Rig Veda 9.82.3: Mandala 9, Sukta 82, Mantra 3

Sukta 9.82

Rishi: Ascribed in the Soma Pavamāna corpus to seers of the Pavāmāna tradition (exact rishi for 9.82 uncertain in this excerpt).

Devata: Soma Pavāmāna with supporting cosmic powers (Parjanya, Waters) as functional imagery.

Chandas: Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).

Samhita Patha (Devanagari)

पर्जन्यः पिता महिषस्य पर्णिनो नाभा पृथिव्या गिरिषु क्षयं दधे । स्वसार आपो अभि गा उतासरन्त्सं ग्रावभिर्नसते वीते अध्वरे ॥

Transliteration

parjányāḥ pitā mahiṣásya párṇino nā́bhā pṛthivyā́ gíriṣu kṣáyaṃ dadhé | svásāra ā́po abhí gā́ utā́sarant sáṃ grā́vabhir nasate vīté adhvaré ||

Translation

પર્જન્ય પિતા સમ, મહિષ (પ્રબળ) માટે પૃથ્વીના નાભિમાં—ગિરિઓના ઊંચાણોમાં—નિવાસ સ્થાપે છે. અને સ્વસા (બહેન) આપઃ પ્રકાશ-કિરણો/ગૌઓ તરફ વહે છે. ગ્રાવ (પિષણ-પથ્થરો) સાથે તેઓ એકત્ર થાય છે, વિસ્તૃત અધ્વર (યજ્ઞ)માં—શક્તિઓનું સંગમ, જેથી આનંદ જન્મે અને તૈયાર થાય.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पर्जन्यः: Parjanya (rain-god)
• पर्जन्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पर्जन्य (प्रातिपदिक)

• पिता: father
• पिता: कर्तृ (समानााधिकरणम् पर्जन्यः) / विशेषणवत्
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• महिषस्य: of the bull/buffalo (mighty one)
• महिषस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• पर्णिनः: leafy, having foliage
• पर्णिनः: सम्बन्ध (महिषस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पर्णिन् (प्रातिपदिक)

• नाभा: with/through the navel; from the hub
• नाभा: करण
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• गिरिषु: on/in the mountains
• गिरिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)

• क्षयम्: a dwelling, abode
• क्षयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)

• दधे: has placed/established
• दधे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• स्वसारः: sisters
• स्वसारः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्वसृ (प्रातिपदिक)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ (स्वसारः इति समानााधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: (उपपद-सम्बन्धः; गमनदिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• उत: and, also
• उत: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)

• असरन्त्: flowed/ran
• असरन्त्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृ (धातु)

• सम्: together, completely
• सम्: (उपसर्गः)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• ग्रावभिः: with pressing-stones
• ग्रावभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ग्रावन् (प्रातिपदिक)

• नसते: the two approach/come near
• नसते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नस्/नश् (धातु; वैदिक) / नस् (प्रातिपदिक-आख्यात)

• वीते: in the sought/desired (rite) / in the chosen
• वीते: अधिकरण (विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: वीत (कृदन्त; √वा/वी ‘to weave/strive’ > ‘invited/desired’ वैदिक प्रयोगः)

• अध्वरे: in the sacrifice
• अध्वरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)