Rig Veda Sukta 59
Mandala 6Sukta 5910 Mantras

Sukta 59

Sukta 6.59

Rishi

Bharadvāja (Bārhaspatya)

Devata

Indrāgnī (dual deity)

Chandas

Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

આ સૂક્ત સોમયજ્ઞમાં સંયુક્ત વિજેતા એવા ઇન્દ્ર–અગ્નિની દ્વિશક્તિનું સ્તવન કરે છે—ઇન્દ્ર વિજયકારી પરાક્રમરૂપે અને અગ્નિ અર્પણને વહન કરનાર દહકતી ઋત્વિક ઇચ્છારૂપે. તે તેમના પ્રાચીન કાર્યોનું સ્મરણ કરાવે છે અને ગૂઢ, કોયડાસમાન પ્રતિમાઓ દ્વારા સૂચવે છે કે તેમની દિવ્ય ઊર્જા મર્યાદાને ઉથલાવી શકે છે. પછી પિચડેલા સોમનું પાન કરવા તેઓ આવે એવી આમંત્રણ આપે છે અને સ્તોત્ર તથા યજમાનને ઉન્નત કરવા વિનંતી કરે છે.

Mantras

Mantra 1

प्र नु वोचा सुतेषु वां वीर्या यानि चक्रथुः । हतासो वां पितरो देवशत्रव इन्द्राग्नी जीवथो युवम् ॥

હવે હું સોમરસ દબાયેલાં પેયોમાં તમારાં વીર્યકર્મો કહું છું—જે તમે રચ્યાં. દેવોના શત્રુ એવા તમારાં પિતૃઓ હણાયા; હે ઇન્દ્ર-અગ્નિ, તમે બંને જીવતા રહો—અમારા અંદર વિજયી બળ અને જ્વલંત ઇચ્છા રૂપે કાર્યશીલ.

Mantra 2

बळित्था महिमा वामिन्द्राग्नी पनिष्ठ आ । समानो वां जनिता भ्रातरा युवं यमाविहेहमातरा ॥

ખરેખર, હે ઇન્દ્ર-અગ્નિ, તમારું મહિમા મહાન છે—આક્રમણમાં સર્વાધિક પ્રબળ. તમારો જનિતા એક જ છે; ભાઈઓ તરીકે તમે યુગલ-જોડિયા, અહીં એક જ માતા વહેંચનાર—અમારા અંદર એક જ કાર્ય માટે જન્મેલા બે સહયોગી શક્તિઓ.

Mantra 3

ओकिवांसा सुते सचाँ अश्वा सप्ती इवादने । इन्द्रा न्वग्नी अवसेह वज्रिणा वयं देवा हवामहे ॥

સુત સોમ સાથે ઘરનાં સમા, જાણે બે અશ્વ; અને વિજય માટે જોડાયેલા બે દોડક ઘોડાં સમા—અહીં અમે સહાય માટે ઇન્દ્ર અને અગ્નિને આવાહન કરીએ છીએ; હે દેવો, વજ્રધારી સાથે, જેથી વિજયબળ અમામાં જન્મે.

Mantra 4

य इन्द्राग्नी सुतेषु वां स्तवत्तेष्वृतावृधा । जोषवाकं वदतः पज्रहोषिणा न देवा भसथश्चन ॥

હે ઇન્દ્ર-અગ્નિ, સુત સોમયજ્ઞોમાં જે કોઈ તમારું સ્તવન કરે—હે ઋતવર્ધક—તમારી પ્રસન્નતા જીતે એવી વાણી ઉચ્ચારે, પ્રબળ સ્વરવાળી શક્તિ સાથે; હે દેવો, તમે તેને કદી પણ કોઈ રીતે નિષ્ફળ ન કરો.

Mantra 5

इन्द्राग्नी को अस्य वां देवौ मर्तश्चिकेतति । विषूचो अश्वान्युयुजान ईयत एकः समान आ रथे ॥

હે ઇન્દ્ર-અગ્નિ, તમારે દેવત્વને કોઈ મર્ત્ય સાચે કેવી રીતે ઓળખે? જુદી જુદી દિશામાં દોડતા અશ્વોને તે જોડે છે, છતાં એક જ રથાસન પર એક જ ગતિ થાય છે; એમ શોધક તમારાં સંયુક્ત કર્મની એકતા જાણે છે.

Mantra 6

इन्द्राग्नी अपादियं पूर्वागात्पद्वतीभ्यः । हित्वी शिरो जिह्वया वावदच्चरत्त्रिंशत्पदा न्यक्रमीत् ॥

હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, આ પ્રાચીન શક્તિ પગવાળાઓમાંથી પગવિહોણી બની બહાર આવી. શિર ત્યજી, જિહ્વાથી તે બોલી; ચાલતી-ફરતી રહી અને ત્રીસ પગલાંમાં નીચે ઉતરી—એ રીતે ગુપ્ત બળ મર્યાદાના સ્થિર નિયમને ભંગ કરે છે.

Mantra 7

इन्द्राग्नी आ हि तन्वते नरो धन्वानि बाह्वोः । मा नो अस्मिन्महाधने परा वर्क्तं गविष्टिषु ॥

હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, તમે નરો (વીરો) સમા તમારા બાહુઓમાં ધનુષ્યોને ખરેખર તાણો છો. આ મહાધનમાં, ગવિષ્ટિમાં—પ્રકાશના ગવ (કિરણ-ગાયો)ની શોધમાં—અમાથી દૂર ન વળો.

Mantra 8

इन्द्राग्नी तपन्ति माघा अर्यो अरातयः । अप द्वेषांस्या कृतं युयुतं सूर्यादधि ॥

હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, માઘા (હાનિકારક) અને અર્યોના અરાતયઃ (શત્રુતા-શક્તિઓ) મને દહે છે. તેમણે રચેલા દ્વેષોને દૂર હાંકો; સૂર્યના ઉપરથી—પ્રકાશના લોકમાંથી—તેમને અલગ કરી દો, જ્યાં તેમને ઊભા રહેવાનો અધિકાર નથી.

Mantra 9

इन्द्राग्नी युवोरपि वसु दिव्यानि पार्थिवा । आ न इह प्र यच्छतं रयिं विश्वायुपोषसम् ॥

હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, દિવ્ય તથા પાર્થિવ—બંને પ્રકારનાં વસુ (ધન-સંપત્તિ) તમારાં જ છે. અહીં અમને રયિ—સમગ્ર આયુષ્યને પોષે એવી પૂર્ણતા અને સર્વ અસ્તિત્વની વૃદ્ધિને આધાર આપે એવી સમૃદ્ધિ—પ્રદાન કરો.

Mantra 10

इन्द्राग्नी उक्थवाहसा स्तोमेभिर्हवनश्रुता । विश्वाभिर्गीर्भिरा गतमस्य सोमस्य पीतये ॥

હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ, ઉક્થવાહસા—પ્રેરિત વાણીના વાહક, હવનશ્રુતા—આહ્વાન સાંભળનાર! અમારી સર્વ ગીરો (સ્તુતિગીતો) સાથે આવો; આ સોમના પાન માટે આવો—અમારા યજ્ઞમાં પ્રવેશો, અને અંદરથી સ્તોત્રને ઉન્નત કરનાર શક્તિઓ બની રહો.

Frequently Asked Questions

Indrāgnī means Indra and Agni invoked together as one paired deity—Indra brings conquering strength, and Agni brings the sacrificial fire that carries offerings and awakens inspired speech.

It is primarily an invitation hymn for the Soma ritual: it praises Indra-Agni’s past victories and asks them to come, hear the call, and drink the pressed Soma while protecting and empowering the sacrificer.

Such imagery compresses a deeper idea: divine power is not limited by ordinary rules. In ritual context it suggests that Indra-Agni’s energy can break obstacles and reveal a hidden order behind what seems fixed or impossible.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App