गोत्र-प्रवर-प्रश्नः तथा तिथ्यादि-कीर्तनं (Gotra–Pravara Inquiry and Proclamation of Auspicious Time)
અધ્યાય 48માં લગ્નવિધિનો એક ઔપચારિક પ્રસંગ વર્ણવાયો છે. ગર્ગાચાર્યની પ્રેરણાથી હિમવાન અને મેના કન્યાદાન માટે તૈયાર થાય છે; મેના આભૂષણોથી શોભિત થઈ સુવર્ણકલશ ધારણ કરીને પ્રગટ થાય છે. પર્વતરાજ હિમવાન ગૃહપુરોહિતો સાથે વરને પાદ્યાદિ સત્કારથી આવકારે છે અને વસ્ત્ર, ચંદન તથા આભરણોથી સન્માન કરે છે. પછી તે પંચાંગવિદ્યા જાણનારા બ્રાહ્મણોને તિથિ વગેરે શુભલક્ષણોની ઘોષણા કરવા વિનંતી કરે છે; તેઓ આનંદથી ઉચ્ચારે છે. ત્યારબાદ શંભુની અંતઃપ્રેરણાથી હિમાચલ શિવને ગોત્ર, પ્રવર, વંશ, નામ, વેદ અને શાખા પૂછે છે; સર્વાતીત સ્વરૂપ શિવ મૌન રહે છે, દેવ-ઋષિઓ આશ્ચર્ય પામે છે. ત્યારે શિવપ્રેરિત વીણાવાદક બ્રહ્મવિદ નારદ આવી શિવનું અગોત્ર-અપ્રવર પરતત્ત્વ પ્રગટ કરે છે અને સામાજિક વિધિની મર્યાદા પણ જાળવે છે.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्य्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्या दातुं प्रचक्रमे
બ્રહ્માએ કહ્યું—એ જ સમયે ત્યાં પૂજ્ય ગર્ગાચાર્યની પ્રેરણાથી હિમવાન મેનાની સાથે મળીને પોતાની કન્યાનું વિવાહાર્થે કન્યાદાન કરવાની તૈયારી શરૂ કરી।
Verse 2
हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धांगमाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा वस्त्राभरणभूषिता
સુવર્ણ કલશ લઈને મહાભાગ્યા મેના હિમાલયના પાર्श્વનો આશ્રય લઈને ઊભી રહી; તે શુભલક્ષણયુક્ત, વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી અલંકૃત હતી।
Verse 3
पाद्यादिभिस्ततः शैलः प्रहृष्टः स्वपुरोहितः । तं वंरं वरयामास वस्त्रचंदनभूषणैः
પછી આનંદિત શૈલરાજ (હિમાલય) પોતાના પુરોહિત સાથે પાદ્ય વગેરે દ્વારા સત્કાર કરીને, તે શ્રેષ્ઠ વરને વસ્ત્ર, ચંદન અને આભૂષણોથી સમર્ચન કર્યું।
Verse 4
ततो हिमाद्रिणा प्रोक्ता द्विजास्तिथ्यादिकीर्तने । प्रयोगो भण्यतां तावदस्मिन्समय आगते
ત્યારે હિમાલયે બ્રાહ્મણ અતિથિ-સત્કાર અને સંબંધિત ધર્મોની પ્રશંસા કરીને કહ્યું—“હવે આ અવસર આવ્યો છે; તેની યોગ્ય વિધિ વર્ણવવામાં આવે.”
Verse 5
तथेति चोक्त्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः । तिथ्यादिकीर्तनं चक्रुः प्रीत्या परमनिर्वृताः
“તથાસ્તુ” કહીને, કાળજ્ઞાનમાં નિપુણ એવા તે સર્વ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ પ્રેમથી અને પરમ તૃપ્તિથી ભરાઈ, તિથિ વગેરેનું આનંદપૂર્વક કીર્તન કર્યું.
Verse 6
ततो हिमाचलः प्रीत्या शम्भुना प्रेरितो हृदा । सूती कृतः परेशेन विहसञ्शम्भुमब्रवीत्
ત્યારે હિમાચલ અતિ પ્રસન્ન થયો; હૃદયમાં શંભુની પ્રેરણાથી પ્રેરિત થઈ પરમેશ્વરે તેને વક્તા નિમ્યો. તે હસતાં હસતાં શંભુને સંબોધ્યો.
Verse 7
स्वगोत्रं कथ्यतां शम्भो प्रवरश्च कुलं तथा । नाम वेदं तथा शाखां मा कार्षीत्समयात्ययम्
હે શંભો! આપનું સ્વગોત્ર, પ્રવર અને કુલ કહો; તેમજ આપનું નામ, વેદ અને વેદશાખા પણ જણાવો. યોગ્ય સમયથી વિલંબ ન કરશો.
Verse 8
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य हिमाद्रेश्शङ्करस्तदा । सुमुखाविमुखः सद्योऽप्यशोच्यः शोच्यतां गतः
બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના વચનો સાંભળીને હિમાલય પર રહેલા શંકર તત્ક્ષણે સુમુખાથી વિમુખ થયા; સ્વભાવથી અશોચ્ય હોવા છતાં ક્ષણમાં કરુણાપાત્ર, જાણે શોકગ્રસ્ત, બની ગયા.
Verse 9
एवंविधस्सुरवरैर्मुनिभिस्तदानीं गन्धर्वयक्षगणसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशोऽकार्षीस्तु हास्यमथ तत्र स नारदत्वम्
તે સમયે દેવશ્રેષ્ઠો, મુનિઓ તથા ગંધર્વ-યક્ષ અને સિદ્ધગણોએ ભગવાન મહેશને નિરુત્તર, મૌનમુખે ઊભેલા જોયા. ત્યારે તેમણે મંદ હાસ્ય કર્યું; અને એ જ ક્ષણે નારદ નારદત્વમાં પ્રતિષ્ઠિત થયા.
Verse 10
वीणामवादयस्त्वं हि ब्रह्मविज्ञोऽथ नारद । शिवेन प्रेरितस्तत्र मनसा शम्भुमानसः
હે બ્રહ્મવિજ્ઞ નારદ! ત્યાં તમે વીણા વગાડવા લાગ્યા—સ્વયં શિવની પ્રેરણાથી, અને મનને શંભુમાં લીન કરીને.
Verse 11
तदा निवारितो धीमान्पर्वतेन्द्रेण वै हठात् । विष्णुना च मया देवैर्मुनिभिश्चाखिलैस्तथा
ત્યારે તે ધીમાનને પર્વતેન્દ્રએ હઠપૂર્વક રોકી દીધો; તેમજ વિષ્ણુએ, મેં, દેવોએ અને સર્વ મુનિઓએ પણ તેને અટકાવ્યો.
Verse 12
न निवृत्तोऽभवस्त्वं हि स यदा शङ्करेच्छया । इति प्रोक्तोऽद्रिणा तर्हि वीणां मा वादयाधुना
નિશ્ચયે, તે સમયે તું પાછો ફર્યો નહોતો, કારણ કે તે શંકરની ઇચ્છાથી જ હતું. પર્વતરાજ (હિમાલય) એમ કહ્યા પછી તેણે કહ્યું—“હવે વીણા ન વગાડ.”
Verse 13
सुनिषिद्धो हठात्तेन देवर्षे त्वं यदा बुध । प्रत्यवोचो गिरीशं तं सुसंस्मृत्य महेश्वरम्
હે દેવર્ષિ, હે બુદ્ધિમાન! જ્યારે તેણે હઠપૂર્વક તને કડક રીતે રોક્યો, ત્યારે તું મહેશ્વર ગિરીશ મહાદેવને સ્મરીને ઉત્તર આપ્યો.
Verse 14
नारद उवाच । त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि च किञ्चन । वाच्ये महेशविषयेऽतीवासि त्वं बहिर्मुखः
નારદ બોલ્યા—“તું ખરેખર મોહમાં પડ્યો છે અને કશું જ જાણતો નથી. મહેશ વિષયે જે કહેવું યોગ્ય છે, તેમાં તું અત્યંત બહિર્મુખ છે.”
Verse 15
त्वया पृष्ठो हरस्साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति । समयेऽस्मिंस्तदत्यन्तमुपहासकरं वचः
તમે સાક્ષાત્ હરાને તેમના પોતાના ગોત્ર-વૃત્તાંત વિષે પૂછ્યું છે; આ સમયે એવા શબ્દો અત્યંત ઉપહાસજનક—માત્ર રમૂજ માટે યોગ્ય છે.
Verse 16
अस्य गोत्रं कुलं नाम नैव जानन्ति पर्वत । विष्णुब्रह्मादयोऽपीह परेषां का कथा स्मृता
હે પર્વતરાજ, તેના ગોત્ર, કુલ અને નામ પણ કોઈ જાણતું નથી. અહીં વિષ્ણુ, બ્રહ્મા વગેરે પણ જાણતા નથી—તો અન્યની શું વાત કરવી?
Verse 17
यस्यैकदिवसे शैल ब्रह्मकोटिर्लयं गता । स एव शङ्करस्तेद्य दृष्टः कालीतपोबलात
હે શૈલ! જેના એક જ દિવસે બ્રહ્માઓની કરોડો લય પામે છે—એ જ શંકર કાળી-તપોબળથી આજે તને દર્શન આપ્યો છે।
Verse 18
अरूपोऽयं परब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः । निराकारो निर्विकारो मायाधीशः परात्परः
આ અરূপ પરબ્રહ્મ છે—નિર્ગુણ, પ્રકૃતિથી પર. નિરાકાર, નિર્વિકાર, માયાધીશ, પરાત્પર।
Verse 19
अगोत्रकुलनामा हि स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः । तदिच्छया हि सगुणस्सुतनुर्बहुनामभृत्
તેમને કોઈ સ્થિર ગોત્ર, કુલ કે સીમિત નામ નથી; તેઓ સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર અને ભક્તવત્સલ છે. છતાં પોતાની ઇચ્છાથી સગુણ બની સુંદર દેહ ધારણ કરે છે અને અનેક નામો ધારણ કરે છે।
Verse 20
सुगोत्री गोत्रहीनश्च कुलहीनः कुलीनकः । पार्वतीतपसा सोऽद्य जामाता ते न संशयः
તે સુગોત્રી પણ છે અને ગોત્રહીન પણ; કુલહીન હોવા છતાં કુલીન છે. પાર્વતીના તપોબળથી એ જ આજે તારો જમાઈ બન્યો છે—શંકા નથી।
Verse 21
लीलाविहारिणा तेन मोहितं च चराचरम् । नो जानाति शिवं कोऽपि प्राज्ञोऽपि गिरिसत्तम
હે ગિરિશ્રેષ્ઠ, તે લીલા-વિહાર કરનાર પ્રભુ દ્વારા ચરાચર સર્વ જગત મોહિત થયું છે; તેથી પ્રાજ્ઞ ગણાતો પણ કોઈ શિવને યથાર્થ રીતે જાણતો નથી.
Verse 22
लिंगाकृतेर्महेशस्य केन दृष्टं न मस्तकम् । विष्णुर्गत्वा हि पातालं तदेनं नापविस्मितः
લિંગરૂપે પ્રગટ થયેલા મહેશ્વરના મસ્તક (ઉપરની સીમા) કોણે જોયું છે? વિષ્ણુ પણ પાતાળ સુધી શોધવા ગયો, છતાં તે તત્ત્વનો પાર ન પામ્યો અને અંત ન જાણી શક્યો।
Verse 23
किंबहूक्त्या नगश्रेष्ठ शिवमाया दुरत्यया । तदधीनास्त्रयो लोका हरिब्रह्मादयोपि च
વધારે શું કહું, હે પર્વતશ્રેષ્ઠ! શિવની માયા અતિક્રમ કરવી દુષ્કર છે. ત્રણેય લોક તેના અધિન છે—વિષ્ણુ, બ્રહ્મા વગેરે પણ।
Verse 24
तस्मात्त्वया शिवा तात सुविचार्य प्रयत्नतः । न कर्तव्यो विमर्शोऽत्र त्वेवंविधवरे मनाक्
અતએવ, પ્રિય પુત્ર, શિવા (પાર્વતી) વિષે પૂર્ણ પ્રયત્નથી સુવિચાર કર. આ વિષયમાં રત્તીભર પણ શંકા કે દ્વિધા ન રાખ; તું આ સંયોગ માટે યોગ્ય વર છે।
Verse 25
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा त्वं मुने ज्ञानी शिवेच्छाकार्यकारकः । प्रत्यवोचः पुनस्तं वै शैलेद्रं हर्षयन्गिरा
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુનિ! તું જ્ઞાની છે અને શિવઇચ્છાના કાર્યને સિદ્ધ કરનાર છે. એમ કહીને તું ફરી તે શૈલેન્દ્રને ઉત્તર આપ્યો અને વાણીથી તેને હર્ષિત કર્યો।
Verse 26
नारद उवाच । शृणु तात महाशैल शिवाजनक मद्वचः । तच्छ्रुत्वा तनयां देवीं देहि त्वं शंकराय हि
નારદ બોલ્યા—હે તાત મહાશૈલ, હે શિવાજનક, મારી વાત સાંભળો. આ સાંભળી તમારી દિવ્ય પુત્રીને નિશ્ચયે શંકરને વિવાહ માટે આપો.
Verse 27
सगुणस्य महेशस्य लीलया रूप धारिणः । गोत्रं कुलं विजानीहि नादमेव हि केवलम्
જાણી લો—સગુણ મહેશ જે લીલાથી રૂપ ધારણ કરે છે, તેમનું ગોત્ર-કુળ કંઈ નથી; તેમનું તત્ત્વ તો માત્ર નાદ જ છે.
Verse 28
शिवो नादमयः सत्त्यं नादश्शिवमयस्तथा । उभयोरन्तरं नास्ति नादस्य च शिवस्य च
સત્ય છે કે શિવ નાદમય છે અને નાદ પણ શિવમય છે. નાદ અને શિવ—બન્નેમાં કોઈ ભેદ નથી, કોઈ અંતર નથી.
Verse 29
सृष्टौ प्रथमजत्वाद्धि लीलासगुणरूपिणः । शिवान्नादस्य शैलेन्द्र सर्वोत्कृष्टस्ततस्स हि
હે શૈલેન્દ્ર, સૃષ્ટિમાં પ્રથમ ઉત્પન્ન થયેલ હોવાથી, શિવના લીલાસગुण રૂપનું આ નાદ સર્વોત્કૃષ્ટ ગણાયું છે.
Verse 30
अतो हि वादिता वीणा प्रेरितेन मयाद्य वै । सर्वेश्वरेण मनसा शङ्करेण हिमालय
અતઃ હે હિમાલય! આજે આ વીણા મેં વગાડી છે; સર્વેશ્વર શંકરની દિવ્ય ઇચ્છાથી મારું મન પ્રેરિત થયું છે।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा तव मुने वचस्तत्तु गिरिश्वरः । हिमाद्रिस्तोषमापन्नो गतविस्मयमानसः
બ્રહ્માએ કહ્યું—હે મુને! તારા વચનો સાંભળી ગિરીશ્વર (શિવ) અને હિમાદ્રિ બંને પ્રસન્ન થયા; તેમના મનમાંથી વિસ્મય દૂર થયો.
Verse 32
अथ विष्णुप्रभृतयस्सुराश्च मुनयस्तथा । साधुसाध्विति ते सर्वे प्रोचुर्विगतविस्मयाः
ત્યારે વિષ્ણુ વગેરે દેવગણ અને મુનિઓ—સર્વે વિસ્મયરહિત થઈ—એકસાથે બોલ્યા, “સાધુ! સાધુ!”
Verse 33
महेश्वरस्य गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । सविस्मया महामोदान्विताः प्रोचुः परस्परम्
મહેશ્વરના ગાંભીર્યને જાણી સર્વે વિવેકીજન આશ્ચર્ય અને મહાન આનંદથી ભરાઈ પરસ્પર બોલવા લાગ્યા.
Verse 34
यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परतरो निजबोधरूपः । शर्वः स्वतन्त्रगतिकृत्परभावगम्यस्सोऽसौ त्रिलोकपतिरद्य च नस्सुदृष्टः
જેનાં આદેશથી આ વિશાળ જગત ઉત્પન્ન થયું—જે પરમથી પણ પરે, સ્વપ્રકાશ ચૈતન્યસ્વરૂપ છે—એ શર્વ, જે પૂર્ણ સ્વાતંત્ર્યથી વિહરે છે અને માત્ર પરમ આંતરિક બોધથી જ ગમ્ય છે; એ ત્રિલોકપતિ આજે કૃપાથી અમને દર્શન થયો.
Verse 35
अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवन्तं नगेश्वरम्
ત્યારે મેરુ વગેરે શ્રેષ્ઠ પર્વતો આશ્ચર્યભર્યા ઉત્કંઠાથી ઉદ્ભ્રાંત થઈ, એકસ્વરે પર્વતરાજ હિમવાનને સંબોધી બોલ્યા.
Verse 36
पर्वता ऊचुः । कन्यादाने स्थीयतां चाद्य शैलनाथोक्त्या किं कार्यनाशस्तवेव । सत्यं ब्रूमो नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मात्कन्या दीयतामीश्वराय
પર્વતોએ કહ્યું—“આજે કન્યાદાનનો વિધિ થવા દો. શૈલનાથે એમ કહ્યું તેથી તારો કયો હેતુ નષ્ટ થાય? અમે સત્ય કહીએ છીએ—અહીં વધુ વિચારની જરૂર નથી; તેથી કન્યાને ઈશ્વર (શિવ) ને અર્પણ કરો.”
Verse 37
ब्रह्मो वाच । तच्छुत्वा वचनं तेषां सुहृदां स हिमालयः । स्वकन्यादानमकरोच्छिवाय विधिनोदितः
બ્રહ્માએ કહ્યું—સુહૃદ મિત્રોના વચન સાંભળી હિમાલયે, વિધિ મુજબ પ્રેરિત થઈ, શિવને પોતાની કન્યાનું દાન વિવાહાર્થે કર્યું।
Verse 38
इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर । भार्यार्थे परिगृह्णीष्व प्रसीद सकलेश्वर
હે પરમેશ્વર! આ કન્યાને હું તમને અર્પણ કરું છું; પત્નીરૂપે સ્વીકારો, હે સકલેશ્વર, પ્રસન્ન થાઓ।
Verse 39
तस्मै रुद्राय महते मंत्रेणानेन दत्तवान् । हिमाचलो निजां कन्यां पार्वतीं त्रिजगत्प्रसूम्
પછી હિમાચલે આ જ પવિત્ર મંત્ર દ્વારા, ત્રિજગતની જનની પાર્વતી નામની પોતાની કન્યાને મહારુદ્રને અર્પણ કરી।
Verse 40
इत्थं शिवाकरं शैलं शिवहस्तेनिधाय च । मुमोदातीव मनसि तीर्णकाममहार्णवः
આ રીતે શિવના હાથે શિવસ્પર્શથી મંગલમય થયેલા તે પર્વતને સ્થાપી, તે હૃદયમાં અત્યંત આનંદિત થયો—જાણે કામરૂપ મહાસાગર પાર કર્યો હોય।
Verse 41
वेदमंत्रेण गिरिशो गिरिजाकरपङ्कजम् । जग्राह स्वकरेणाशु प्रसन्नः परमेश्वरः
પ્રસન્ન થઈને પરમેશ્વર ગિરિશે વેદમંત્રોના ઉચ્ચારણ સાથે ગિરિજાના કર-કમળને પોતાના હાથમાં લીધું.
Verse 42
क्षितिं संस्पृश्य कामस्य कोदादिति मनुं मुने । पपाठ शङ्करः प्रीत्या दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्
હે મુને, ધરતીને સ્પર્શ કરીને શંકરે પ્રસન્નતાથી કામ-સંબંધિત ‘કોદા…’થી આરંભ થતો મંત્ર જપ્યો અને સાથે લૌકિક ગતિ પણ દર્શાવી।
Verse 43
महोत्सवो महानासीत्सर्वत्र प्रमुदावहः । बभूव जयसंरावो दिवि भूम्यन्तरिक्षके
એક મહાન મહોત્સવ થયો, જે સર્વત્ર આનંદ લાવનાર હતો. સ્વર્ગમાં, ધરતી પર અને અંતરિક્ષમાં સર્વત્ર જયઘોષ ગુંજ્યો।
Verse 44
साधुशब्दं नमः शब्दं चक्रुस्सर्वेऽति हर्षिताः । गंधर्वास्सुजगुः प्रीत्या ननृतुश्चाप्सरोगणाः
અતિ હર્ષિત થઈ સૌએ ‘સાધુ!’ અને ‘નમઃ!’ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા. ગંધર્વોએ પ્રીતિથી મધુર ગાન કર્યું અને અપ્સરાઓના ગણ નૃત્ય કરવા લાગ્યા।
Verse 45
हिमाचलस्य पौरा हि मुमुदु श्चाति चेतसि । मंगलं महदासीद्वै महोत्सवपुरस्सरम्
હિમાચલના નગરવાસીઓ ખરેખર હૃદયમાં અત્યંત આનંદિત થયા. તે મહોત્સવના પૂર્વસૂચક રૂપે ત્યાં મહામંગલ પ્રગટ થયું।
Verse 46
अहं विष्णुश्च शक्रश्च निर्जरा मुनयोऽखिलाः । हर्षिता ह्यभवंश्चाति प्रफुल्लवदनाम्बुजाः
હું, વિષ્ણુ અને શક્ર (ઇન્દ્ર), તેમજ અમર દેવગણ અને સર્વ મુનિઓ—સર્વે હર્ષિત થઈ ગયા; આનંદથી અમારા કમળસમાન મુખો પૂર્ણ રીતે ખીલી ઊઠ્યા.
Verse 47
अथ शैलवरस्सोदात्सुप्रसन्नो हिमाचलः । शिवाय कन्यादानस्य साङ्गतां सुयथोचिताम्
ત્યારે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ હિમાચલ અતિ પ્રસન્ન થયો અને શિવને કન્યાદાન કરવા માટે યથોચિત રીતે સाङ્ગપૂર્ણ સર્વ વ્યવસ્થાઓ કરી।
Verse 48
ततो वन्धुजनास्तस्य शिवां सम्पूज्य भक्तितः । ददुश्शिवाय सद्द्रव्यं नानाविधिविधानतः
પછી તેના બંધુજનોએ ભક્તિપૂર્વક શિવા (પાર્વતી)ની સમ્પૂજા કરી અને નાનાવિધ વિધાન મુજબ શિવને ઉત્તમ દ્રવ્ય તથા શુભ ઉપહાર અર્પણ કર્યા।
Verse 49
हिमालयस्तुष्टमनाः पार्वतीशि वप्रीतये । नानाविधानि द्रव्याणि ददौ तत्र मुनीश्वर
હે મુનીશ્વર! હિમાલય આનંદિત મનથી પાર્વતી અને શિવની પ્રીતિ માટે ત્યાં નાનાવિધ કિંમતી દ્રવ્યો અર્પણ કરવા લાગ્યો।
Verse 50
कौतुकानि ददौ तस्मै रत्नानि विविधानि च । चारुरत्नविकाराणि पात्राणि विविधानि च
તેણે તેને શુભ મંગલદાયક ભેટો અને નાનાવિધ રત્નો આપ્યાં; તેમજ સુંદર રત્નકૃત વિવિધ પાત્રો પણ અર્પણ કર્યા.
Verse 51
गवां लक्षं हयानां च सज्जितानां शतं तथा । दासीनामनुरक्तानां लक्षं सद्द्रव्यभूषितम्
એક લાખ ગાયો, તેમજ સુસજ્જિત સો ઘોડા; અને ઉત્તમ ધન-આભૂષણોથી વિભૂષિત, અનુરક્ત દાસીઓનો પણ એક લાખ—(દાનરૂપે) અર્પિત થયો।
Verse 52
नागानां शतलक्षं हि रथानां च तथा मुने । सुवर्णजटितानां च रत्नसारविनिर्मितम्
હે મુને! ખરેખર એક લાખ હાથીઓ, અને તેમ જ રથો પણ—સુવર્ણથી જડિત અને શ્રેષ્ઠ રત્નસારમાંથી નિર્મિત હતા।
Verse 53
इत्थं हिमालयो दत्त्वा स्वसुतां गिरिजां शिवाम् । शिवाय परमेशाय विधिनाऽऽप कृतार्थताम्
આ રીતે હિમાલયે વિધિપૂર્વક પોતાની પુત્રી ગિરિજા-શિવાને પરમેશ્વર શિવને અર્પણ કરીને કૃતાર્થતા પ્રાપ્ત કરી।
Verse 54
अथ शैलवरो माध्यंदिनोक्तस्तोत्रतो मुदा । तुष्टाव परमेशानं सद्गिरा सुकृताञ्जलिः
પછી શૈલવરે આનંદપૂર્વક મધ્યાહ્ને વિહિત સ્તોત્રથી પરમેશાનની સ્તુતિ કરી; સત્ય વાણીથી અને સુશોભિત અંજલિ જોડીને વંદન કર્યું।
Verse 55
ततो वेदविदा तेनाज्ञप्ता मुनिगणास्तदा । शिरोऽभिषेकं चक्रुस्ते शिवायाः परमोत्सवाः
પછી વેદવિદ તેનાં આદેશથી મુનિગણોએ તે સમયે શિવા (પાર્વતી)નું શિરોઽભિષેક કર્યું અને તેને પરમ મંગલ ઉત્સવ તરીકે ઉજવ્યું।
Verse 56
देवाभिधानमुच्चार्य्य पर्य्यक्षणविधिं व्यधुः । महोत्सवस्तदा चासीन्महानन्दकरो मुने
દિવ્ય નામો ઉચ્ચારીને તેમણે પ્રદક્ષિણાની વિધિ કરી. ત્યારબાદ, હે મુને, મહાન આનંદ કરાવતો મહોત્સવ થયો।
Frequently Asked Questions
The formal wedding-preparatory sequence where Himavān initiates ritual hospitality and requests auspicious calendrical declarations, followed by the pivotal gotra–pravara inquiry directed at Śiva, leading to Śiva’s silence and the narrative setup for Nārada’s intervention.
It signals Śiva’s supra-social, supra-genealogical nature: the Absolute cannot be reduced to lineage markers, yet enters ritual society by līlā. The tension teaches that dharmic forms are honored, but the divine reality exceeds them.
Śiva as Mahēśa beyond classification; Himavān as dharmic householder-father enforcing ritual norms; brāhmaṇas as custodians of time-ritual knowledge; and Nārada as divinely prompted mediator who converts social protocol into theological disclosure.