Rig Veda 8.23.3 — Mandala 8, Sukta 23, Mantra 3

Sukta 8.23

Devata: Agni/Vahni (as carrier of offering); the power of ṛc (inspired speech) as instrument

Samhita Patha (Devanagari)

येषामाबाध ऋग्मिय इषः पृक्षश्च निग्रभे । उपविदा वह्निर्विन्दते वसु ॥

Transliteration

yéṣām ā-bādhá ṛgmíya iṣáḥ pṛkṣáś ca ni-grábhē | upa-vidā́ váhniḥ vindate vásu ||

Translation

જેનામાં ઋગ્મિય (પ્રેરિત) સ્તુતિ અવરોધને ભેદી નાખે છે, અને વૃદ્ધિની શક્તિઓ (ઇષઃ) તથા પોષક પરિપૂર્ણતા (પૃક્ષશ્ચ) યોગ્ય પકડમાં (નિગ્રભે) સ્થિર રહે છે—ઉપવિદા (નિકટ-જ્ઞાન) દ્વારા વહ્નિ (અર્પણ-વાહક અગ્નિ) વಸು, સત્ય ધન/વાસ્તવિક સંપત્તિ, શોધી મેળવે છે.

Word by Word

• येषाम्: of whom / whose
• येषाम्: सम्बन्ध (Genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-

• आबाधः: oppression; assailment
• आबाधः: कर्तृ (as subject-noun)
• Type: Noun
• Root: आ-बाध् (धातु) / आबाध (प्रातिपदिक)

• ऋग्मियः: hymn-worthy; connected with the ṛc-hymn
• ऋग्मियः: कर्तृ (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: ऋग्मिय (प्रातिपदिक; from ऋच्/ऋक् ‘hymn’)

• इषः: impulses; refreshments; provisions
• इषः: कर्तृ (co-subject)
• Type: Noun
• Root: इष् (प्रातिपदिक) / इषा

• पृक्षः: strengthenings; invigorations (nourishing aids)
• पृक्षः: कर्तृ (co-subject)
• Type: Noun
• Root: पृक्ष (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• निग्रभे: in restraint; in holding-down/checking
• निग्रभे: अधिकरण (locative: ‘in/at’)
• Type: Noun
• Root: नि-ग्रह् (धातु) → निग्रभ (प्रातिपदिक)

• उपविदा: by (means of) knowledge/skill; with insight
• उपविदा: करण (instrument)
• Type: Noun
• Root: उप-विद् (धातु) / उपविद् (प्रातिपदिक)

• वह्निः: the bearer; the fire-priest (Agni)
• वह्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)

• विन्दते: finds; obtains
• विन्दते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु: ‘to find/obtain’)

• वसु: wealth; good (treasure)
• वसु: कर्म
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)