Rig Veda 7.82.6: Mandala 7, Sukta 82, Mantra 6

Sukta 7.82

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra-Varuṇa (contrastive ‘anyáḥ ... anyáḥ’ distributing functions)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

महे शुल्काय वरुणस्य नु त्विष ओजो मिमाते ध्रुवमस्य यत्स्वम् । अजामिमन्यः श्नथयन्तमातिरद्दभ्रेभिरन्यः प्र वृणोति भूयसः ॥

Transliteration

mahé śulkā́ya váruṇasya nú tvíṣe ójo mimāte dhrúvam asya yát svám | ájāmim anyáḥ śnatháyantam ā́tirad dabhrebhír anyáḥ prá vṛṇoti bhū́yasaḥ ||

Translation

હવે વરુણના મહાન તેજ માટે તેની દૃઢ, પોતાની શક્તિ પ્રકાશમાં પોતાનું માપ કરે છે. બીજો અડગ ન થનારા (ન ઝુકનારા)ને આઘાત કરીને પાડી દે છે; અને બીજો નાનામાંથી વધુ, મહત્તર વૃદ્ધિને પસંદ કરે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• म॒हे: for the great (one)
• म॒हे: सम्प्रदान (दत्तेः/अर्थे) / अधिकरण-प्राय (उद्देश्य)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) / मह् (वृद्धौ) (निरुक्त्यनुसार)

• शु॒ल्काय: for the payment/fee (reward)
• शु॒ल्काय: सम्प्रदान (दत्तेः/अर्थे)
• Type: Noun
• Root: शुल्क (प्रातिपदिक)

• वरु॑णस्य: of Varuṇa
• वरु॑णस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun (Proper)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• नु: now/indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु

• त्वि॒षः: the brilliance, radiance
• त्वि॒षः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: त्विष् (प्रातिपदिक)

• ओजः: strength, might
• ओजः: कर्म (मिमाते इति क्रियायाः) / अथवा कर्तृ-समन्वय (समुच्चय)
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• मिमाते: measures out, apportions
• मिमाते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मा (माने/मितौ) धातु

• ध्रु॒वम्: the fixed/firm (portion)
• ध्रु॒वम्: कर्म (मिमाते)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/its
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यत्: which/that
• यत्: सम्बन्ध/विशेषण (अन्वय-हेतु)
• Type: Pronoun/Relative
• Root: यद् (सर्वनाम)

• स्वम्: one’s own
• स्वम्: कर्म/विशेष्य (यत्-सम्बद्ध)
• Type: Pronoun (Possessive)
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अजा॑मि: not akin, alien, improper
• अजा॑मि: कर्म-विशेषण / क्रियाविशेषण
• Type: Adjective
• Root: अजामि (प्रातिपदिक; ‘अ-जा॒मि’ = असजातीय/असमान)

• मन्यः: wrath, anger
• मन्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)

• श्न॒थय॑न्तम्: crushing, shattering
• श्न॒थय॑न्तम्: कर्म (आतिरद् इति क्रियायाः)
• Type: Verb-participle
• Root: श्नथ् (श्नथयति) धातु

• आति॑रद्: pierced through, overpassed
• आति॑रद्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अतिर्/अतृ (अतिरति/आतिरद्) धातु (वैदिक रूप)

• द॒भ्रेभिः: with the few/small (means/ones)
• द॒भ्रेभिः: करण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दभ्र (प्रातिपदिक)

• अन्यः: another (one)
• अन्यः: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र

• वृ॑णोति: chooses, selects
• वृ॑णोति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वृ (वृणोति ‘to choose/cover’) धातु

• भूय॑सः: of the greater (portion), more
• भूय॑सः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (comparative)
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)