Rig Veda 9.114.4: Mandala 9, Sukta 114, Mantra 4

Sukta 9.114

Rishi: Kāśyapa (hymn context).

Devata: Soma (King Soma) with Indra in refrain.

Chandas: Jagatī.

Samhita Patha (Devanagari)

यत्ते राजञ्छृतं हविस्तेन सोमाभि रक्ष नः । अरातीवा मा नस्तारीन्मो च नः किं चनाममदिन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥

Transliteration

yát te rājan śṛtáṃ hávis téna somā́bhi rakṣa naḥ | arātī-vā mā nas tārīn mó ca naḥ kíṃ canā́mamat índrā́yendo pári srava ||

Translation

હે રાજન, તારો જે શ્રુત (સિદ્ધ, તૈયાર કરેલું) હવિ છે—તેના દ્વારા, હે સોમ, અમને રક્ષા કર. વૈરભાવ (અરાતીવા) અમને વટાવી ન જાય; અને અમને કશુંય સર્વથા દબાવી ન શકે. હે ઇન્દ્રના સોમ, અમને પરિભ્રમણ કરીને વહે, અને અમામાં પ્રવેશી વહે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्: whatever / that which
• यत्: सम्बन्ध/विशेषण (यत्-तत् सम्बन्धः) — ‘हविः’ इत्यस्य विशेषणम्
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘ते हविः’
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• श्रुतम्: heard; heeded; approved
• श्रुतम्: विशेषण (हविः) / कर्मणि-भावः ‘heard/approved’
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √श्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• हविः: oblation, offering
• हविः: कर्म (रक्ष) — ‘us (with respect to) the oblation’ / विषयः
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• तेन: with that / by that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सोम: O Soma
• सोम: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• अभि: towards; over; upon
• अभि: उपपद/दिशा-सम्बन्धः (रक्ष इत्यस्य) — ‘towards/over’
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• रक्ष: protect!
• रक्ष: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रक्ष्

• नः: us / our
• नः: कर्म (रक्ष) — ‘us’
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अरा॒ती॒वा: hostile one; one with enmity
• अरा॒ती॒वा: कर्तृ (तारीत् इत्यस्य) — ‘the hostile one’
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अराति-वत् (प्रातिपदिक; अराति ‘harm/hostility’ + वत्)

• मा: do not
• मा: निषेध (तारीत्/मदत् इत्यादि क्रियाणाम्)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• नः: us
• नः: कर्म (तारीत्) — ‘us’
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• तारीत्: should overpass/overcome (us)
• तारीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √तॄ (तॄ/तॄ॑ ‘to cross over, overcome’)

• मो: and do not / nor
• मो: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: मा + उ (एन्क्लिटिक संधि-रूप)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• नः: us
• नः: कर्म (मदत्/तारीत्) — ‘us’
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• किम्: anything
• किम्: कर्म/विषय (मदत्) — ‘anything’
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चन: even
• चन: अवधारण/अपि-अर्थः
• Type: Indeclinable
• Root: चन (अव्यय; ‘even’)

• अममत्: became intoxicated / raged
• अममत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मद् (to be exhilarated, be intoxicated) → अममत्

• इन्द्राय: for Indra
• इन्द्राय: सम्प्रदान (अममत्—‘for Indra’)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• इन्दो: O Indu (Soma-drop)
• इन्दो: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)

• परि: around; forth
• परि: उपसर्ग (स्रव) — ‘around/forth’
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• स्रव: flow!
• स्रव: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्रु (to flow)