Rig Veda 9.68.9: Mandala 9, Sukta 68, Mantra 9

Sukta 9.68

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अयं दिव इयर्ति विश्वमा रजः सोमः पुनानः कलशेषु सीदति । अद्भिर्गोभिर्मृज्यते अद्रिभिः सुतः पुनान इन्दुर्वरिवो विदत्प्रियम् ॥

Transliteration

ayáṃ divá iyarti víśvam ā́ rájaḥ sómaḥ punānáḥ kalaśéṣu sīdati | adbhír góbhiḥ mṛ́jyate ádribhiḥ sutáḥ punāná índur várivo vidat priyám ||

Translation

આ સોમ દ્યૌમાંથી સર્વ રજસ્—સમસ્ત અવકાશોને ગતિમાં મૂકે છે; સ્વયં પવિત્ર થતો તે કલશોમાં આસન ગ્રહણ કરે છે. જળો અને ગો-કિરણો વડે તે માર્જિત થાય છે; અદ્રિ (પથ્થરો) વડે પીડિત, પવિત્ર ઇન્દુ વિશાળ અવકાશ અને પ્રિય તત્ત્વ—આત્માની સંમતિભર્યો આનંદ—પ્રાપ્ત કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दिवः: from heaven / of heaven
• दिवः: अपादान (उत्पत्तिस्थान/उद्गम)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘heaven, sky’)

• ईयर्ति: sets in motion / drives
• ईयर्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईर् (ईरयति/ईयर्ति) ‘to set in motion, raise, impel’

• विश्वम्: all, the whole (everything)
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively) / Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• आ: towards, into
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• रजः: the region/space
• रजः: कर्म/अधिकरण (गत्यर्थे लक्ष्य-प्रदेश)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक) ‘space, region, atmosphere’

• सोमः: Soma
• सोमः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• पुनानः: purifying (himself), being purified
• पुनानः: कर्तृ (सोमस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: पू (धातु) → पुनान (शानच्, आत्मनेपद-प्रयोगः) ‘purifying oneself/being purified’

• कलशेषु: in the jars
• कलशेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक) ‘jar, vessel’

• सीदति: sits/settles
• सीदति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सद् (सीदति) ‘to sit down, settle’

• अद्भिः: with waters
• अद्भिः: करण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) ‘water’

• गोभिः: with cows / with (cow-)milk / with rays
• गोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) ‘cow; (ritually) milk, rays’

• मृज्यते: is cleansed / cleanses itself
• मृज्यते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मृज् (मृज्यते) ‘to wipe, cleanse, purify’

• अद्रिभिः: with pressing-stones
• अद्रिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक) ‘stone; pressing-stone’

• सुतः: pressed
• सुतः: कर्तृ (इन्दोः/सोमस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: सु (धातु) → सुत (क्त, ‘pressed’)

• पुनानः: purifying
• पुनानः: कर्तृ (इन्दोः/सोमस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: पू (धातु) → पुनान (शानच्)

• इन्दुः: the drop (Soma)
• इन्दुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक) ‘drop; Soma’

• वरिवः: favor / help / free scope
• वरिवः: कर्म
• Type: Noun
• Root: वरिवस् (प्रातिपदिक) ‘wide space; room; favor, help’

• विदत्: found/obtained
• विदत्: क्रिया
• Type: Verb (injunctive/aorist-like Vedic form) / finite form
• Root: विद् (विन्दति/विदति) ‘to find, obtain’

• प्रियम्: what is dear / the dear (thing)
• प्रियम्: कर्म (विदत् इत्यस्य) / विशेष्य
• Type: Adjective (used substantively) / Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक) ‘dear, pleasing’