના પાનોથી શિવની પૂજા કરી; તેમને અવિરત સ્મરીને દિવસ-રાત ભક્તિમાં તે સમય વિતાવ્યો।
Verse 21
राधशुक्लतृतीयायां तिलाहारयवौदनैः । पूजयित्वा सती रुद्रं नव्यैर्मासं निनाय तम्
રાધા માસના શુક્લપક્ષની તૃતીયાએ સતીએ તિલાહાર અને યવ-ઓદન અર્પી રુદ્રદેવની પૂજા કરી અને નવાં, શુદ્ધ વ્રતો સાથે તે માસ વિતાવ્યો।
Verse 22
ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां वै रात्रै संपूज्य शंकरम् । वसनैर्बृहतीपुष्पैर्निराहारा निनाय तम्
જ્યેષ્ઠની પૂર્ણિમા રાત્રે સતીએ શંકરનું રાત્રિભર વિધિવત્ પૂજન કર્યું; વસ્ત્રો અને મોટા પુષ્પો અર્પી, નિરાહાર રહી તે રાત્રિ તેમના વ્રતમાં વિતાવી।
Verse 23
आषाढस्य चतुर्दश्यां शुक्लायां कृष्णवाससा । बृहतीकुसुमैः पूजा रुद्रस्याकारि वै तया
આષાઢ માસના શુક્લપક્ષની ચતુર્દશીએ સતીએ કાળા વસ્ત્ર ધારણ કરી, બૃહતીના મોટા પુષ્પોથી પ્રભુ રુદ્રની નિશ્ચયે પૂજા કરી।
Verse 24
श्रावणस्य सिताष्टम्यां चतुर्दश्यां च सा शिवम् । यज्ञोपवीतैर्वासोभिः पवित्रैरप्यपूजयत्
શ્રાવણ માસની શુક્લ અષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ પણ તેણે શિવજીની પૂજા કરી; યજ્ઞોપવીત અને પવિત્ર વસ્ત્રો પાવન ભેટરૂપે અર્પણ કર્યા।
Verse 25
भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां पुष्पैर्नानाविधैः फलैः । संपूज्य च चतुर्दश्यां चकार जलभो जनम्
ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષની ત્રયોદશીએ તેણે નાનાવિધ પુષ્પો અને ફળોથી (શિવની) સંપૂજા કરી; અને ચતુર્દશીએ જલભે જનનવિધિ, સંતાનોત્પત્તિનું કર્મ કર્યું।
Verse 26
नानाविधैः फलैः पुष्पैस्सस्यैस्तत्कालसंभवैः । चक्रे सुनियताहारा जपन्मासे शिवार्चनम्
તે ઋતુમાં ઉત્પન્ન થયેલા નાનાવિધ ફળ, પુષ્પ અને શસ્યથી—કઠોર નિયત આહાર રાખીને—સતીએ એક માસ સુધી જપ કરતાં કરતાં ભગવાન શિવની આરાધના કરી।
Verse 27
सर्वमासे सर्वदिने शिवार्चनरता सती । दृढव्रताभवद्देवी स्वेच्छाधृतनराकृतिः
દરેક માસે અને દરેક દિવસે સતી શિવાર્ચનમાં રત રહેતી. દેવીએ વ્રતને દૃઢ કર્યું અને પોતાની ઇચ્છાથી માનવાકૃતિ ધારણ કરી હતી।
Verse 28
इत्थं नंदाव्रतं कृत्स्नं समाप्य सुसमाहिता । दध्यौ शिवं सती प्रेम्णा निश्चलाभूदनन्यधीः
આ રીતે નંદા-વ્રત સંપૂર્ણ કરીને સતી સુસમાહિત બની. પ્રેમપૂર્વક તેણે શિવનું ધ્યાન કર્યું; તેની બુદ્ધિ અચળ થઈ માત્ર શિવમાં જ સ્થિર રહી।
Verse 29
एतस्मिन्नंतरे देवा मुनयश्चाखिला मुने । विष्णुं मां च पुरस्कृत्य ययुर्द्रष्टुं सतीतपः
હે મુને, આ વચ્ચે સર્વ દેવો અને ઋષિઓ—વિષ્ણુને અને મને અગ્રે રાખીને—સતીના તપને જોવા ગયા।
Verse 30
दृष्टागत्य सती देवैर्मूर्ता सिद्धिरिवापरा । शिवध्यानमहामग्ना सिद्धावस्थां गता तदा
દેવોએ સતીને આવતી જોઈ ત્યારે તે જાણે બીજી એક સિદ્ધિનું સાકાર સ્વરૂપ લાગી. શિવધ્યાનમાં મહામગ્ન થઈ તે ત્યારે સિદ્ધાવસ્થાને પામી.
Verse 31
चक्रुः सर्वे सुरास्सत्ये मुदा सांजलयो नतिम् । मुनयश्च नतस्कंधा विष्ण्वाद्याः प्रीतमानसाः
ત્યારે બધા દેવો આનંદથી સતીને હાથ જોડીને નમસ્કાર કરવા લાગ્યા. મુનિઓ પણ વિનયથી નમ્યા; અને વિષ્ણુ આદિ દેવો પ્રસન્ન મનથી વંદન કરવા લાગ્યા.
Verse 32
अथ सर्वे सुप्रसन्ना विष्ण्वाद्याश्च सुरर्षयः । प्रशशंसुस्तपस्तस्यास्सत्यास्तस्मात्सविस्मयाः
પછી વિષ્ણુ આદિ દેવો અને દેવર્ષિઓ સૌ અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને આશ્ચર્યથી સતીના સત્ય તથા અડગ તપની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.
Verse 33
ततः प्रणम्य तां देवीं पुनस्ते मुनयस्सुराः । जग्मुर्गिरिवरं सद्यः कैलासं शिववल्लभम्
ત્યારબાદ તે દેવીને ફરી પ્રણામ કરીને તે મુનિઓ અને દેવતાઓ તરત જ પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ—શિવપ્રિય કૈલાસ—તરફ ગયા।
Verse 34
सावित्रीसहितश्चाहं सह लक्ष्म्या मुदान्वितः । वासुदेवोपि भगवाञ्जगामाथ हरांतिकम्
સાવિત્રી સાથે હું પણ, લક્ષ્મી સહિત આનંદથી પરિપૂર્ણ થઈ, હરનાં સાન્નિધ્યે ગયો; અને ભગવાન વાસુદેવ પણ શિવધામ તરફ પ્રસ્થાન કર્યા।
Verse 35
गत्वा तत्र प्रभुं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सुसंभ्रमाः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः करौ बद्ध्वा विनम्रकाः
ત્યાં જઈ પ્રભુના દર્શન કરીને તેઓ ભક્તિભયથી ગાઢ પ્રણામ કર્યા. હાથ જોડીને વિનમ્ર બની, વિવિધ સ્તોત્રોથી તેમની સ્તુતિ કરી।
Verse 36
देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं यत एतच्चराचरम् । पुरुषाय महेशाय परेशाय महात्मने
દેવોએ કહ્યું—હે ભગવન્! તમને નમસ્કાર; આપમાંથી જ આ સમગ્ર ચરાચર જગત ઉત્પન્ન થાય છે. પરમ પુરુષ, મહેશ, પરેશ, મહાત્માને નમઃ।
Verse 37
आदिबीजाय सर्वेषां चिद्रूपाय पराय च । ब्रह्मणे निर्विकाराय प्रकृतेः पुरुषस्य च
સર્વનો આદિબીજ, ચિદ્રૂપ અને પરમ સ્વરૂપને નમસ્કાર; તે નિર્વિકાર બ્રહ્મને નમઃ, જે પ્રકૃતિ અને પુરુષ—બન્ને થી પરે છે।
Verse 38
य इदं प्रतिपंच्येदं येनेदं विचकास्ति हि । यस्मादिदं यतश्चेदं यस्येदं त्वं च यत्नतः
જે આ જગતને અનેક રીતે પ્રગટ કરે છે, જેના દ્વારા આ જગત પ્રકાશે છે; જેમાંથી આ ઉત્પન્ન થાય છે અને જેમાંથી જ પ્રવાહિત થાય છે; જેનું આ બધું છે—અને તું પણ—તે તત્ત્વને પ્રયત્નપૂર્વક જાણ।
Verse 39
योस्मात्परस्माच्च परो निर्विकारी महाप्रभुः । ईक्षते यस्स्वात्मनीदं तं नताः स्म स्वयंभुवम्
જે સર્વોચ્ચથી પણ પરે પરમ છે, નિર્વિકાર મહાપ્રભુ છે, અને જે પોતાના આત્મામાં જ આ સમગ્ર જગતને જુએ છે—તે સ્વયંભૂ પ્રભુને અમે નમીએ છીએ।
Verse 40
अविद्धदृक् परः साक्षी सर्वात्मा ऽनेकरूपधृक् । आत्मभूतः परब्रह्म तपंतं शरणं गताः
તે અવిద્યા રહિત દ્રષ્ટા, પરમ સાક્ષી, સર્વનો અંતરાત્મા અને અનેક રૂપ ધારણ કરનાર છે. તે જ આત્મસ્વરૂપ પરબ્રહ્મ; તેથી તપમાં લીન તે પ્રભુની શરણ તેઓ ગયા।
Verse 41
न यस्य देवा ऋषयः सिद्धाश्च न विदुः पदम् । कः पुनर्जंतुरपरो ज्ञातुमर्हति वेदितुम्
જેનાં પરમ પદને દેવો, ઋષિઓ અને સિદ્ધો પણ જાણતા નથી—તો પછી કોઈ અન્ય સામાન્ય જીવ તેને જાણવા કે પૂર્ણ રીતે સમજવા કેવી રીતે યોગ્ય થાય?
Verse 42
दिदृक्षवो यस्य पदं मुक्तसंगास्सुसाधवः । चरितं सुगतिर्नस्त्वं सलोकव्रतमव्रणम्
સંસારસંગથી મુક્ત શુભ સાધુઓ તેમના પરમ પદના દર્શનની ઇચ્છા રાખે છે. અમારા માટે તેમનું પાવન ચરિત્ર જ સુગતિનો માર્ગ છે; તે નિર્મળ વ્રત છે, જે સાલોક્ય આપે છે।
Verse 43
त्वज्जन्मादिविकारा नो विद्यंते केपि दुःखदा । तथापि मायया त्वं हि गृह्णासि कृपया च तान्
તમામાં જન્મ વગેરે કોઈ વિકારો નથી—દુઃખદાયક એવું કશું જ નથી. છતાં પોતાની માયાથી તમે જ તે અવસ્થાઓ ધારણ કરો છો અને કરુણાથી તેને સ્વીકારો છો।
Verse 44
तस्मै नमः परेशाय तुभ्यमाश्चर्यकर्मणे । नमो गिरां विदूराय ब्रह्मणे परमात्मने
તે પરમેશ્વરને નમસ્કાર—આશ્ચર્યકર્મવાળા તમને નમસ્કાર. વાણીથી પરે એવા બ્રહ્મ, પરમાત્માને નમસ્કાર।
Verse 45
अरूपायोरुरूपाय परायानंतशक्तये । त्रिलोकपतये सर्वसाक्षिणे सर्वगाय च
નિરાકાર છતાં બહુરૂપ પરમેશ્વરને, અનંત શક્તિ ધરાવતા પરમને; ત્રિલોકપતિને, સર્વસાક્ષી ચેતનાને અને સર્વવ્યાપી પ્રભુને નમસ્કાર.
Verse 46
नम आत्मप्रदीपाय निर्वाणसुखसंपदे । ज्ञानात्मने नमस्तेऽस्तु व्यापकायेश्वराय च
આત્મપ્રદીપ સ્વરૂપ તમને નમસ્કાર; નિર્વાણસુખની સંપદા તમને નમસ્કાર. જ્ઞાનાત્મા તમને નમસ્કાર; સર્વવ્યાપક ઈશ્વરને પણ નમસ્કાર.
Verse 47
नैष्कर्म्येण सुलभ्याय कैवल्यपतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च
નૈષ્કર્મ્યથી સુલભ, કૈવલ્યપતિને નમસ્કાર. હે પરમ પુરુષ, હે પરેશ, તમને નમસ્કાર; હે સર્વદાતા, તમને નમસ્કાર.
Verse 48
क्षेत्रज्ञायात्मरूपाय सर्वप्रत्ययहेतवे
ક્ષેત્રજ્ઞ અંતરસાક્ષી, આત્મસ્વરૂપ અને સર્વ પ્રત્યય-નિશ્ચયના કારણ મહેશ્વરને નમસ્કાર।
Verse 49
सर्वाध्यक्षाय महते मूलप्रकृतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च
સર્વના અધ્યક્ષ મહાન, મૂળપ્રકૃતિ, પરમ પુરુષ પરેશ્વર અને સર્વદાતા મહાદેવને નમસ્કાર।
Verse 50
त्रिनेत्रायेषुवक्त्राय सदाभासाय ते नमः । सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे निष्कारण नमोस्तु ते
ત્રિનેત્ર, ઇષુવક્ત્ર, સદા પ્રકાશમાન તને નમસ્કાર; સર્વ ઇન્દ્રિયગુણોના દ્રષ્ટા, નિષ્કારણ (સ્વયંભૂ) તને નમોસ્તુ।
Verse 51
त्रिलोककारणायाथापवर्गाय नमोनमः । अपवर्गप्रदायाशु शरणागततारिणे
ત્રિલોકના કારણસ્વરૂપ અને અપવર્ગસ્વરૂપ શિવને વારંવાર નમસ્કાર. જે ત્વરિત મોક્ષ આપે અને શરણાગતોને પાર ઉતારે, તેને નમઃ.
Verse 52
सर्वाम्नायागमानां चोदधये परमेष्ठिने । परायणाय भक्तानां गुणानां च नमोस्तु ते
હે પરમેશ્વર, સર્વ આમ્નાય-આગમોના સમુદ્રસ્વરૂપ એવા તમને નમસ્કાર. ભક્તોના પરમ આશ્રય અને સર્વ ગુણોના આધાર તમને નમઃ.
Verse 53
नमो गुणारणिच्छन्न चिदूष्माय महेश्वर । मूढदुष्प्राप्तरूपाय ज्ञानिहृद्वासिने सदा
હે મહેશ્વર! ગુણરૂપ અરણિઓથી આવૃત ચૈતન્ય-ઉષ્માવાળા તમને નમસ્કાર. મૂઢોને દુર્લભ એવા તમારા સ્વરૂપને, અને જ્ઞાનીના હૃદયમાં સદા વસનાર તમને પ્રણામ.
Verse 54
पशुपाशविमोक्षाय भक्तसन्मुक्तिदाय च । स्वप्रकाशाय नित्यायाऽव्ययायाजस्रसंविदे
પશુ (બંધ જીવ)ને પાશ (બંધન)માંથી મુક્ત કરનાર, ભક્તોને સન્મુક્તિ આપનાર, સ્વપ્રકાશ, નિત્ય, અવ્યય અને અવિરત સંવિદ્-સ્વરૂપ પ્રભુને નમસ્કાર.
Verse 55
प्रत्यग्द्रष्ट्रैऽविकाराय परमैश्वर्य धारिणे । यं भजन्ति चतुर्वर्गे कामयंतीष्टसद्गतिम् । सोऽभूदकरुणस्त्वं नः प्रसन्नो भव ते नमः
અંતર્મુખ સાક્ષી, અવિકારી, પરમૈશ્વર્ય ધારણ કરનાર તમને નમસ્કાર. ધર્મ-અર્થ-કામ-મોક્ષ—આ ચતુર્વર્ગ ઇચ્છનાર લોકો ઇષ્ટ સદ્ગતિની કામના કરીને તમારું ભજન કરે છે. છતાં અમારા પ્રત્યે તમે કરુણાહીન સમા દેખાયા; પ્રસન્ન થાઓ—કૃપા કરો, તમને પ્રણામ.
Verse 56
एकांतिनः कंचनार्थं भक्ता वांछंति यस्य न । केवलं चरितं ते ते गायंति परमंगलम्
એકનિષ્ઠ ભક્તો સોનું કે સાંસારિક લાભની ઇચ્છા રાખતા નથી; તેઓ માત્ર તેના પરમ મંગલમય ચરિત્રનું જ ગાન કરે છે.
Verse 57
अक्षरं परमं ब्रह्मतमव्यक्ताकृतिं विभुम् । अध्यात्मयोगगम्यं त्वां परिपूर्णं स्तुमो वयम्
હે અક્ષર, પરમ બ્રહ્મ, અવ્યક્ત-આકૃતિ સર્વવ્યાપી પ્રભુ! અધ્યાત્મયોગથી ગમ્ય, નિત્ય પરિપૂર્ણ એવા તને અમે સ્તુતિ કરીએ છીએ.
Verse 58
अतींद्रियमनाधारं सर्वाधारमहेतुकम् । अनंतमाद्यं सूक्ष्मं त्वां प्रणमामोऽखिलेश्वरम्
હે અખિલેશ્વર! ઇન્દ્રિયાતીત, પોતે નિરાધાર છતાં સર્વાધાર, અહેતુક સ્વયંસિદ્ધ; અનંત, આદ્ય અને પરમ સૂક્ષ્મ—તને અમે પ્રણામ કરીએ છીએ.
Verse 59
हर्यादयोऽखिला देवास्तथा लोकाश्चराचराः । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः
હરી (વિષ્ણુ) વગેરે સર્વ દેવો તથા ચર-અચર સર્વ લોક—માત્ર નામ-રૂપના ભેદથી, તેની શક્તિની અતિ સૂક્ષ્મ કલામાત્રથી રચાયા છે.
Verse 60
यथार्चिषोग्नेस्सवितुर्यांति निर्यांति वासकृत् । गभस्तयस्तथायं वै प्रवाहो गौण उच्यते
જેમ અગ્નિની જ્વાળાઓ અને સૂર્યના કિરણો પવનની ગતિથી જાણે બહાર જાય અને પાછા આવે તેમ દેખાય છે, તેમ આ ‘પ્રવાહ’ પણ માત્ર ગૌણ (લક્ષણિક) અર્થમાં કહેવાયો છે; વાસ્તવમાં પરમેશ્વર શિવ અચલ જ રહે છે.
Verse 61
न त्वं देवो ऽसुरो मर्त्यो न तिर्यङ् न द्विजः प्रभो । न स्त्री न षंढो न पुमान्सदसन्न च किंचन
હે પ્રભુ! તમે ન દેવ છો, ન અસુર, ન મર્ત્ય, ન તિર્યક્ પ્રાણી, ન દ્વિજ. તમે ન સ્ત્રી, ન નપુંસક, ન પુરુષ; ન સત્, ન અસત્—કોઈ ‘વસ્તુ’રૂપે પણ નથી.
Verse 62
निषेधशेषस्सर्वं त्वं विश्वकृद्विश्व पालकः । विश्वलयकृद्विश्वात्मा प्रणतास्स्मस्तमीश्वरम्
સર્વનું નિષેધ થયા પછી જે શેષ રહે છે તે સર્વ તમે જ છો. તમે વિશ્વના કર્તા, પાલક, લયકર્તા અને વિશ્વાત્મા છો. હે પરમ ઈશ્વર, અમે તમને પ્રણામ કરીએ છીએ.
Verse 63
योगरंधितकर्माणो यं प्रपश्यन्ति योगिनः । योगसंभाविते चित्ते योगेशं त्वां नता वयम्
યોગ દ્વારા કર્મપ્રવૃત્તિ રોકી, યોગીઓ જેમનું પ્રત્યક્ષ દર્શન કરે છે—યોગભાવનાથી શુદ્ધ અને સ્થિર ચિત્તમાં—હે યોગેશ્વર, અમે તમને નમન કરીએ છીએ.
Verse 64
नमोस्तु तेऽसह्यवेग शक्तित्रय त्रयीमय । नमः प्रसन्नपालाय नमस्ते भूरिशक्तये
હે અસહ્ય વેગવાળા! તમને નમસ્કાર. તમે ત્રિશક્તિસ્વરૂપ અને વેદત્રયીના સાર છો. પ્રસન્નપણે પાલન કરનાર પ્રભુને નમસ્કાર; હે અપાર શક્તિવાળા, તમને નમસ્કાર.
Verse 65
कदिंद्रियाणां दुर्गेशानवाप्य परवर्त्मने । भक्तोद्धाररतायाथ नमस्ते गूढवर्चसे
ઇન્દ્રિયો દ્વારા જેને પામવું દુર્લભ છે, જે દુર્ગોના ઈશ્વર છે, અન્ય માર્ગે અપ્રાપ્ય છે—તથાપિ ભક્તોના ઉદ્ધારમાં સદા રત—હે ગુઢ તેજવાળા, તમને નમસ્કાર.
Verse 66
यच्छक्त्याहं धियात्मानं हंत वेद न मूढधी । तं दुरत्ययमाहात्म्यं त्वां नतः स्मो महाप्रभुम्
જે શક્તિથી અને જે બુદ્ધિથી હું આત્મતત્ત્વ જાણવામાં સમર્થ છું, હું મૂઢબુદ્ધિ નથી; છતાં તમારી મહિમા દુર્લંઘ્ય અને અગમ્ય છે. તેથી, હે મહાપ્રભુ, અમે તમને પ્રણામ કરીએ છીએ.
Verse 67
ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महादेवं सर्वे विष्ण्वादिकास्सुराः । तूष्णीमासन्प्रभोरग्रे सद्भक्तिनतकंधराः
બ્રહ્માએ કહ્યું: આ રીતે મહાદેવની સ્તુતિ કરીને, વિષ્ણુ આદિ સર્વ દેવો પ્રભુના સમક્ષ મૌન રહ્યા; અને સચ્ચી ભક્તિથી તેમની ગળા નમી ગઈ.
Frequently Asked Questions
Brahmā’s encounter with Satī in Dakṣa’s house and his benediction that her destined husband is the omniscient Jagadīśvara (Śiva implied), framed alongside Dakṣa’s honoring of the sages.
It signals that Satī’s outward conformity to social etiquette is a mode of divine play: she participates in worldly forms while directing the narrative toward a higher metaphysical truth (Śiva as supreme spouse and lord).
Her embodied beauty is linked to tapas (austerity) and inner spiritual potency, indicating that her physical form expresses ascetic radiance and divine intentionality rather than mere worldly attractiveness.